ศาสตราจารย์ คณิต ณ นคร ประธานคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย ได้เป็นประธานเปิดงานประชุมสัมมนา เรื่อง “ร่างพระราชบัญญัติคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย พ.ศ. ....” เมื่อวันจันทร์ที่ 30 มิถุนายน พ.ศ. 2551 เวลา 8.30 น. ณ ห้องแอตแลนติส โรงแรมสยามเบย์วิว ถนนเลียบชายหาดพัทยา จังหวัดชลบุรี โดยมีผู้เข้าร่วมสัมมนาจำนวน 165 คน สรุปความคิดเห็นที่สำคัญได้ดังนี้
ขอบเขตการทำงาน อำนาจ หน้าที่
- คณะกรรมการควรมีอำนาจปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมที่การสอบสวนไม่เป็นไปตามกฎหมาย ไม่รวบรวมข้อเท็จจริงอย่างละเอียด และส่งผลกระทบต่อคู่กรณีและสังคม
- คณะกรรมการไม่ควรมีอำนาจแค่ศึกษาวิจัยเท่านั้น ต้องปฏิรูปและเสนอร่างกฎหมายได้เลย
- มาตรา ๒๐ (๗) ให้คณะกรรมการมีอำนาจหน้าที่ให้ความรู้แก่ประชาชนด้วย และเห็นว่าอำนาจหน้าที่ตามมาตรา ๒๐ (๑๐) เรื่องการให้บริการข้อมูลข่าวสารแก่สาธารณชนนั้นยังไม่เพียงพอ เพราะอาจจะทำหรือไม่ก็ได้
- คณะกรรมการควรมีอำนาจพิจารณากฎหมายลำดับรอง
กรรมการ
- มาตรา ๕ ควรมีกรรมการทำงานเต็มเวลาจำนวนมากกว่านี้ คือ มีกรรมการเต็มเวลา 6 คน เนื่องจากมีกฎหมายหลายฉบับและการปฏิรูปกฎหมายต้องใช้ระยะเวลา
- มาตรา ๕ ไม่ได้ระบุให้ชัดเจนว่าเลขาธิการเป็นกรรมการหรือไม่ และเป็นกรรมการเต็มเวลาหรือไม่เต็มเวลา การไม่บัญญัติให้ชัดเจนเช่นนี้อาจก่อให้เกิดปัญหาได้
- มาตรา ๖ ควรระบุจำนวนกรรมการที่มีความรู้เป็นที่ประจักษ์ในแต่ละสาขาให้ชัดเจนว่าสาขาละกี่คน เพื่อประกันว่ายังมีกรรมการสาขาอื่นที่สำคัญเป็นอิสระอยู่
- มาตรา ๖ ควรบัญญัติคุณสมบัติบุคคลที่จะมาเป็นกรรมการให้ชัดเจนและหลากหลายครอบคลุมครบทุกด้าน เพราะรัฐธรรมนูญ มาตรา ๘๑ (๓) ให้คณะกรรมการปรับปรุงกฎหมายทุกประเภท ไม่ได้หมายความเฉพาะกระบวนการยุติธรรมเพียงอย่างเดียว
- มาตรา ๗ (๑๑)และ(๑๒) บัญญัติซ้ำซ้อนกัน ควรบัญญัติรวมเป็นมาตราเดียวกัน และควรรวมสองอนุมาตรานี้เป็นอนุมาตราเดียวกัน
- มาตรา ๗ (๑๒) ควรห้ามบุคคลที่เคยต้องคำพิพากษาให้จำคุกตั้งแต่สองปีขึ้นไปดำรงตำแหน่งกรรมการ โดยไม่ต้องกำหนดระยะเวลาพ้นโทษไว้ด้วย กล่าวคือ หากเคยต้องคำพิพากษาให้จำคุกให้ห้ามดำรงตำแหน่งกรรมการโดยเด็ดขาด เพื่อจะได้สอดคล้องกับมาตรา ๗(๕) ที่ไม่ได้กำหนดระยะเวลาไว้
- มาตรา ๘ กรรมการสรรหา ตามร่างไม่ได้บัญญัติผู้แต่งตั้งกรรมการสรรหาไว้ หากฝ่ายการเมืองเป็นผู้แต่งตั้ง แนวคิดจะเป็นด้านการเมือง ทำให้ไม่มีความอิสระ
- จำนวนกรรมการสรรหา ๑๒ คน ใช้ฐานอะไรมาคำนวณ กรรมการสรรหาควรจะมีจำนวนมากกว่านี้
