สมัยเด็กๆ คลองสายที่ผ่านทุ่งระหว่างทางไปโรงเรียน  มีต้นไม้คลุมครึ้ม  มีเถาวัลย์ระโยงย้อย  ลอดลดเลี้ยวไประหว่างต้นไม้ใหญ่น้อย  ทำให้บางช่วงน้ำเชี่ยว บางช่วงน้ำไหลเอื่อย  สมัยเด็กๆ คนอื่นกินข้าวเที่ยงที่โรงเรียน  แต่พวกเรา 4- 5 คน แอบเอาข้าวห่อไปกินที่คลอง เพราะได้เล่นน้ำใส  บางช่วงน้ำลึก บางช่วงน้ำตื้น  สลับหาดทรายริมคลอง  เล่นกระโดดจากกิ่งไม้ลงคลอง  สนุกกันตามชอบและตามความสามารถ

 

ภาพนี้เป็นคลองอีกสายที่ไม่ขุดด้วยแบคโฮ หน้าตาจะเป็นแบบนี้  จะเห็นว่าระดับน้ำสูงกว่านาครับ  คลองที่ถูกขุดไปกว้างกว่านี้ 2- 3 เท่า

     คลองที่ว่าเป็นคลองธรรมชาติรับน้ำที่ไหลมาจาภูเขาสันกาลาคีรี ไปพบกับคลองท่าเรือต่อออกทะเลที่บ้านบางราพา อำเภอหนองจิก   ช่วงที่ผ่านป่าเป็นคลองลึก แต่เมื่อผ่านตำบลบางโกระ  ตำบลท่าเรือจะมีลักษณะท้องคลองสูงกว่าพื้นนา  มีคันคลองที่ชาวบ้านยกขึ้นมาเพื่อป้องกัน้ำทะลักเข้านา  คลองส่วนนี้จึงเป็นลักษณะคลองส่งน้ำเข้านา ไม่เหมือนคลองทั่วไปที่ปกติตลิ่งจะอยู่ระดับเดียวกับพื้นนา

        การทำนาสมัยก่อนจึงเพียงฝังท่อเชื่อมนากับคลอง แล้วคอยเปิดปิดน้ำตามความต้องการ  แค่นี้ก็มีน้ำทำนาแล้วครับ

  

ใต้สะพานไม้หมาก เป็นคลองที่ขุดแล้ว และเต็มไปด้วยต้นกก  และไม่มีน้ำไหล  สังเกตุความลึกครับ สูงท่วมศีรษะนะครับ

       วันนี้  คลองดังกล่าวเปลี่ยนสภาพไปหมดแล้ว  เพราะถูกขุด เห็นว่าเพื่อขุดลอกคลองให้น้ำไหลสะดวก ระบายน้ำได้ดี  ไม่ให้น้ำท่วม  ผลที่ได้คือต้นไม้ใหญ่ริมคลองถูกขุดเกลี้ยง  พื้นคลองลึกลงประมาณเมตรถึงสองเมตร  ดินท้องคลองถูกโกยขึ้นมาถม ทำให้คันคลองสูงใหญ่ขึ้น  ช่วงแรกชาวบ้านจินตนาการเห็นเป็นถนนเลียบคลอง  ขับรถยนต์ไปนาได้สบาย  แต่ปีแรกเป็นโขดดินที่ขุดใหม่ใช้สัญจรไม่ได้ ดินบางช่วงเหลว บางช่วงเป็นตอไม้  ช่างเถอะ ปีสองปีคงดีเอง  แต่ต่อมาพบว่าใช้สัญจรไม่ได้

 

         หลังจากขุดลอกปีแรก คลองสะอาด ไม่มีหญ้าไม่มีต้นไม้  น้ำไหลสะดวก  แต่พบปัญหาว่าระดับท้องคลองที่ลึกลง ไม่สามารถเอาน้ำเข้านาได้  เลยทำโครงการสร้างทำนบเพื่อยกระดับน้ำให้สูงขึ้น  ได้ผลครับ  น้ำถูกทำนบยกระดับสูงขึ้น เอาน้ำเข้านาได้   พอรุ่งขึ้นอีกปี พบว่าคลองรก  เต็มไปด้วยหญ้าปล้อง ผักตบ กกและสารพัดพืชน้ำ  ซึ่งตอนที่มีไม้ใหญ่และเถาวัลย์ปกคลุมคลอง ไม่เคยมีไม้เหล่านี้มาก่อน  แต่พอไม้คลุมคลองออก วัชพืชและไม้น้ำก็เข้าแทน 2-3 ปีต่อมา น้ำไหลไม่สะดวก  อบต.เลยต้องทำโครงการลอกคลองให้ท้องคลองลึกลงไปอีก  ผลที่ตามมาคราวนี้สาหัสกว่าอีก เพราะเมื่อท้องคลองลึกกว่าระดับพื้นฝาย  น้ำไหลลอดท้องฝาย กลายเป็นฝายกักน้ำไม่ได้ เพราะฝายชำรุด แก้ปัญหาวนเวียนแบบนี้ประมาณ 3 - 4 รอบ  เหตุการณ์ที่เกิดจากเริ่มต้นขุดครั้งแรก จนถึงปัจจุบัน ใช้เวลาประมาณ 30-35 ปีครับ

 

      วันนี้ปัญหาที่พบคือ  คลองดังกล่าว

      1)ใช้ข้ามไป-มา ไม่ได้เพราะลึกเกินการข้ามแบบปกติ

      2) พรรณไม้ที่คลุมสายคลองที่เมื่อก่อนไร้ค่า ปัจจุบันหาไม่ได้แล้ว เช่น โมกน้ำ  ต้นจิก ต้นหว้า ฯลฯ

      3)  วัชพืชขึ้นเต็มคลองและน้ำไม่ไหล

      4)ระดับน้ำท้องคลองลึกจนเอาเข้านาไม่ได้  ฝายที่สร้างขึ้นมาถูกน้ำเซาะลอดใต้กักน้ำไม่อยู่

      5) คันคลองยังใช้สัญจรไม่ได้(เหมือนเดิม)

 

ภาพล่าง  พื้นที่รถจอดเป็นคันคลองครับ ด้านหน้ารถเป็นคลองที่โดนขุดลอกครั้งสุดท้ายเมื่อ 2 ปีที่แล้ว

 

        ผลที่ตามมาคือนาร้าง  คลองเหือด รกร้าง  ไร้ชีวิต  น้ำไม่ไหล   ถ้ารู้ว่าจะเกิดผลเช่นนี้  ผมจะคัดค้านการขุดลอกคลองตั้งแต่เด็กๆ แล้ว  หรือถ้าทำได้  ถมคลองปล่อยให้ต้นไม้คลุมคลองเหมือนเดิม  จะทำให้สามารถใช้ประโยชน์คลองได้เหมือนเดิม