คำอธิบายรายวิชา
ศึกษาวิธีการผลิตแผ่นภาพโปร่งใส ลักษณะที่ดีของแผ่นภาพโปร่งใส อุปกรณ์ที่ใช้ในการผลิต การทำต้นฉบับ การนำเสนอ
ฝึกปฏิบัติการผลิตแผ่นภาพโปร่งใสและการนำเสนอ
ความหมาย
แผ่นโปร่งใสเป็นวัสดุฉายที่มีลักษณะโปร่งใส ซึ่งนำมาใช้กับเครื่องฉายภาพข้ามศีรษะ (Overhead Projector) เพื่อแสดงภาพในลักษณะการเสนอความคิดรวบยอด กระบวนการ ข้อเท็จจริง ลำดับหัวข้อ บนจอฉายซึ่งผู้ชมอาจเป็นกลุ่มขนาดเล็ก หรือขนาดใหญ่ก็ได้ภาพที่เสนอบนแผ่นโปร่งใสมีหลายแบบ ทั้งภาพวาดลายเส้น การ์ตูน ตัวหนังสือ ภาพถ่าย และลักษณะภาพกราฟิกในรูปแบบอื่น ๆ เช่น กราฟ แผนผัง แผนภูมิ หรือแม้แต่วัสดุจริง ซึ่งมีขนาดที่สามารถวางบนแท่นฉายได้ จึงเป็นสื่อที่มีผู้นิยมใช้มานานเพื่อประกอบการ บรรยาย อธิบาย แสดงขั้นตอนการทำงาน หรือ แนวความคิดให้ผู้ฟังสามารถเข้าใจได้อย่างชัดเจน
ข้อดีและข้อจำกัดของแผ่นโปร่งใส
ข้อดี
1. ผู้บรรยายสามารถใช้แผ่นโปร่งใสในขณะที่ยืนอยู่หน้าห้องพร้อมกับหันหน้าเข้าหาผู้ดูได้ตลอดเวลาที่อธิบาย และสามารถชี้แสดงส่วนต่าง ๆ ในแผ่นโปร่งใสได้โดยไม่ต้องชี้ที่จอฉาย
2. แผ่นโปร่งใสให้ความคมชัดของภาพลายเส้นและตัวอักษรได้ดีกว่าสื่อฉายอื่นๆหลายชนิด เช่น MS.Powerpoint ที่ฉายด้วย LCD Projector หรือสไลด์ที่ฉายในห้องที่สว่างเท่ากัน
3. สามารถเขียนสิ่งต่าง ๆ ด้วยปากกาแบบลบง่าย เพิ่มเติมลงในแผ่นโปร่งใสขณะที่ฉายหรือลบออกจากแผ่นโปร่งใสได้ทันทีในขณะที่นำเสนอ
4. ผู้บรรยายสามารถเตรียมแผ่นโปร่งใสได้หลายแบบ ทั้งที่เป็นแผ่น ซึ่งแสดงภาพไว้อย่างสมบูรณ์ หรือแบบเป็นม้วนซึ่งเขียนหรือเตรียมข้อความไว้ล่วงหน้าได้อย่างสะดวก
5. สามารถใช้ฉายในห้องปกติ ซึ่งไม่จำเป็นต้องปิดไฟ หรือทำให้มืดมากเหมือนเครื่องฉายอื่นๆ
6. สามารถใช้แผ่นโปร่งใสแบบ "แผ่นซ้อน" (Overlay) เพื่อแสดงองค์ประกอบเพิ่มความยากหรือซับซ้อนเป็นขั้นตอนเป็นตอน ในการเกิดภาพที่สมบูรณ์ ทำให้เข้าใจตามลำดับได้ดี
