หนูซูซาน...คำถามของหนูคงต้องตอบยาวค่ะ...พี่คิดว่าสังคมที่เปลี่ยนผ่านแต่ละยุค แต่ละสมัย ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงวิธีคิดที่สะท้อนถึงวิถีในการดำรงชีวิตที่ "เปี๋ยนไป๋" ....อย่างไม่น่าเชื่อ

วันนี้เราจึงเห็นผู้คนมากมายที่ยอม "ขาย" แม้กระทั่งจิตวิญญาณเพื่อแลกกับความสะดวกสบายบางอย่าง...ถ้ามองอย่างเข้าใจ....กลุ่มคนเหล่านี้เป็นคนที่เราควร "เห็นใจ" มากกว่าหมั่นไส้หรือเกลียดชัง เพราะในความไม่รู้ ทำให้ได้ "กระทำ" ในสิ่งที่เป็น "โทษภัย" ให้แก่ทั้งตนเองและผู้อื่น หากจะพิจารณาโดยใช้ "กฏแห่งกรรม" แล้วจะพบว่า คนกลุ่มนี้น่าสงสารมาก ๆ เพราะได้สร้าง "วิบากกรรม" ที่ย่อมส่งผลให้กับตนเองอย่างแน่นอน...ไม่ช้าก็เร็วค่ะ

เราต้องช่วยกันเป็น "กัลยาณมิตร" โดยให้ความรู้ว่าชั่ว ดี เลว เป็นอย่างไร และเมื่อทำอย่างไร ย่อมจะให้ผลอย่างนั้น....ทว่า สังคมวันนี้ จะมีสักกี่คนที่สนใจและเข้าใจเรื่องราวของกฏแห่งกรรม ซึ่งเป็นการมองทะลุมิติของสถานที่และกาลเวลา....คงต้องให้อ่านหนังสือที่ปาโก ราบานแต่งไว้ ต้นฉบับเป็นภาษาฝรั่งเศส แล้วมีคนมาแปลเป็นไทย ตั้งชื่อว่า "วิถีการพัฒนาฝ่าภพชาติ"... ไม่ทราบว่าหนูซูซานเคยอ่านด้วยไหม?

ส่วนเรื่องเด็กเรียนเกษตรแล้วไม่อยากทำเกษตร....ซึ่งเป็นเรื่องแปลกแต่จริงนั้น คงต้องใช้เวลาวิวาทะกันแล้วละ (นัดพูดคุยกันน่าจะง่ายกว่าพิมพ์คุยนะคะ) สิ่งที่เข้าใจได้ง่ายคือไม่อยากเป็นเกษตรกร เพราะเกษตรกรเป็นอาชีพที่ค่าตอบแทนขึ้นกับปริมาณ/คุณภาพของผลผลิตและราคาผลผลิต ปริมาณ/คุณภาพผลผลิตขึ้นกับสภาพแวดล้อม ซึ่งเรามักควบคุมไม่ได้เป็นส่วนใหญ่ (ยกเว้นว่ามีเงินมากพอ สามารถ Artificialize ระบบธรรมชาติบางอย่างได้) ประกอบทั้งราคาผลผลิตที่ได้นั้นมีความแปรปรวนไม่แน่นอนขึ้นกับกฎของ Demand-Supply  (มีข้อยกเว้นด้วยเหมือนกันค่ะ เพราะในบางประเทศ สังคมสามารถสร้างกลไกดูแลเกษตรกรด้วยการประกันราคาผลผลิตทางเกษตร มีกองทุนต่าง ๆ และนโยบายการบริหารจัดการที่เอื้อต่อการพัฒนาภาคเกษตรและเกษตรกร แต่บริบทและเงื่อนไขของเรื่องเหล่านี้มีที่มา-ที่ไปอีกค่ะ) ดังนั้น สรุปได้ว่าอาชีพเกษตรกรมีค่าตอบแทนที่ไม่แน่นอนอีกทั้งไม่น่าสนใจเมื่อเปรียบเทียบกับอาชีพอื่น ๆ  ...จึงไม่อยากเป็นเกษตรกร

นอกจากนั้น ยังมีวิธีคิดเรื่องเกียรติยศ-ศักดิ์ศรีเข้ามาเกี่ยวด้วยค่ะ เพราะเหตุว่าเกษตรกรมัก "จน" นี่เอง และความจนก็เป็นที่มาของ "ความยากไร้" สังคมจึงมองว่าอาชีพเกษตรกร "ต่ำต้อย" ....แต่ที่แปลกก็คือ ในหลายประเทศ แม้เกษตรกรจะ "มีเงิน" มีฐานะและความเป็นอยู่ที่ดี แต่ก็จะมีใครสักกี่คนที่อยาก "แต่งงาน" ใช้ชีวิตกับเกษตรกร ...ถ้าเลือกได้ ก็ขอทำงานอาชีพอื่นและมีชีวิตที่ดูเสมือนว่า "ดีกว่า" ....ลูกเกษตรกรก็คงอยากยกระดับ/เปลี่ยนฐานะ... ทำอย่างอื่นบ้าง ส่วนที่มาเรียนสายเกษตรทั้ง ๆ ที่ไม่อยากเป็นเกษตรกรนั้น มีหลายสาเหตุค่ะ ได้ข้อมูลจากการพูดคุยกับลูกศิษย์ค่ะ....แล้วจะเล่าให้ฟังเมื่อเจอกันนะคะ