อ.แม่ทะ ... ที่นี่ เขาทำอะไรกัน

 

วัน 21-22 กค.51 ทีมงานผู้สูงอายุ กองทันตฯ ได้ไปเยี่ยมเยียนทีมงานผู้สูงอายุเมืองลำปาง ซึ่งครั้งนี้เสียดายมาก มาก เพราะว่า ดิฉันไม่สามารถไปด้วยได้ เพราะต้องไปเมืองขอนแก่น นิเทศงานแทนค่ะ ... แต่ได้เสียงบันทึกมาเล่าสู่กันฟัง จากหมอสุณี ที่ได้ไปเก็บเกี่ยวสิ่งดีดีของ คุณพ่อ คุณแม่ ที่ทำกิจกรรมผู้สูงอายุกัน ที่เมืองลำปางมาฝาก

หมออ้อย ทำงานอยู่ที่แม่ทะ มาเล่าให้ฟังค่ะว่า "งานผู้สูงอายุของแม่ทะเป็นสิ่งที่เพิ่งเริ่มต้น เหมือนตั้งไข่" ที่แม่ทะได้ทำโครงการสร้างเสริมสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ

เล่าประวัติแม่ทะสักเล็กน้อยนะคะ ว่า ... อำเภอแม่ทะ อยู่ทางใต้ของ จ.ลำปาง ตัวอำเภอมี 10 ตำบล สภาพทั่วไปมีภูเขาล้อมรอบ และมีที่ราบ มี 91 หมู่บ้าน ผลผลิตทางเกษตรที่สำคัญ มีข้าว อ้อย และมะเขือเทศ มีคำขวัญ "ลำน้ำจางหล่อเลี้ยงเศรษฐกิจ พุทธรูปศักดิ์สิทธิ์พระไม้แก่นจันทน์ สินแร่สำคัญถ่านหินดินขาว อาชีพยืนยาวไม้แกะสลัก แหล่งประจักษ์ธรรมถ้ำพระสบาย"

ปชก. 63,000 คน ชายกับหญิงเท่าๆ กัน รพช. ตั้งอยู่ในเขต ต.แม่ทะ มี 13 สอ. ซึ่ง สอ. คือ PCU และ รพ. ก็เป็น 1 PCU ทันตบุคลากร มีทันตแพทย์ 2 ทภ. ใน รพ. 4 คน สอ.นากลาง 1 คน ผช. 1 คน ผู้ช่วยเหลือคนไข้ 3 คน

โครงการฯ นี้ ประกอบด้วย โครงการฟันเทียมพระราชทาน โครงการส่งเสริมป้องกันโรคในช่องปากตามชุดสิทธิประโยชน์ และโครงการส่งเสริมสุขภาพช่องปากโดยชมรมผู้สูงอายุ ... อิอิ เขาแซวกันว่า สามใบเถา

แรกสุด ทำ โครงการฟันเทียมพระราชทาน เมื่อปี 2548 (โครงการส่งเสริมป้องกันฯ กับโครงการฯ ชมรมผู้สูงอายุ เริ่มเมื่อปี 2551) ... "คุณบุญเกิดไปประชุมมา แล้วมาถึงจัดการเลย ใครมั่งที่จะเข้าร่วมโครงการ" ... เราก็ยินดีที่จะทำโครงการกับกองฯ เพราะว่าจากการที่ได้สัมผัสการทำงานของพี่ๆ ที่กองฯ ก็รู้สึกว่า พี่ๆ ทุกคนทำงานหนัก เพื่อน้องๆ เพื่อประชาชน และก็เป็นมันสมองคิด เราก็เปรียบเสมือนมือ เหมือนเท้าของพี่ๆ คอยช่วยกันทำงาน เพื่อให้งานดำเนินไปได้ (ได้ยินยังงี้ พี่ตัวลอยเลย ยิ่งบ้ายออยู่แล้ว ยอมาแล้วก็ถึงไหนถึงกันละจ้ะ) เพราะฉะนั้น เราก็ยินดีทำงานในเรื่องสูงอายุ และเราก็ได้ทำในเรื่องศูนย์เด็ก ในเด็ก ในงานอนามัยโรงเรียนมาแล้ว ก็ค่อนข้างที่จะเข้าที่เข้าทาง และกลุ่มผู้สูงอายุตอนนี้ก็จะเป็นบุคคลที่สำคัญ ที่จะต้องให้การดูแลอย่างเป็นระบบ เราก็จะเริ่มทำด้วยกัน

ได้ฟังแนวทางจากคุณบุญเกิดขั้นต้นประมาณ มีค. และพอ 21-22 เมย. กองฯ จัดประชุมผู้สูงอายุที่กรุงเทพฯ ก็ได้ไปประชุมด้วย ก็เข้าใจ และวางแผนว่า เราจะต้องทำอะไร

