แหล่งเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โดยสำนักเทคโนโลยีเพื่อการเรียนการสอน สพฐ.

        ครูภาทิพได้สอนนักเรียนเรียนรู้เรื่องนิราศในชั้น ม.๑ มาหลายรุ่นแล้ว  ตั้งแต่นิราศสัตหีบ   นิราศเมืองแกลง   มาจนถึงนิราศภูเขาทอง   ในสมัยที่สอนช่วงเริ่มต้น(ครูมือใหม่)  ยังไม่เข้าใจทิศทางในการสอนนิราศนัก   มักจะให้นักเรียนเรียนนิราศเพื่อเข้าใจเรื่อง  เข้าใจเนื้อหา   แต่สอน ๆ นาน ๆ เข้า  เมื่ออ่านนิราศหลายๆ เรื่องและเริ่มเขียนนิราศเองขณะไปเที่ยวที่ต่าง ๆ    จึงพบข้อสังเกตว่า   เนื้อหา  ข้อมูลบางอย่างไม่ได้เป็นเช่นนั้นเสมอไป   หากแต่บางครั้งกลอนก็ชักนำให้เขียนไป   บางครั้งลีลาแห่งนิราศก็ทำให้ต้องนำเสนอเช่นนั้น 

            ข้อยืนยัน  จากกาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง   ระยะทางจากอยุธยาถึงพระพุทธบาทสระบุรี   มีพรรณไม้นานาชนิด  ซึ่งไม้บางชนิดมีเฉพาะถิ่น  หรือเฉพาะฤดูกาล   ผลไม้ก็เช่นกัน   เป็นไปไม่ได้ที่ผักผลไม้ทุกชนิดจะปรากฏอยู่เส้นทางนั้น   หรือตัวอย่างกรณีที่สุนทรภู่กล่าวถึงสีกาไว้ในนิราศภูเขาทอง  ท่านสุนทรภู่ก็ชี้แจงให้ทราบว่าต้องเขียนให้เห็นธรรมเนียมนิราศ  และเพื่อให้ผู้อ่านสนุก   นั่นหมายถึงเนื้อหาบางตอนเป็นจินตนาการ   ความรู้ความคิดของกวี  หรือลีลาของการเขียนตามธรรมเนียมนิยมแทรกอยู่ด้วย    การสอนให้นักเรียนจับใจความสำคัญจากการอ่านนิราศจึงไม่ใช่กิจกรรมหลัก   ที่ถูกต้องน่าจะเป็นให้นักเรียนรู้จักนิราศว่านิราศมีลักษณะอย่างไร   เขียนด้วยจุดประสงค์ใด   เมื่อถึงสถานที่แต่ละที่กวีแสดงความสามารถทางวรรณศิลป์อย่างไรมากกว่า    

        สำหรับการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เรื่องนิราศภูเขาทองครั้งล่าสุดของครูภาทิพ  จึงออกมาดังนี้ 

คลิกเพื่อดูภาพโครงการสอน 

 

 

โครงการสอนหน่วยนิราศภูเขาทอง

 

 

 จากโครงการสอนครูภาทิพก็ได้กำหนดทิศทางการประเมินว่าจะประเมินเด็กในเรื่องใดบ้าง  และจะออกแบบสื่อแหล่งเรียนรู้ให้นักเรียนรู้ในรูปแบบใดบ้าง  ออกแบบไว้ให้มาก แต่เลือกใช้ตามความเหมาะสม  ก็ได้รูปแบบสื่อและแหล่งเรียนรู้ดังนี้ 

๑. แหล่งเรียนรู้เรื่องร้อยกรอง  คำสัมผัสคล้องจอง  คลังคำท้ายวรรครับ   เสียงวรรณยุกต์ท้ายวรรค  ฉันทลักษณ์กลอนสุภาพ    http://www.st.ac.th/bhatips/tip_3.html 

๒. แหล่งเรียนรู้นิราศเรื่องต่าง ๆ  http://www.tv5.co.th/service/mod/heritage/nation/nirad/nirad.htm

