“วันนี้ ศักดิ์ศรีของชาวนาต่ำกว่าโสเภณี”

เราได้เคยเล่าถึงเรื่องราวของปัญหาที่ว่าด้วย “ความยากจน” ซึ่งเป็น “โจทย์สำคัญ” ของภาคการเกษตรและเป็น “โจทย์ใหญ่” ของสังคมไทยให้ลูกศิษย์เราฟังเมื่อช่วงต้นเทอม ในหัวข้อที่ว่าด้วยการเกษตรไทย โครงสร้างและชุมชนเกษตร โดยได้อธิบายผ่านการวิเคราะห์เชิงระบบ มิติเชิงประวัติศาตร์ และการพัฒนาเปรียบเทียบ

กระบวนการก่อเกิด พัฒนาการ และผลของการพัฒนาการเกษตรภายใต้แนวทางของการปฏิวัติเขียว (Green Revolution) ที่มีฐานคิดและวิถีการพัฒนาจากการปฏิวัติพาณิชยกรรมและการปฏิวัติอุตสาหกรรมภายใต้ กระบวนทัศน์ของ “ทุนนิยม” นับเป็นสาเหตุสำคัญของภาวะ “ทุกขภาพ” และภาวะ “สิ้นชาติ” ...ผังก้างปลาและต้นไม้แห่งปัญหาที่เราฉาย Power Point ให้ลูกศิษย์เราดู เป็นแผนภาพที่แสดงถึงภาวะหนี้สินล้นพ้นตัวในสภาพ “วัวพันหลัก” ของพี่น้องเกษตรกร สาเหตุแห่งปัญหาที่เชื่อมโยงถึงความสัมพันธ์เชิงระบบของ ๓ ภาคส่วนในสังคม คือภาคการเกษตร ภาคอุตสาหกรรม ภาคพาณิชยกรรมและการบริการ

ทั้งหลายทั้งปวงนี้... เราบอกลูกศิษย์ว่า ล้วนมีรากเหง้ามาจากคำว่า “กิเลสนิยม” คือความ “อยากมี”“อยากได้” และ “อยากเป็น” ที่มีอยู่ในตัวตนของผู้คน...ทั้งตัวเราเองและทั้งตัวผู้อื่นที่อยู่รอบตัวเรานั่นเอง

"ลูกอยู่ชั้นประถม เอาลูกใส่รถตู้ไปขาย... ส่งเงินมาให้พ่อแม่ ...ถ้าเป็นเกษตรกร คงไม่มีเงินให้...”

“ไปประชุมที่ญี่ปุ่น มีผู้หญิงไทยเป็นสิบ ๆ คนนั่งไปด้วยในเครื่องบิน ไปทำอะไรคงรู้...ชีวิตเป็นวัตถุ ถูกค้าขาย ปู้ยี้ปู้ยำ แต่ไม่มีทางเลือก...”

“ผู้หญิงใน Catalog ...เลือกได้ทางไปรษณีย์... ไปลองอยู่ด้วยกันสักเดือนสองเดือน ถ้าอยู่ไม่ได้ก็ส่งกลับเมืองไทย”

“เรื่องราวเหล่านี้ รัฐบาลมีความสุขหรือ คนไทยที่ต้อง “ขายตัว” เพราะไม่มีทางเลือกอื่น...” 

เรื่องราวของ “ความจริงที่คนไม่อยากพูดถึง” ที่พี่เดชาเล่าให้ลูกศิษย์เราฟังนั้น ทำให้เราหวนคิดไปถึงชีวิตของสาวไทยในฝรั่งเศสและเยอรมันที่เราได้มีโอกาสรู้จัก...ใช่แล้ว หลายคนไม่มีทางเลือกเนื่องเพราะความยากจน หากในขณะที่อีกหลายคนมีโอกาสที่จะเลือก เพียงแต่ไม่รู้ว่าเส้นทางที่ตนเองเลือกเดินนั้นต้องเผชิญกับสิ่งใดบ้าง...

