เด็กทุกคนย่อมมีพัฒนาการการเรียนรู้ในการแยกแยะความดีงามโดยธรรมชาติ ซึ่งคุณพ่อ คุณแม่ หรือคุณครูไม่จำเป็นต้องอธิบายทุกขั้นตอนของการกระทำความดี แต่ควรรู้จัก “สอนเด็กให้คิดด้วยเหตุผลทางคุณธรรมในทุกทักษะชีวิต”

นักจิตวิทยาชาวอเมริกันชื่อ Lawrence Kohlberg ได้คิดค้นทฤษฎีสามระดับอันประกอบด้วยหกขั้นตอนของการพัฒนาคุณธรรม จากการสัมภาษณ์กรณีศึกษาและทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับการให้เหตุผลทางจริยธรรมทำให้คุณพ่อ คุณแม่ หรือคุณครู สามารถศึกษาเพื่อวางแผนการสอนเด็กให้เข้าใจการพัฒนาคุณธรรมอย่างเป็นลำดับชัดเจน

ระดับที่หนึ่ง การพัฒนาคุณธรรมในตัวตน

ขั้นตอนที่หนึ่ง เรียนรู้กฎ กติกา มารยาท เพื่อปฏิบัติตนให้มีคุณธรรม ทำความเข้าใจถึงขั้นตอนการว่ากล่าวตักเตือนจนถึงการทำโทษ หากเกิดการปฏิบัติที่ขาดคุณธรรม และรู้สึกเกิดจิตสำนึกถึงความสำคัญของการยอมรับบทลงโทษมากกว่าการหลีกเลี่ยงบทลงโทษ

ขั้นตอนที่สอง เรียนรู้ให้เกิดแรงจูงใจในการปฏิบัติตนอย่างเหมาะสมและสร้างความพึงพอใจแก่ผู้อื่น รู้สึกถึงคุณค่าของการกระทำที่มีคุณธรรมและส่งเสริมให้เกิดความยุติธรรมและความเท่าเทียมกันในการเล่นกับผู้อื่น

ระดับที่สอง การพัฒนาคุณธรรมสู่ผู้อื่น

ขั้นตอนที่สาม เรียนรู้วิธีการสร้างพฤติกรรมที่ดี โดยตั้งเป้าหมายให้เป็นเด็กดีตามความคาดหวังและความเชื่อของผู้ปกครอง

ขั้นตอนที่สี่ เรียนรู้วิธีการสร้างพฤติกรรมที่ดี โดยเกิดแรงจูงใจให้เป็นเด็กดีตามกฎ กติกา มารยาท ระเบียบ ข้อบังคับ จรรยาบรรณ และกฎหมาย ที่เกิดขึ้นในสังคม


ระดับที่สาม การพัฒนาคุณธรรมขั้นสูง

ขั้นตอนที่ห้าเรียนรู้บรรทัดฐานทางสังคมต่อการปฏิบัติตนไม่ให้ผิดกฎหมาย และสะท้อนความรู้สึกถึงคุณค่าของการปฏิบัติตนให้เป็นพลเมืองที่มีคุณธรรมในสังคม ซึ่งมีการปรับปรุงตัวบทกฎหมายไปตามบริบทหรือสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา

ขั้นตอนที่หก เรียนรู้การเปลี่ยนแปลงของสังคมโลกจากความเชื่อ ความยุติธรรม สิทธิมนุษยชน ความเสมอภาค และสามารถประเมินคุณธรรมของตนเองว่าจะตัดสินใจปฏิบัติตนอย่างไรให้มีคุณธรรมที่เหมาะสม

จะเห็นว่าคุณพ่อ คุณแม่ หรือคุณครู ต้องพยายามสังเกตพฤติกรรมและทำความเข้าใจว่าเด็กมีการพัฒนาคุณธรรมในระดับหรือขั้นตอนใด และวางแผนว่าจะทำอย่างไรให้เด็กเรียนรู้ถึงการสร้างคุณธรรมในชีวิต ผู้ใหญ่ควรแนะนำข้อมูลหรือแลกเปลี่ยนประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องกับคุณธรรมในการเป็นพลเมืองที่ดีในสังคม อย่าตัดสินใจหรือเร่งรัดบอกวิธีการปฏิบัติตนแก่เด็ก แต่ต้องสร้างโอกาสให้เด็กคิดและกระทำในทุกๆกิจกรรมการดำเนินชีวิต ได้แก่ มีเวลา มีสถานการณ์ มีทัศนคติที่ดี มีความสุขของการแสดงคุณธรรมใดๆ ที่สำคัญลองนิ่งฟังความคิดเห็นของเด็กที่ว่า เมื่อโตขึ้นเขาหรือเธอจะเป็นผู้ใหญ่ที่มีคุณธรรมได้อย่างไร และเข้าใจให้ถ่องแท้ว่าคุณธรรมมิใช่แสดงเพื่อความถูกต้อง แต่แสดงเพื่อคุณค่าและความสำเร็จของความเป็นมนุษย์ที่มีความดีและรู้จักช่วยเหลือผู้อื่นโดยไม่หวังผลตอบแทน

คลิกอ่านรายละเอียดของพัฒนาการทักษะชีวิตเพิ่มเติมจาก http://www.kidsdevelopment.co.uk/