- มาตรา ๘ (๑) ให้กำหนดให้ชัดเจนว่าปลัดกระทรวงเป็นผู้แทนกระทรวง
- มาตรา ๘ เสนอให้กรรมการสรรหามีตัวแทนจากองค์กรปกครองท้องถิ่น (สมาชิกองค์การบริหารส่วนตำบล) ด้วย เพราะเป็นผู้ใกล้ชิดประชาชน และการบังคับใช้กฎหมายขององค์กรปกครองท้องถิ่นมีผลกระทบกับประชาชนมากเสนอให้มีวิธีการคัดเลือกคนที่มีจิตวิญญาณรักท้องถิ่น
- เสนอให้มีอนุกรรมการที่มีหน้าที่รับผิดชอบงานในแต่ละอนุมาตราของมาตรา๒๐ โดยเฉพาะ เนื่องจากเห็นว่าอำนาจหน้าที่ของกรรมการตามมาตรา ๒๐ มีมาก จำนวนกรรมการมีน้อยกว่าหน้าที่ที่รับผิดชอบ
- เปลี่ยนถ้อยคำในมาตรา ๑๙ วรรคสอง เรื่องค่าตอบแทนและค่าใช้จ่ายอื่นในการปฏิบัติงาน จาก “...ให้เป็นไปตามที่คณะกรรมการกำหนด” เป็น “...ให้เป็นไปตามระเบียบที่คณะกรรมการกำหนด”
- มาตรา ๒๐ (๑๑) บัญญัติเพียงให้คณะกรรมการรายงานผลการปฏิบัติงานประจำปีเท่านั้น ไม่มีการแถลงแสดงบัญชีค่าใช้จ่ายด้วย เสนอให้คณะกรรมการต้องแสดงบัญชีค่าใช้จ่ายด้วย
- มาตรา ๒๕ (๒) ไม่ได้กำหนดให้คณะกรรมการมีอำนาจกำหนดค่าตอบแทนให้อนุกรรมการด้วย
ความสัมพันธ์กับองค์กรอื่น
- ความสัมพันธ์ระหว่างคณะกรรมการกับรัฐบาล/รัฐสภา เมื่อคณะกรรมการเสนอความเห็นแล้วฝ่ายบริหารกับฝ่ายนิติบัญญัติไม่ปฏิบัติตามคำแนะนำ คณะกรรมการจะมีมาตรการอย่างไรต่อไป
ความเป็นอิสระ
- การปฏิรูปกฎหมายต้องปลอดจากการแทรกแซงทางการเมือง
- สถานะของคณะกรรมการควรเป็นองค์กรอิสระ เช่น องค์กรปฏิรูปกฎหมายของประเทศออสเตรเลีย หรือฮ่องกงหรือไม่
- ควรให้ภาคเอกชนเข้ามามีส่วนร่วมในการทำงานของคณะกรรมการ เพื่อให้เกิดประโยชน์และความเป็นอิสระสูง
- ให้คณะกรรมการเป็นองค์กรอิสระไม่ขึ้นกับหน่วยงานของรัฐ หรือไม่อยู่ภายใต้การกำกับของรัฐมนตรี และต้องสามารถรับฟังความคิดเห็นได้อย่างอิสระด้วย
แนวทางการปฏิรูปกฎหมาย
- ควรกำหนดแนวทางการปฏิรูปกฎหมายไว้ และควรกำหนดทิศทางการปฏิรูปกฎหมายให้ชัดเจน
- ควรมีองค์กรอิสระประเมินตรวจสอบการบังคับใช้กฎหมายขององค์กรในกระบวนการยุติธรรมให้ใช้กฎหมายให้เกิดประสิทธิภาพ และไม่ใช้อำนาจไปในทางที่ไม่ถูกต้อง
- ควรเผยแพร่กฎหมายที่สำคัญแก่ประชาชนทางสื่อโทรทัศน์
- ควรบรรจุวิชากฎหมายในหลักสูตรมัธยมศึกษาตอนต้นด้วย
- การทำงานของคณะกรรมการต้องสร้างแรงกระเพื่อมให้ผู้ที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายทำงานร่วมกันเพื่อแก้ปัญหาของประเทศ
- การปฏิรูปกฎหมายต้องปฏิรูปกระบวนการยุติธรรม กระบวนการบังคับใช้กฎหมาย และบุคลกรผู้ใช้กฎหมายด้วย
- ให้คณะกรรมการเสนอแนวทางแก้ปัญหาของประเทศที่สำคัญและเป็นที่สนใจของสังคมด้วย