“ถ้าเรารู้ “ความจริง” แบบนี้ เรา “ทนไหว” หรือ? เรายังมี “ความสุข” กันอยู่หรือ? ” พี่เดชาตั้งคำถามกับลูกศิษย์เราต่อ

“เราต้องทำอะไรบ้าง ทำได้มากได้น้อยก็ต้องทำ เราต้องช่วยคนที่ถูกเอาเปรียบ ช่วยคนที่ถูกข่มเหง...”  พี่เดชาบรรยายต่อและเชื่อมโยงให้เห็นถึง “ฐานคิด” การทำงานของ NGO

มิน่าเล่า ด้วยจิตวิญญาณเช่นนี้นี่เอง ที่ทำให้เพื่อนพ้องน้องพี่ชาว NGOทำงานกันแบบ “กัดไม่ปล่อย”

“การส่งเสริมการเกษตรขององค์กรพัฒนาเอกชนหรือ NGO จึงยาก... ยากตั้งแต่รู้ว่าปัญหาของเกษตรกรคืออะไร เพราะมันไม่ใช่เฉพาะปัญหาด้านเศรษฐกิจ แต่เป็นปัญหาเรื่อง “ศักดิ์ศรี”...

มาถึงตรงนี้ เรารู้สึกว่าน้ำเสียงของพี่เดชาเข้มข้นขึ้นเรื่อย ๆ

“วันนี้ ศักดิ์ศรีของชาวนาต่ำกว่าโสเภณี” พี่เดชากล่าวย้ำให้ลูกศิษย์เราฟังว่า ที่พูดเช่นนี้ไม่ได้ดูถูกอาชีพนี้ เพราะเข้าใจได้ว่า...เมื่อไม่มี “ทางเลือก” หลายคนจึงจำต้องมาเป็นโสเภณี

ทว่าคำอธิบายในประโยคต่อมาของพี่เดชาทำให้เรารู้สึก “วูบ” เข้าไปข้างใน...ลึกถึงหัวใจ

“นักศึกษาเลือกเป็นโสเภณีมากกว่าเป็นชาวนา กล้าขายตัวเพื่อไปซื้อของมียี่ห้อ ไปซิ้อกระเป๋า Louise Vitton...แต่ไม่กล้าเป็นชาวนา...”

"สังคมไม่ถือแล้วว่า อาชีพอะไร มีศักดิ์ศรีหรือไม่?” 

เรานึกไปถึงภาพนิสิตนักศึกษา...เจ้าดอกไม้น้อยในรั้วมหาวิทยาลัย...เมื่อไม่สามารถต้านทานกระแสลมแรงแห่งกิเลส...กลีบอ่อนบางของเจ้าจึงบอบช้ำนักหนา...

เรานึกไปถึงภาพข้าราชการ นักธุรกิจ นักการเมือง ...ที่ยอมขายศักดิ์ศรีและจิตวิญญาณแห่งความเป็นมนุษย์...เพียงเพื่อให้ได้มาซึ่งเงินทอง ชื่อเสียงและเกียรติยศ 

หวนคิดไปถึงคำถามที่เรามักถามลูกศิษย์เสมอว่า...จะเลือกเป็นอะไรระหว่างเป็นลูกเกษตรกรที่เป็นคนดี กับเป็นลูกรัฐมนตรีที่คอรัปชั่น?

“ปัญหามากมายมหาศาลเหล่านี้ล้วนเป็น “เรื่องจริงที่ไม่มีใครอยากพูดถึง”เรามีบทบาทในการเปิดเผยเรื่องราวเหล่านี้...”

พี่เดชากล่าวย้ำถึงบทบาทของ NGO อีกครั้ง

เรื่องนี้ยังมีต่อนะคะ โปรดติดตามตอนต่อไปค่ะ