จึงประสานงานกับผู้รับผิดชอบงานผู้สูงอายุ ของโรงพยาบาล คือ คุณบานเย็น และหัวหน้ากลุ่ม และคิดว่า เราจะต้องหาหลักของผู้สูงอายุที่จะมาเชื่อมเราได้ ก็คือ คุณพ่อธำรง พอดีช่วงวันที่ 28-30 เมย. มีการจัดงานที่ รร.เวียงทอง ลำปาง เราก็ไป คุณพ่อธำรง และคุณบานเย็น ก็ไปดูเพื่อมาเป็นแนวคิดของเรา ว่า เราจะทำอะไร

ระหว่างนั้น ผู้สูงอายุก็มาประชุมประจำเดือน เพื่อที่จะเปิดป้ายอาคารเอนกประสงค์ของผู้สูงอายุ ก็ได้เข้ามาแนะนำตัวว่า ต่อไปทางฝ่ายทันตฯ จะพร้อมที่จะเข้ามาดูแล เป็นส่วนหนึ่งของทีมสุขภาพของผู้สูงอายุ นี่ก็เป็นช่วงที่เริ่มต้น

เรื่องแรกที่ทำ คือ ฟันเทียมพระราชทาน เราเริ่มจากนโยบายต้องปฏิบัติ เป็นขั้นตอนของการขึ้นทะเบียนผู้ที่เข้ารับบริการ เริ่มตั้งแต่สุ่มดูสภาวะสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุ ก็ไปตรวจทุกตำบล และให้ผู้สูงอายุที่มีปัญหาสูญเสียฟัน มาขึ้นทะเบียน ในช่วงปี 2548

และมีการขึ้นทะเบียนผู้สูงอายุจากที่เราไปสุ่มสำรวจ (1) จากผู้สูงอายุที่มารับบริการ (2) จากผู้สูงอายุที่เดินเข้ามาขอเข้าคิวรับบริการ (3) และจาก สอ. ที่ส่งผู้สูงอายุมา (4)

ตอนสรุปในปี 2551 เริ่มมีปัญหาในเรื่องงบประมาณก็ต้องจำกัด ก็ยังขึ้นทะเบียนอยู่ ตอนนี้เราทำฟันเทียมไปทั้งอำเภอประมาณ 230 ราย เราเรียกผู้ป่วยถึงลำดับที่ 357 เพราะว่า 100 กว่ารายที่เรียกผ่านมาเพราะว่า ท่านลาลับไปแล้วบ้าง หรือทำเองไปแล้วบ้าง หรือว่าไม่เข้า criteria ในการที่จะทำบ้าง

ปี 2551 มีการส่งเสริมป้องกันโรคในช่องปากตามชุดสิทธิประโยชน์ และการส่งเสริมสุขภาพช่องปากโดยชมรมผู้สูงอายุ เข้ามาเพิ่ม เราก็มีการกำหนดในรายละเอียด

การส่งเสริมป้องกันโรคในช่องปาก ตามชุดสิทธิประโยชน์ เราเริ่มตอน เมย. เมื่อได้มีความรู้ที่คิดว่าแน่นแล้ว และทางชมรมก็จัดงานดอกลำดวนบานเสร็จ และเริ่มทำในวันฤกษ์ดีของผู้สูงอายุ เพราะว่า ในวันที่ 9 มิย.51 ซึ่งเป็นวันเปิดอาคารผู้สูงอายุ เป็นงานสำคัญของสภา ... เราเข้าไปในช่วงนั้น เพื่อตรวจ และเป้าหมายมีการตรวจสภาวะสุขภาพช่องปาก 86 คน ให้คำแนะนำ และฝึกทักษะการดูแลสุขภาพช่องปาก 86 คน มีการให้ฟลูออไรด์ 14 คน ขูดหินปูน ขัดฟัน 41 คน และมีการสนับสนุนชมรมผู้สูงอายุด้วย

วันนั้นเราเตรียมค่อนข้างกระทันหัน ลุยกันสัมภาษณ์เบื้องต้น และนัดให้ท่านมารับการตรวจวันละ 10 คน ในวันที่ตรวจจะให้ความรู้ และฝึกควบคุมคราบจุลินทรีย์ ท่านไหนที่มีปัญหาก็ให้มารักษาวันละ 10 คน ตอนนี้ขั้นตอนของการทาฟลูออไรด์ก็ screen ไว้แล้ว รอวัสดุ ท่านไหนที่มีปัญหาต้องการใส่ฟันเทียม ก็ขึ้นทะเบียนไว้

เรื่องของการส่งเสริมฯ ในชมรมผู้สูงอายุ เป็นอีกโครงการหนึ่งที่เราทำอยู่ เราได้เรียนให้ผู้สูงอายุทราบ ว่า โครงการส่งเสริมสุขภาพช่องปาก เจ้าหน้าที่ในฝ่ายยินดีที่จะเป็นพี่เลี้ยง แต่ว่าเราก็ยินดีให้การสนับสนุนให้ชมรมเกิดกิจกรรม โดยท่านผู้สูงอายุคิดกันเอง

