เมื่อข้าวกำลังตั้งท้องตั้งรวงเริ่มจะออกปลีมีใบเลี้ยงยอดสั้น ลำต้นป่องกลางที่กาบบางๆ ที่หุ้มห่อไว้ เรียกกันว่า “ข้าวอุ้มท้อง”

 

 

    “ข้าว” เป็นปัจจัยสำคัญยิ่ง ทั้งต่อชีวิต สังคม รวมถึงเศรษฐกิจของชาวไทย มีเรื่องราวที่น่าสนใจมาก เมื่อได้สัมผัส ได้ปลูก ได้ดูแล ทำให้เกิดความเข้าใจเกี่ยวกับข้าวมากขึ้นกว่าแต่ก่อนที่ เคยแต่เอาข้าวสารใส่หม้อหุงเท่านั้น การได้ปลูกข้าวเป็นเรื่องที่สุดยอดของชีวิต   มิฉะนั้นไม่มีทางรู้เรื่องธรรมชาติของข้าวอีกหลายๆอย่างเลย  ดังเช่นเรื่องนี้  “ข้าวท้องก่อนแต่ง...จริงไหม?!”

<!--[if !vml]-->

<!--[endif]-->

 

การเจริญเติบโตของข้าวโดยทั่วไปจะแบ่งออกเป็นระยะต่าง ๆ ได้ดังนี้
                  (1)การเจริญเติบโตทางลำต้นและใบ (vegetative growth) โดยมี 2 ระยะคือ

                  - ระยะต้นกล้า (seedling stage) เป็นระยะจากข้าวงอกจนกระทั่งถึงข้าวแตกกอ ใช้ระยะเวลาประมาณ 20 วัน (ขึ้นอยู่กับพันธุ์) สิ้นสุดระยะนี้ต้นข้าวจะมีใบประมาณ 5-6 ใบ

                  - ระยะแตกกอ (tillering stage) นับจากข้าวเริ่มแตกกอดังกล่าวจนถึงข้าวเริ่มสร้างช่อดอกอ่อน (panicle initiation) ใช้เวลาประมาณ 30-50 หลังจากระยะต้นกล้าขึ้นอยู่กับการตอบสนองต่อช่วงแสงของพันธุ์ข้าว

                  (2)การเจริญเติบโตทางด้านการสืบพันธุ์  (reproductive growth)

    เริ่มจากข้าวเริ่มสร้างช่อดอกอ่อน ผ่านระยะตั้งท้อง (booting stage) จนถึงโผล่ช่อดอกและผสมเกสร(heading, flowering, fertilization) โดยจะใช้ระยะเวลาช่วงนี้ประมาณ 30-35 วัน

                  ลักษณะของระยะต่าง ๆ มีดังนี้

                  - ระยะเริ่มสร้างช่อรวงอ่อน หลังจากแตกกอเต็มที่แล้วก็จะเข้าสู่ระยะสร้างช่อรวงอ่อน (พันธุ์ที่ไวแสงจะต้องได้รับช่วงแสงที่เหมาะสมก่อน จึงจะก่อให้เกิดระยะนี้ได้) ระยะนี้ต้นข้าวจะเปลี่ยนจากต้นที่มีลักษณะแบนเป็นต้นกลม และจะมีการยืดปล้อง (stem elongation) ในอัตรารวดเร็ว เมื่อผ่าลำต้นดูจะเห็นจุดกำเนิดช่อดอก (panicle primordium) ลักษณะเป็นสามเหลี่ยมมีสีขาวปุยๆ และจะเจริญเติบโตเรื่อย ๆ เป็นช่อดอกที่มีดอกเรียกว่า spikelets

                  - ระยะตั้งท้อง เป็นระยะที่ดอกอ่อนของข้าวขยายตัวใหญ่ขึ้นจนเป็นช่อดอกที่สมบูรณ์ ตรงกาบใบธงจะอ้วนพองขึ้น

                  - ระยะออกดอกและผสมเกสร ระยะที่ช่อดอกโผล่จากกาบใบ (heading) ดอกข้าวบาน (flowering) และผสมเกสร (fertilization) ซึ่งจะเกิดพร้อมกันหรือเหลื่อมกันบางเพียงเล็กน้อย  (ข้าวหนึ่งดอกจะมีเกสรตัวผู้ 6 อันและเกสรตัวเมียอีก 1 อัน)

                  (3)  การพัฒนาการของเมล็ด (grain development) 

    ได้แก่ระยะภายหลังการผสมเกสร ซึ่งรังไข่ที่ได้รับการผสมจะเจริญเติบโต อาหารที่ได้รับการสังเคราะห์แสงจะถูกสะสมในเมล็ดเป็นลำดับ ในหลายแห่งจึงเรียกระยะนี้ว่าระยะสะสมในเมล็ด (grain filling period) ในระยะแรกจะอยู่ในระยะน้ำนม (milky) เปลี่ยนเป็นแป้งอ่อน (dough) จนกระทั่งเมล็ดสุก (ripening) เป็นแป้งแข็งเป็นระยะสุกแก่หรือเก็บเกี่ยว (harvest maturity) จะใช้เวลาการพัฒนาการของเมล็ดทั้งหมดประมาณ 25-30 วัน

www.natres.psu.ac.th/Department/PlantScience/510-211/lecturenote/document/rice.doc

 

 

 

 

    เมื่อข้าวกำลังตั้งท้องตั้งรวงเริ่มจะออกปลีมีใบเลี้ยงยอดสั้น ลำต้นป่องกลางที่กาบบางๆ ที่หุ้มห่อไว้ เรียกกันว่า “ข้าวอุ้มท้อง”

 

 

 


 

    น่าทึ่งมาก...!   ที่ต้นข้าวตั้งท้องออกรวงออกมาเป็นช่อดอก แล้วจึงมีการผสมพันธุ์กัน  แต่ก่อนคิดว่าพอตั้งท้องออกรวงออกมา ก็เป็นเมล็ดข้าวตั้งแต่ออกจากท้องเลย เหมือนคนสัตว์ทั่วไป   แต่จริงๆแล้วต้นข้าวมีการสืบพันธุ์ที่คล้าย  เพียงแต่ช่อที่โผล่ออกมาจากกาบใบ มันดูเป็นรวงข้าวที่เคยเห็นชินตา แต่ในขณะนั้นมันคือดอกข้าวนั่นเอง ยังไม่มีเมล็ดข้าวอยู่ข้างใน  คนเมืองอย่างเราซึ่งเข้าใจผิดตลอดมา “เห็นแต่รวงข้าวไม่เคยเห็นดอกข้าว”  นี่แหล่ะสุดยอดของการได้ปลูกข้าวเอง

 

 

“ข้าวท้องก่อนแต่ง...”  คุณว่าจริงไหม...?!