เมื่อมีคนใหม่เข้ามาอยู่ในตระกูลต้องแปล๋งผีหอผีเฮือน

เมื่อพี่อ้ายบุญผายได้เข้ามาอยู่ในตระกูลของน้องคำมอยแล้ว  ใช้เวลาอยู่กินกันล่วงเลยเวลาเจ็ดวัน และได้รับประทานข้าวร่วมไห(ไหหนึ้งข้าวเหนียว)เดียวกันแล้วผู้ใหญ่ฝ่ายหญิงหรือพ่อแม่ของน้องคำมอยก็จะให้มีการแปล๋งผีหอผีเฮือน

การกินอยู่เป็นคู่ผัวตัวเมียของชาวล้านนาสมัยก่อน   จะต้องรอเวลาให้พอดีเพื่อให้คนใหม่ที่เข้ามาอยู่ในตระกูลได้ตั้งตัว        และมีเวลาเตรียมตัวส่วนมากจะเรียกผู้ชายหรือลูกเขยว่า       " จาย"หรือลูกจาย  หากมีศักดิ์เป็นน้าก็เรียกว่าน้าจาย   มีศักดิ์เป็นพี่ก็เรียกว่า ปี้(พี่)จาย  เป็นต้น

เมื่อรับประทานข้าวร่วมไหเดียวกันดังกล่าวแล้วผู้ใหญ่ก็จะหามื้อจั๋นวันดีหรือหาฤกษ์งามยามดี  เช่นวันหัวเรียงหมอน       อุตมโชค    สิทธิโชค   วันธงชัย   เป็นต้น เมื่อได้ฤกษ์ดีตามต้องการผู้ใหญ่จะนัดหมายให้ลูกจายและลูกสาวของตนเองเตรียมตัวเข้าพิธีกรรมแปล๋งผีหอผีเฮือนโดยการที่ลูกจายและลูกสาวของตนนุ่งเสื้อผ้าใหม่  นำสวยข้าวตอกดอกไม้ตามจำนวนของแต่ละตระกูลกำหนดและมีเครื่องสังเวยตามแต่จะกำหนดเช่นกันเข้ามานั่งหน้าหอผีปู่ย่าในบ้านของฝ่ายหญิงแล้วผู้ใหญ่ที่อาวุโสที่สุดก็จะกล่าวคำสังเวย เช่นว่า

"  อัจจะจัยโย  อัจจ๊ะจัยโส   อันว่าวันนี้ก้อหากเป๋นวันดี  ดิถีอันผาเสิด  เป๋นวันมังกะละล้ำเลิศกว่าวันตังหลาย  บัดนี้ก่อมีลูกจายคนใหม่จื้อว่าบุญผายเข้ามาอยู่ในขะกู๋ลของหมู่เฮา     ขอหื้อผีปู่ย่าเจ้านายจุ่งมาฮับเอาตั๋วเขาผู้นี้มาอยู่ในขะกู๋ล       ขอหื้อผัวเมียเขาคู่นี้จุ่งมั่งมีมั่งมูนตูนเต๊า   ฮิหาข้าวของเงินคำจุ่งมีมา    อายุยืนจ๋ำเริญไปไจ้ไจ้  อันสิ่งขี้ไฮ้อย่ามีมายุ่ง   หมู่เขาจุ่งก้านกุ่งฮุ่งเฮืองไปไจ้ไจ้  นั้นจุ่งจักมีเตี้ยงแต๊ดีหลี......."

หลังจากนั้นก็จะบอกกล่าวให้ผีหอผีเฮือนรับรู้ รับเอาลูกจายคนใหม่เข้ามาอยู่ในหอในเฮือนร่วมกันทำมาหากิน

ในตอนแรกลูกจายคนใหม่และลูกสาวยังต้องอยู่ร่วมกับพ่อแม่ให้ผีหอผีเฮือนรู้จักคุ้นเคยดีแล้วหากพอมีที่ว่างในรั้วบ้าน  ครอบครัวใหม่ก็จะหาทางขยับขยายออกจากบ้านใหญ่ไปแป๋งตูบอยู่กันสองคนสามีภรรยา เรียกกันว่า " ลงเฮือนใหญ่" หรือบางท้องถิ่นอาจเรียกว่า ลงเฮิอนใหม่  แล้วแต่ละถิ่นจะเรียกกันไปตามความนิยม  หรือมีฮีตฮอยเรียกขานกันมา

ประเพณีการแปล๋งผีหอผีเฮือนปัจจุบันตามที่ได้ค้นคว้าไม่ค่อยจะมีทำกัน  อาจเป็นเพราะแต่งงานกันแล้วต้องรีบกลับไปทำงานในต่างถิ่น  หรือผู้คนอาจเห็นว่ามันไม่ได้กินข้าวร่วมไหที่หนึ้งในเรือนเดียวกัน  ก็ไม่ต้องแปล๋งผีหอผีเฮิอนมันให้เสียเวลาอย่างนี้เป็นต้น

อย่างไรเสียเรื่องที่เล่ามาก็เป็นเรื่องของผีๆ  ในอดีตที่บรรพบุรุษคนล้านนากระทำกันมาเน้อหมู่เฮา  อันว่าเรื่องแปล๋งผีหอผีเฮือนก็เอวังเท่านี้แล...ลุงหนานก็ขอลาไปก่อนแล.....