๓. ใบความรู้ แบบ ๑ หน้า ๑ ความรู้ 

๔. ใบงานในรูปเกมต่าง ๆ ได้แก่

     ๔.๑ ใบงานแผนภาพความคิด

     ๔.๒ เกมเรียงถ้อยร้อยกลอนตอนนิราศ

     ๔.๓ เกมปริศนาหานิราศ

     ๔.๔ ปริศนาอักษรไขว้เรื่องนิราศภูเขาทอง

 

กิจกรรมและการประเมินผล

๑.    นักเรียนเข้าแหล่งเรียนรู้นิราศเรื่องต่าง ๆจาก http://www.tv5.co.th/service/mod/heritage/nation/nirad/nirad.htm  เพื่อให้เห็นและรู้จักนิราศด้วยการสังเกต

๒.   ครูชี้นำข้อสังเกต  ลักษณะคำประพันธ์   การขึ้นต้น  การลงท้าย   เนื้อหา สิ่งที่กล่าวถึง  การตั้งชื่อ  ธรรมเนียมนิยมในการแต่งนิราศ

๓.   นักเรียนเรียนรู้ลักษณะของกลอนสุภาพจาก เว็บเรียนรู้ร้อยกรอง http://www.st.ac.th/bhatips/tip_3.html  โดยครูอธิบายเสริม

๔.   นักเรียนสืบค้น  บันทึกประวัติและผลงานของสุนทรภู่

๕.   นักเรียนอ่านบทวิเคราะห์นิราศภูเขาทองจากแบบเรียน

๖.    นักเรียนอ่านออกเสียงเรื่องนิราศภูเขาทอง  ครูชี้นำให้นักเรียนสังเกตธรรมเนียมนิยมในการแต่งนิราศ   ในเรื่องของ

๖.๑ การแสดงอารมณ์  การคร่ำครวญถึงคนรัก

๖.๒ การแสดงความรู้  ความคิด  คติธรรม

๖.๓ การบอกเล่าเรื่องราวที่พบเห็น      ธรรมชาติ  วิถีชีวิต  ขนบประเพณี 

๖.๔ วรรคทอง   วรรคหรือบทที่ไพเราะกินใจ 

                              ฯลฯ

๗.    นักเรียนบอกคำสัมผัสนอกสัมผัสในจากบทที่อ่าน

๘. นักเรียนทำใบงานและเล่นเกม

๙. นักเรียนแต่งกลอนสดเดี่ยวและคู่ ๑- ๒ บท

๑๐. นักเรียนท่องวรรคทอง

ตัวอย่างสื่อ

เกมเรียงถ้อยร้อยนิราศ

ตัวอย่าง

1) เจ็บจนตายนี่เพราะเหน็บให้เจ็บใจ   2)  อันอ้อยตาลหวานลิ้นแล้วสิ้นซาก   3)  อันเจ็บอื่นหมื่นแสนไม่แคลนคลาย  4) แต่ลมปากหวานหูไม่รู้หาย

ตอบ

2

4

3

1

ข้อ 1      1.) เปรียบเหมือนคำคนพูดไม่อ่อนหวาน  2) ถึงหนามกรานก็ไม่เหน็บเหมือนเจ็บทรวง.

             3)  เห็นเทพีมีหนามลงราน้ำ       4)  เห็นกิ่งกีดมีดพร้าเข้าราราน  

ตอบ

 

 

 

 

 

เกมปริศนาหานิราศ

ตัวอย่าง  นิราศเมาเราเห็นเน้นให้คิด    ?          ตอบ    ถึงโรงเหล้าเตากลั่นควันโขมง

1. นิราศคราปูนป้ายให้ยายเคี้ยว ?                    ตอบ  ............................................................................

2. นิราศอย่าผิดศีลปีนต้นไม้                             ตอบ  ............................................................................

3. นิราศพจมานทั้งหวานขม                            ตอบ  ............................................................................

 

 

       แหล่งเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โดยสำนักเทคโนโลยีเพื่อการเรียนการสอน สพฐ.

 

ความดีงามใดๆ ของบันทึกนี้ขอมอบเป็นเครื่องบูชาพระคุณของคุณพ่อคุณแม่และครูบาอาจารย์