7. แผ่นโปร่งใสบางชนิด สามารถแสดงการเคลื่อนไหว ในส่วนประกอบของภาพบางส่วนได้ด้วยวิธีการใช้แผ่นโพลาโมชั่น ์มาตัดแสงใกล้เลนส์ ในขณะฉาย ทำให้ผู้ดูรับรู้ถึงการเคลื่อนไหวได้ เช่น แสดงโครงสร้างของร่างกายมนุษย์ให้เห็นระบบหมุนเวียนของโลหิตในร่างกาย ลักษณะของการพ่นลาวาของภูเขาไฟเป็นต้น
8. ราคาถูกเพราะใช้วัสดุใดๆ ที่โปร่งใสมาผลิตได้ เช่น ถุงพลาสติก กระดาษแก้วฯลฯ นอกจากนี้ยังสามารถผลิตด้วยคอมพิวเตอร์ โดยโปรแกรม MS.Powerpoint ได้สะดวก สวยงาม
ข้อจำกัด
1. แผ่นโปร่งใสไม่เหมาะที่จะใช้เป็นสื่อในการนำเสนอภาพถ่ายที่มีสีสันเหมือนธรรมชาติ เนื่องจากต้องใช้ทุนสูงในการผลิต
2. แผ่นโปร่งใสไม่สามารถนำเสนอเรื่องที่มีลักษณะการเคลื่อนไหวที่เหมือนจริงได้ ซึ่งทำได้เพียงเคลื่อนไหวเสมือน
3. ถ้าผลิตด้วยมือ ต้องมีความสามารถทางด้านศิลปะ ผลงานจึงจะออกมาสวยงาม
ลักษณะของแผ่นโปร่งใส
ขนาดของแผ่นโปร่งใส
ขนาดมาตรฐานของแผ่นโปร่งใส ไม่ว่าจะเป็นแบบเขียน/ถ่ายเอกสาร หรือใช้กับคอมพิวเตอร์ (Inkjet-Film) ในปัจจุบันจะมีขนาดเดียวที่นิยมคือขนาด A 4 210 ม.ม. X 297 ม.ม. และกรอบแผ่นใสจะมีขนาด 27" X 31" ซ.ม. จะมีพื้นที่ฉายในส่วนของภาพประมาณ 20 ซม. X 24.5 ซม. มีขนาดกว้างของกรอบภาพด้านละ 3.5 ซม. และนิยมตัดมุมกรอบกระดาษเป็นมุมป้านด้านมุมขวาบนหรือตัดมุม 3 มุม บางชนิดใช้ตัดมุมมนทุกมุม
ส่วนรูปแบบการฉายนิยมเสนอเป็นรูปสี่เหลี่ยมพื้นผ้าในแนวนอน ซึ่งสะดวกกว่าการฉายในแนวตั้งที่ต้องการพื้นที่ฉายด้านบนและด้านล่างมากกว่าแนวนอน อาจติดเพดาน หรือภาพตอนล่างอยู่ต่ำกว่าระดับสายตา ทำให้คนที่นั่งอยู่ด้านหน้าบังคนที่นั่งด้านหลัง และยังประยุกต์เข้ากับงานในสื่อฉายอื่นๆเช่น PowerPoint ได้สะดวก
ส่วนรูปภาพที่ออกแบบในแผ่นใส ไม่ควรเต็มทั้งแผ่น แต่ควรเว้นกรอบรอบ ๆ แผ่นใสอย่างน้อยครึ่งนิ้วถึงหนึ่งนิ้ว เพื่อป้องกันไม่ให้บางส่วนของภาพขาดหายไปเมื่อผนึกกรอบแล้ว
หลักการออกแบบต้นแบบ
เมื่อการเขียนโครงร่างเรียบร้อยแล้ว ก็เป็นการเตรียมต้นแบบแผ่นภาพโปร่งใส ถ้าต้องการทำแผ่นภาพโปร่งใสจำนวนมากกว่า 1 แผ่น หรือทำเป็นแบบสมบูรณ์ แต่ถ้าเป็นการทำแผ่นภาพโปร่งใสเพียงแผ่นเดียวด้วยวิธีตรงจะเป็นการทำลงบนแผ่นอาซีเตทเลย ด้วยเครื่องเขียนและวัสดุช่วยการเขียนต่าง ๆ
การทำต้นแบบแผ่นภาพโปร่งใส อาจทำบนกระดาษถ่ายเอกสาร กระดาษอาร์ตหรือกระดาษไขเขียนแบบก็ได้ แต่การใช้กระดาษอาร์ตทำต้นแบบมีข้อจำกัดเกี่ยวกับการใช้วิธีการผลิตบางวิธีไม่ได้ จะต้องผลิตด้วยวิธีถ่ายทำสะท้อน จะใช้วิธีฉายแสงผ่านไม่ได้
การออกแบบต้นแบบแผ่นภาพโปร่งใส มีหลักปฏิบัติดังนี้
1. ออกแบบให้รูปภาพ ตัวอักษร และสัญลักษณ์ อยู่ภายในกรอบ ตามสัดส่วนของกรอบแผนภาพโปร่งใสมาตรฐาน โดยเว้นเข้ามาจากขอบด้านใน ด้านละประมาณ 2-3 เซนติเมตร
2. รูปภาพประกอบควรเลือกให้เหมาะสมกับวิธีการผลิต เช่น วาด ถ่ายเอกสารขาวดำ/สี ภาพจากคอมพิวเตอร์หรือผสมผสานกันหลาย ๆ วิธี
3. รูปภาพประกอบควรให้มีเฉพาะที่จำเป็นเท่านั้น และมีขนาดที่เหมาะสมไม่เล็กเกินไป ส่วนภาพที่ไม่จำเป็นให้ตัดออก
4. ตัวอักษรที่ใช้บนแผ่นภาพโปร่งใส ควรแบ่งระดับการเน้นความสำคัญให้เหมาะสม เช่น ถ้าเป็นตัวอักษรบอกชื่อเรื่องควรมีขนาดใหญ่กว่าตัวอักษรบรรยายภาพ
5. แบบตัวอักษรที่ใช้ควรเป็นแบบอ่านง่าย ตัวอักษรประดิษฐ์ที่อ่านยากไม่เหมาะที่จะนำมาใช้กับแผ่นภาพโปร่งใสซึ่งต้องการความรวดเร็วในการสื่อความหมาย
6. ขนาดตัวอักษรที่ใช้บนแผ่นภาพโปร่งใสควรมีขนาดพอเหมาะโดยถือเกณฑ์ตัวอักษรที่เล็กที่สุดที่ใช้ ต้องสูงไม่น้อยกว่า 0.5 เซนติเมตร ด้วยปากกาเบอร์ F และเพื่อให้แน่ใจว่าผู้เรียนที่อยู่ไกลสุดสามารถอ่านตัวหนังสือได้ชัดเจน จึงควรเขียนตัวอักษรขนาดเล็กที่สุดประมาณ 0.5 เซนติเมตร ถ้าจะใช้ตัวอักษรขนาดเล็กกว่านี้ควรเขียนโดยใช้ปากกาเส้นหนายิ่งขึ้น ถ้าใช้คอมพิวเตอร์จะใช้ตัวอักษรไม่ต่ำกว่า 24 พอยท์ ตัวหนา ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับขนาดของจอรับภาพด้วย ถ้าเป็นจอขนาดใหญ่จะเห็นได้ชัดเจนกว่า
ข้อควรปฏิบัติในการใช้แผ่นโปร่งใสประกอบการนำเสนอ
มีข้อแนะนำหลายประการในการใช้แผ่นโปร่งใส เพื่อการเรียนการสอนหรือนำเสนออย่างมีประสิทธิภาพ คือ
1. เมื่อต้องการแสดงภาพ หรือแผนภูมิ ให้ใช้ไม้ชี้ เช่น ดินสอ หรือปลายปากกาบนแผ่นโปร่งใส ชี้บนจุดที่ต้องการแสดงโดยจับสวนที่ปลายด้าม ระวังอย่าให้ส่วนของมือปรากฏบนจอ
