วันที่ ๘ – ๑๐ ธ.ค. ๕๐ เป็นวันหยุดยาว ๓ วัน เช้าวันที่ ๙ ผมนั่งดูหนังสารคดีที่ได้มาจาก อ. หมอปรีดา สลับกับทำ PowerPoint เตรียมไปพูดเรื่อง “KM กับเทคโนโลยีการศึกษา” ที่วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยมหิดล ในวันที่ ๑๓ ธ.ค. ๕๐ ในการประชุม “รวมพลคนทำสื่อ ครั้งที่ ๓” ผมใช้เวลาประมาณ ๓ – ๔ ชั่วโมงจึงเสร็จเกือบเรียบร้อย
ผมไม่แน่ใจว่า คนที่มาเชิญไปพูดในที่ต่างๆ เขาตระหนักหรือไม่ว่า ในการไปพูดแต่ละครั้ง คนที่พูดไม่เก่งอย่างผมต้องเตรียมตัวมาก ต้องเตรียมคิดประเด็น แล้วเตรียม PowerPoint รวมแล้วพูด ๑ ชั่วโมง ใช้เวลาเตรียม ๕ – ๑๐ ชั่วโมง เวลาคิดประเด็นต่างๆ ผมมีอาการของคนใจลอยจนโดนเมียดุบ่อยๆ และบางครั้งก็ใจลอยตอนขับรถ ภรรยาจะคอยเตือนสติอยู่เสมอ
แต่นั่นคือความสนุกครับ ผมไม่ถือเป็นภาระ หลายครั้งผมนึกขอบคุณผู้เชิญ ที่เชิญไปพูดเรื่องแปลกๆ ที่ผมเองก็ไม่รู้ว่าจะพูดอย่างไร แต่พอมาคิดไตร่ตรองและค้นคว้า ก็พบประเด็นเรียนรู้ และประเด็นพัฒนาบ้านเมืองที่สำคัญ แต่คนมักมองข้าม กลายเป็นว่า ผมเป็นนักเรียน เรียนรู้สิ่งที่เขาเชิญไปพูดนั่นเอง ในกรณีเช่นนั้น ผมจะบอกผู้ฟังตรงๆ ว่าผมไม่รับรองว่าที่ผมจะพูดนั้น จะเป็นสิ่งที่ถูกต้อง ผมเน้นการตั้งคำถาม มากกว่าเน้นให้คำตอบ พูดแบบผู้ไม่รู้ มากกว่าเป็นผู้รู้ อย่างนี้ผมเรียกกับตัวเองว่า พูดแบบ provocative คือชวนผู้ฟังคิด ผมไม่ชอบพูดความรู้สำเร็จรูป ชอบพูดแบบศึกษาเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับกลุ่มผู้ฟัง แล้วพูดเพื่อกระตุกต่อมคิดของเขา ว่าโลกมันเปลี่ยนไปแล้ว เขาจะต้องเปลี่ยนกระบวนทัศน์ และพฤติกรรมอย่างไรบ้าง การกำหนดสไตล์พูดแบบนี้ ทำให้สนุกและท้าทาย เป็นการท้าทายตัวเอง ว่าจะหาประเด็นอะไรไปพูด
สมัยนี้การเตรียมตัวพูด สะดวกกว่าสมัยย้อนหลัง ๑๐ ปีมาก สมัยโน้นผมเตรียมเขียนแผ่นใส จะพูดทีก็เปลี่ยนแผ่นใสที โดยคิดใหม่ เขียนใหม่ เก็บแผ่นใสเก่าไว้ทบทวน จนมีแผ่นใสเป็นตั้งสูง เวลานี้ใช้ PowerPoint แทน สะดวกกว่ามาก สมัยโน้นผมให้คนไปซื้อแผ่นพลาสติคใสมาตัดเป็นแผ่นขนาด A4 เตรียมไว้ใช้ และมีปากกาเขียนแผ่นใส ทั้งชนิดลบได้ด้วยน้ำ และลบไม่ได้ด้วยน้ำ ต้องใช้แอลกอฮอล์ จึงต้องมีขวดแอลกอฮอล์เป็นชุดเครื่องมือ เตรียมเขียนแผ่นใส ตอนนั้นผมนึกในใจว่าสะดวกจริงๆ เพราะสามารถ copy รูปหรือไดอะแกรมจากหนังสือหรือบทความลงแผ่นใสได้ด้วย
