โครงงานเพื่อชีวิต เป็นเรื่องใหม่ที่ครูและนักเรียนของเราตอบรับกับการปรับเปลี่ยนแนวคิดในการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน เรื่องนี้เริ่มขึ้นเมื่อโรงเรียนของเราได้รับความเห็นชอบให้เป็นเครือข่ายของโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาน้อมเกล้า ภารกิจของเราคือ การดำเนินการทุกด้านเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาของโรงเรียน ให้เป็นไปตามปรัชญาของโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาน้อมเกล้า นั่นคือ “ความเป็นเลิศทางวิชาการและคุณธรรม” เรื่องนี้ ต้องขอขอบคุณโรงเรียนต้นแบบแนวการจัดกิจกรรมคือ โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาน้อมเกล้า กรุงเทพ ซึ่งได้กรุณาให้ดิฉันและคุณครูดารักษ์ ฟองสุข เยี่ยมชมศึกษาดูงานด้านการพัฒนาต่างๆ ของโรงเรียน รวมถึงห้องแสดงผลผลิตที่เกิดจากการทำ “โครงงานเพื่อชีวิต” ของนักเรียน ที่จัดแสดงไว้ให้ดูน่าสนใจมาก ๆ เป็นกิจกรรมที่สร้างประสบการณ์ให้กับผู้เรียน ได้เรียนรู้เรื่องราวต่าง ๆ ผ่านกิจกรรมโครงงาน เป็นเหมือนบทสรุปที่แสดงถึงทักษะการเรียนรู้ของผู้เรียนที่สามารถบูรณาการองค์ความรู้ทุกรายวิชาเข้าด้วยกันได้ โดยมี สมาชิกร่วมเป็นคณะทำงาน 3 – 5 คน เท่านั้น
กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนตามที่หลักสูตรกำหนด เป็นกิจกรรมที่จัดอย่างเป็นระบบ ประกอบด้วยรูปแบบกระบวนการ วิธีการที่หลากหลาย ให้ผู้เรียนได้รับประสบการณ์จากการปฏิบัติจริง มีความหมายและมีคุณค่าในการพัฒนาผู้เรียนทั้งทางด้านร่างกาย จิตใจ สติปัญญา อารมณ์ และสังคม มุ่งสร้างเสริมเจตคติ คุณค่าชีวิต ปลูกฝังคุณธรรม และค่านิยมที่พึงประสงค์ ส่งเสริมให้ผู้เรียนรู้จักและเข้าใจตนเอง สร้างจิตสำนึกในธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ปรับตัวและปฏิบัติตนให้เป็นประโยชน์ต่อสังคม ประเทศชาติ และดำรงชีวิตได้อย่างมีความสุข ดังนั้นการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนซึ่งเป็นกิจกรรมตามความถนัดและความสนใจของผู้เรียน หรือกิจกรรมพัฒนาสาระการเรียนรู้ หรือกิจกรรมที่จัดขึ้นเพื่อสนองนโยบายของรัฐ หรือเพื่อพัฒนาคุณลักษณะอันพึงประสงค์ นักเรียนเป็นผู้เลือกและกำหนดหัวข้อเรื่องเอง โดยเลือกครูที่ปรึกษาเองและเสนอกิจกรรมในรูปแบบโครงงาน
ข้อดีของกิจกรรมโครงงาน
J สร้างความสำนึก และรับผิดชอบในการศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง
J เปิดโอกาสให้นักเรียนได้พัฒนาและแสดงความสามารถตามศักยภาพของตนเอง
J เปิดโอกาสให้นักเรียนได้ศึกษา ค้นคว้า และเรียนรู้ในเรื่องที่สนใจได้ลึกซึ้งกว่าการเรียนในห้องตามปกติ
J ส่งเสริมและพัฒนากระบวนการคิด การแก้ปัญหา การตัดสิน รวมทั้งการสื่อสาร
J ส่งเสริมให้นักเรียนได้ใช้เวลาอย่างเป็นประโยชน์ในทางสร้างสรรค์
J สร้างความสัมพันธ์ระหว่างนักเรียนกับครู และชุมชน
จุดประสงค์ในการเรียนรู้โครงงานเพื่อชีวิต
J นักเรียนสามารถวางแผนการจัดกิจกรรมโครงงานที่สนใจได้
J นักเรียนสามารถร่วมกันแก้ปัญหา ในการจัดทำกิจกรรมโครงงานได้อย่างเป็นระบบ
J นักเรียนสามารถจัดนิทรรศการ นำเสนอผลงานโรงงานได้
J นักเรียนสามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ และรู้จักใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์
J นักเรียนสามารถเปลี่ยนแปลงปัญหาที่สนใจได้ในปีการศึกษาหน้า
J นักเรียนสามารถรู้ถึงความถนัดและความสามารถของตนเอง
ดังนั้น โรงเรียนจึงได้ปรับเปลี่ยนรูปแบบจากกิจกรรมชุมนุม ซึ่งเคยมีจำนวนสมาชิกรวมกลุ่มมากกว่า 5 คนทำกิจกรรม มาเป็น “กิจกรรมโครงงาน” โดยให้นักเรียนรวมกลุ่ม 3 – 5 คน ศึกษาในเรื่องที่สนใจและเลือกครูเป็นที่ปรึกษาการทำโครงงาน นักเรียนแต่ละคน แต่ละกลุ่มจะต้องมีสมุดบันทึกความก้าวหน้าในการทำงาน และต้องส่งสมุดบันทึกต่อครูที่ปรึกษาโครงงานทุก ๆ สัปดาห์ และเมื่อสิ้นสุดภาคเรียน ต้องมีการประเมินผลและนำเสนอโครงงานที่เลือก รูปแบบการเรียนรู้ผ่านกิจกรรมโครงงานนี้เป็นเรื่องที่สอดรับกับกระบวนการเรียนรู้ตามนโยบายของโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาน้อมเกล้า อุตรดิตถ์ นั้นก็คือการจัดการเรียนรู้โดยใช้โครงงานเป็นฐาน (Project Based Learning : PBL) ซึ่งเน้นการฝึกทักษะกระบวนการทำงานให้ผู้เรียนอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน
