สามคำถามในอภิปรัชญา ๕

เนื่องจากบันทึกชุดนี้เว้นว่างมานาน ดังนั้น ผู้สนใจ อาจดูบันทึกครั้งก่อนได้ ตามชื่อที่เชื่อมโยงไว้ข้างล่าง...

 

มาถึงคำถามสุดท้ายคือ ตัวเราเอง โลกและชีวิต หรือทุกสิ่งทุกอย่าง เป็นอย่างไร ? ซึ่งคำตอบอาจแบ่งได้ง่ายๆ ๒ นัยคือ

  • ตัวเราเอง โลกและชีวิต หรือทุกสิ่งทุกอย่าง เป็น สิ่งหยุดนิ่ง (สถิต statics)
  • ตัวเราเอง โลกและชีวิต หรือทุกสิ่งทุกอย่าง เป็น สิ่งเคลื่อนไหว (พลวัต dynamics)

ซึ่งเจ้าแห่งคำตอบทั้งสองนี้ ก็เถียงกันมานานหลายพันปีแล้วเช่นเดียวกัน  ดังเช่น  เฮราคีตุส (Heraclitus) นักปรัชญากรีกก่อนสมัลเพลโต  บอกว่า  ทุกสิ่งทุกอย่างไหล (เปลี่ยนแปลงไปเรื่อยๆ คล้ายสายน้ำที่ไหลไปตลอด) คุณไม่สามารถข้ามแม่น้ำเดียวกันได้สองครั้ง (เพราะคุณก็แก่ไปจากเดิมแล้ว น้ำก็มิใช่น้ำเดิม)... เมื่อถือเอาตามนัยเฮราคีตุส ก็อาจบอกได้ว่า ตัวเราเอง โลกและชีวิต หรือทุกสิ่งทุกอย่าง เป็นสิ่งเคลื่อนไหว เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา มิได้สงบนิ่ง....

ขณะที่ ปาร์มานิดีส (Parmenides) กลับบอกว่าเป็นสิ่งที่หยุดนิ่ง ไม่เปลี่ยนแปลง... และ เซโน (Zeno) ซึ่งอยู่ในกลุ่มนี้ก็สร้าง ปฏิทรรศน์ (paradox) เพื่อแก้ต่างว่า ความเคลื่อนไหวเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้  ดังตัวอย่างว่า ถ้าเฮคิวลิสวิ่งแข่งกับเต่า โดยเฮคิวลิสต่อให้เต๋าเล็กน้อยแล้ว เฮคิวลิสจะวิ่งไล่เต่าไม่ทัน เป็นต้น (ผู้สนใจดู Zeno paradoxes)

อย่างไรก็ตามแนวคิดว่า ทุกสิ่งทุกอย่างเป็นสิ่งหยุดนิ่ง นั้นได้รับการยอมรับน้อย... เพราะโดยมากเชื่อกันว่าทุกสิ่งทุกอย่างเป็นสิ่งเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงมากกว่า....

................

แม้โดยมากจะเชื่อว่าทุกสิ่งทุกอย่างเป็นสิ่งเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงก็ตาม แต่ความเห็นแย้งในการเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงก็แตกต่างกันไป  เช่น

  • ทุกสิ่งทุกอย่างเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลง ไร้ทิศทางและขอบเขต...
  • ทุกสิ่งทุกอย่างเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลง ซ้ำรอยเดิม ที่เรียกว่าวัฎฎจักร...
  • ทุกสิ่งทุกอย่างเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลง ทำนองควงสว่าน นั่นคือ หมุนไปข้างหน้าเป็นเส้นตรง แต่ก็ไม่ซ้ำรอยเดิม...
  • ...ฯลฯ...

ซึ่งประเด็นเหล่านี้ ผู้เขียนก็ผ่านมาเพียงผิวเผินเท่านั้น บางอย่างก็พอเล่าได้ บางอย่างก็ยากที่จะเล่าให้ผู้อื่นรู้เรื่องได้ (เพราะผู้เล่าต้องรู้เรื่องก่อน 5 5 5)... ดังนั้น ผู้สนใจเรื่องทำนองนี้ ก็ต้องไปค้นหาอ่านเอาเอง ซึ่งปัจจุบัน หาอ่านในอินเทอร์เน็ตไม่ยาก เพียงแต่ว่าเรื่องเหล่านี้เข้าใจยากเท่านั้น...

ถามว่า... คำสอนในทางพระพุทธศาสนาหรือพุทธปรัชญา มีความเห็นเกี่ยวกับสามคำถามอภิปรัชญาเหล่านี้อย่างไร ?

  • นั่นคือ ประเด็นที่จะยกยอดไปเล่าในตอนต่อไป...