- การปฏิรูปต่างๆ มักมีปัญหาว่าจะปฏิรูประบบหรือปฏิรูปคน เห็นว่าระบบแพ้คน เพราะแม้จะออกกฎหมายให้ดีอย่างไร แต่คนก็สามารถหาช่องทางหลบหลีกได้ จึงอยากให้ปฏิรูปคนใช้กฎหมายด้วยการปฏิรูปกฎหมายต้องทำให้การบังคับใช้กฎหมายเกิดประสิทธิภาพและมีคุณภาพที่ดี บนหลักความยุติธรรมและความถูกต้อง การปฏิรูปกฎหมายต้องปฏิรูปผู้ใช้กฎหมายด้วย ต้องพัฒนาและปลูกฝังผู้ใช้กฎหมายให้มีจิตใจละอายเมื่อกระทำผิดหรือหลีกเลี่ยงกฎหมาย
- มีกฎหมายหลายเรื่องที่ควรจะมีแต่ปัจจุบันยังไม่มีกฎหมายออกมา เช่น เรื่องเด็ก เยาวชน อินเตอร์เน็ต ฯลฯ ทำให้ต้องอาศัยคำสั่งทางปกครอง เมื่อมีคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายแล้วควรจะปฏิรูปกฎหมายเหล่านี้ด้วย
- เสนอให้มีการปฏิรูปการปกครองท้องถิ่น เนื่องจากการบริหารขาดเอกภาพ และประสิทธิภาพ
- เห็นด้วยกับการปฏิรูปกฎหมาย ต้องมีการสังคายนากฎหมายให้ทันสมัย
- ต้องปฏิรูปองค์กรในกระบวนการยุติธรรม เช่น ตำรวจ อัยการ ด้วย
- ต้องปฏิรูประบบราชการที่เป็นระบบอุปถัมภ์ ทำให้คนที่มีความรู้ ความสามารถไม่มีโอกาสทำงานให้ประเทศชาติ
- เสนอให้คณะกรรมการทำงานเชิงรุก เข้ามารับรู้ปัญหาของประชาชน เป็นตัวแทนเสนอกฎหมายให้ประชาชน เนื่องจากการรวมตัวของประชาชนหนึ่งหมื่นคนเกิดขึ้นเป็นรูปธรรมได้ยาก และหากจะให้องค์กรเอกชนเป็นตัวตั้งตัวตี ผู้นำองค์กรมักจะถูกโจมตี จึงอยากให้คณะกรรมการเป็นตัวแทนของประชาชนด้วย
- เรื่องอำนาจหน้าที่ เสนอว่าไม่ใช่บัญญัติให้คณะกรรมการมีอำนาจทำอะไรได้บ้าง แต่ให้บัญญัติให้คณะกรรมการต้องฟังใครบ้าง
- ในการศึกษาวิจัยเรื่องที่จะปฏิรูปต้องรวบรวมข้อมูล และความเห็นให้ละเอียด และต้องกำหนดกรอบการวิจัย และตรวจสอบงานวิจัยว่าสามารถนำไปใช้ได้จริงด้วย
- ต้องจัดลำดับการปฏิรูปกฎหมาย (priority) กฎหมายใดมีความสำคัญมากกว่าก็ให้ปฏิรูปก่อน
อื่น ๆ
- เสนอให้ใช้ชื่่อ "พระราชบัญญัติคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายและปฏิรูประบบกระบวนการบังคับใช้กฎหมายและกระบวนการยุติธรรม"
- เสนอให้มีกฎหมายเกษตรกร (ปฏิรูปกฎหมายเกษตร ให้มีการขึ้นทะเบียนเกษตรกร ลดข้อจำกัดสิทธิของเกษตรกร ฯลฯ)
- เสนอให้ทำลายยาเสพติดได้เลยโดยไม่ต้องรอให้มีคำพิพากษาถึงที่สุด (ปฏิรูปกฎหมายยาเสพติด)
- เสนอให้มีการปฏิรูปองค์กรปกครองท้องถิ่น โดยให้มีการสรรหาและการเลือกตั้งในอัตราส่วนที่เท่ากัน เพื่อให้เกิดการถ่วงดุลและตรวจสอบกันได้มากขึ้น
-----------------------------
ฝ่ายเลขานุการคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย
ถนนแจ้งวัฒนะ อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี 11120
โทร 0 2502 8252 โทรสาร 0 2502 8241
Email:[email protected]