• แรกสุดเรามีการจัดอบรมแกนนำผู้สูงอายุก่อน โดยเราให้ความรู้เรื่องสุขภาพกาย สุขภาพช่องปาก ในวันที่ 4 กค.51 ที่ผ่านมา
• เวทีวันนั้นได้ประโยชน์ เพราะว่าเรามีการแลกเปลี่ยนความรู้ ได้ประสบการณ์ มีการดูแลสุขภาพช่องปาก เพราะว่าบางทีเราก็นึกไม่ถึงว่า ท่านมีการดูแลสุขภาพอย่างไร
  ... อย่างมีคุณแม่ใช้กานพลูอมในปากก็ยังดูดี
  ... บางท่านก็ใช้ยางข่อย ใบฝรั่ง ตะไคร้บ้าง
  ... และเราก็กำลังคุยกันอยู่ว่า เราจะทำอะไรกันต่อ
• วันที่ 4 เราก็มีการวางแผนว่า เราต้องไปดูงานในที่ที่เขามีการดำเนินงานทันตฯ ที่ดีอยู่แล้ว คือ ที่แจ้ห่ม ในวันที่ 12 สค. ให้ตัวแทนผู้สูงอายุไปประมาณ 20 คน
• ในวันนั้นที่มีการอบรมวันที่ 4 กค. ก็เกิดมติของที่ประชุมว่า ถ้าต่อไปผู้สูงอายุมีการจัดกิจกรรม ทุกครั้งต้องมีการแปรงฟันที่ชมรมฯ
• วันที่ 8 กค. ที่ผ่านมา น้อง จพง.ทันตฯ ก็ไปสาธิตการแปรงฟันให้ผู้สูงอายุ
• และผู้สูงอายุมีการประชุมทุกครั้งก็ต้องมี จนท.ทันตฯ ประชุมด้วยทุกครั้ง เราก็ไปให้ความรู้ทางทันตฯ บริหารกล้ามเนื้อใบหน้าและลิ้นด้วย

ในเรื่องความเข้มแข็งของชมรมผู้สูงอายุ จริงๆ แล้ว การดูแลผู้สูงอายุของ รพ.แม่ทะ เริ่มมาตั้งแต่ปี 2539 โดย กลุ่มงานการพยาบาล พอปี 2542 มีความเข้มแข็งขึ้น ก็มีการตั้งชมรม ปัจจุบันมีสมาชิก 700 กว่าคน ชมรมทองพันชั่งเป็นสมาชิกในเขตรับผิดชอบของ รพ. เท่านั้น ไม่ใช่อำเภอแม่ทะ เพราะว่าของอำเภอจะมีชมรมผู้สูงอายุอีกหลายชมรม มีกรรมการประมาณ 51 ท่าน ผลงานเด่นของชมรมฯ มีการสร้างอาคารเอนกประสงค์ของ รพ. โดยที่ไม่ได้ใช้เงินราชการเลย ท่านทำด้วยการหาเงินจากบริจาค ผ้าป่า ... กิจกรรมที่ท่านทำประจำ คือ งานครอบครัวสุขสันต์วันดอกลำดวนบาน จะจัดทุกปี เริ่มตั้งแต่ เมย.43 ที่เริ่มจัดงานวันผู้สูงอายุและครอบครัว มีการประกวดสุขภาพผู้สูงอายุ รวมถึงการประกวดสุขภาพช่องปาก เจ้าหน้าที่ในฝ่ายก็เป็นกรรมการด้วย

ที่สำคัญคือ เราเน้นทางด้านจิตใจ มีโครงการปฏิบัติธรรม โครงการกำลังใจสู่สูงอายุ ผู้สูงอายุจะไปปฏิบัติธรรม มีโครงการพัฒนาสุขภาพผู้สูงอายุ จะมีการไปฟังบรรยายธรรม การออกกำลังกาย จัดที่วัด ก็มีโครงการบริหารจิต

และสมาชิกชมรมทองพันชั่งจะมีหน้าที่ สิทธิของผู้สูงอายุ ระเบียบของชมรม สิทธิคือ เสนอความคิดเห็นในการดำเนินกิจกรรม มีสิทธิเลือกตั้งกรรมการบริหาร ลงรับสมัคร หรือได้รับการเสนอชื่อ ในสิทธิออกเสียงในการลงมติในการดำเนินงานของชมรม ได้รับสวัสดิการต่างๆ ที่ชมรมจัดให้มี เช่น เมื่อถึงแก่กรรม จะมีการมอบพวงหรีดเพื่อแสดงความระลึกถึง มีการเยี่ยมเมื่อเจ็บป่วย ... แต่สมาชิกก็ต้องมีหน้าที่ เข้าร่วมประชุมในวาระพิเศษที่กรรมการจัดขึ้น เข้าร่วมกิจกรรมที่ชมรมจัด ปฏิบัติตามระเบียบของชมรม ช่วยเหลือเสนอแนะ แจ้งข่าวสารแก่สมาชิกของชมรม ช่วยเผยแพร่ชื่อเสียงของชมรม

ภาพชุดนี้ น้องดาว นำมาฝากค่ะ