2. ก่อนและขณะที่ใช้แผ่นโปร่งใส เพิ่มเติมรายละเอียดข้อมูลลงในแผ่นโปร่งใสด้วยปากกาเขียนแผ่นโปร่งใสชนิดไม่กันน้ำ เพื่อให้สามารถลบออกได้ เพื่อเก็บแผ่นโปร่งใส ที่เป็นแบบถาวรไว้ใช้ใหม่ได้ โดยลบส่วนที่เขียนเพิ่มเติมออกภายหลัง เพื่อให้แน่ใจว่าแผ่นต้นฉบับจะไม่เสียหาย จึงควรเขียนส่วนที่เพิ่มลงบนแผ่นโปร่งใสเปล่าที่วางทับลงบนแผ่นต้นฉบับอีกที่หนึ่ง
3. เพื่อหลีกเลี่ยงแสงสว่างบนจอรบกวนสายตา ในขณะที่เปลี่ยนแผ่นโปร่งใส จึงควรปิดเครื่องฉายทุกครั้งที่เปลี่ยนแผ่นโปร่งใสแผ่นใหม่ หรือหรี่ไฟลงให้มืดสลัวก่อน ในกรณีที่เครื่องฉายนั้นมีอุปกรณ์หรี่ไฟ เมื่อวางแผ่นใหม่ดีแล้วจึงเปิดแสงเครื่องฉาย หรือวางแผ่นโปร่งใสใหม่ทับบนแผ่นเก่าแล้วค่อย ๆ ถือแผ่นเก่าออกไป หรือใช้แผ่นกระดาษปิดบังแสงในช่วงที่มีการเปลี่ยนแผ่นใหม่ก็ได้
4. การเตรียมการก่อนใช้แผ่นโปร่งใส ผู้บรรยายควรตรวจเช็คสภาพของห้องว่ามีความพร้อมที่จะฉายแผ่นโปร่งใสหรือไม่ เช่น เครื่องฉายอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสมหรือไม่ โดยตรวจดูว่าผู้ดูสามารถเห็นภาพบนจอได้ดีทั่วถึงกันหรือไม่ ลักษณะการวางจอฉาย การแก้การผิดเพี้ยนของภาพที่เรียกว่า "Key stone effect" ตำแหน่งการยืนของผู้บรรยายบังผู้ดูหรือไม่
5. ควรเตรียมแผ่นโปร่งใสให้เรียงลำดับอย่างถูกต้องตามต้องการใช้งานเพื่อความสะดวกและความคล่องแคล่วของผู้บรรยายไม่ควรค้นหาแผ่นโปร่งใสที่จะฉายต่อไปในขณะที่บรรยาย ซึ่งจะทำให้เสียเวลา และดูไม่น่าเชื่อถือ ควรทดลองใช้แผ่นโปร่งใสก่อนที่จะใช้บรรยายจริง ทั้งนี้เพื่อจะได้แก้ไขข้อผิดพลาดและสามารถควบคุมเวลาให้พอเหมาะกับเนื้อหาและกิจกรรม
6. ตรวจดู แผ่นโปร่งใสที่ใช้ว่ามีความ เหมาะสมเพียงใด เช่น ขนาดและแบบตัวอักษร สีพื้น หรือ ขนาดของรูปภาพที่จะใช้เป็นส่วนประกอบ
7. ในขณะที่ฉาย ควรหมั่นตรวจสอบดูว่า ภาพที่ฉายนั้นชัดเจน ภาพไม่เอียง ตกจอหรือบังขอบ แท่นฉาย ตลอดจนผู้บรรยายไม่ยืนบังผู้ชม หากมีปัญหาในการฉายควรหยุดการนำเสนอ แล้วอธิบายให้ผู้ชมเข้าใจ หากมีปัญหาในการฉายควรหยุดการนำเสนอ แล้ว