แต่พอมีคอมพิวเตอร์ พีซี และมีโปรแกรม PowerPoint ยิ่งสะดวก ทำให้ผมสงสัยว่าความสะดวกในยุคต่อไปคืออะไร ผมเดาว่าเป็น Multimedia Presentation ซึ่งตอนนี้ก็เริ่มใช้กันแล้ว ต่อไปการสื่อสารเรื่องยากๆ ที่ซับซ้อนก็จะสะดวกขึ้น
เมื่อ ๓ – ๔ ปีก่อนย้อนหลังไป ผมเตรียม PowerPoint โดยเขียนบนกระดาษ ให้เลขาเป็นผู้ทำ PowerPoint แล้วผมก็ค่อยๆ เรียนวิธีทำ จนเวลานี้ผมทำเองทั้งหมด ไม่ต้องกวนเลขาเลย วันนี้ (๙ ธ.ค.) ผมก้าวไปอีกขั้น โดยทำไปค้น อินเทอร์เน็ตไป ค้นรูปหรือไดอะแกรมโดยใช้ Google เอามาใช้ในการทำ PowerPoint รวมทั้งค้น PowerPoint เก่าของผม เอาบางสไลด์มาใช้ การได้เรียนรู้เทคนิคใหม่ๆ ที่เกี่ยวข้องกับชีวิตตนเอง ทำให้ผมสนุก เมื่อคิดย้อนหลัง ก็ตระหนักว่าโลกของการเรียนรู้มันเปลี่ยนไปมากจริงๆ
ที่จริง PowerPoint ของผมใช้สไตล์คนแก่ คือมีตัวอักษรเป็นพื้น ไม่ค่อยใช้รูปหรือไดอะแกรม เพราะผมคิดเป็นภาพไม่เป็น เป็นข้อด้อยประจำตัว แต่ผมก็ไม่ท้อถอย ใช้การเตรียมทำ PowerPoint นี่แหละเป็นที่เรียนรู้ หาทางทำ PowerPoint ให้มีสีสรร และไดอะแกรมหรือภาพที่บอกความคิดได้สนุกยิ่งขึ้น
วิจารณ์ พานิช
๑๐ ธ.ค. ๕๐
อาจารย์เก่งกว่าคนที่อายุน้อยกว่าอาจารย์หลายคนค่ะ
ชื่นชมอาจารย์เสมอค่ะ
เทคโนโลยี่ ทำให้ชีวิตและการทำงานของเราสะดวกขึ้นจริงๆค่ะ
เรียนด้วยความเคารพ
ติดตามงานเขียนของอาจารย์เสมอ
วาสนา
ศ. ดร. ยอดหทัย เทพธรานนท์ อีเมล์ ไปให้ความเห็นดังต่อไปนี้ จึงขออนุญาตเอามาลงไว้
Dear AJ. Vicharn,
Read your Blog about prep. of Power Points. It’s good, convenient but one will have to “pay” for this goodies.
It’s a common practice now a day that your PPs will be copied and distributed among those who are interested. That’s quite alright, but how can we prevent those who use our PPs for their own lectures WITHOUT permission (or even acknowledge). You can not prevent the practice once your PPs are downloaded into the computers prior to your presentations.
I once attended a big meeting and found that some of my PPs, used in my previous lectures, were used by more than two lecturers in that meeting. I talked to one of them and found that she did not know about it, one of her junior staffs prepared PPs for her!!
Cheers,
Yod
ผมเองก็มีประสบการณ์ ที่มีคนเอา Ppt. ของผมไปใช้โดยไม่อ้างอิง ผมคิดว่าเพราะสังคมไทยยังไม่มีวัฒนธรรมวิจัย จึงไม่เข้าใจและไม่เห็นคุณค่าเรื่องการให้เกียรติอ้างอิงคนอื่น
วิจารณ์