รับงานแสดงเพลงอีแซว
และมหรสพพื้นบ้าน
ตอนที่ 3 เพื่อประโยชน์ความสนุกสนานบันเทิง
โดย ชำเลือง มณีวงษ์ (รางวัลชนะเลิศประกวดเพลงอีแซว 2525)
เมื่อการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่ผมจัดให้กับนักเรียน ที่เรียนในวิชาชุมนุมศิลปะการแสดงท้องถิ่น (เพลงพื้นบ้าน) ได้สั่งสมมานานเกือบจะ 20 ปีแล้ว ผมได้รับความเมตตาจากท่านผู้ที่หวังดี ให้ความกรุณาแก่ผมและเด็ก ๆ ในวงเพลงอีแซว สายเลือดสุพรรณฯ โรงเรียนบรรหารแจ่มใสวิทยา 1 โดยการติดต่อประสานงานมายังโรงเรียนที่ผมทำงานอยู่อย่างต่อเนื่องไม่เคยขาดระยะ ด้วยวิธีการต่าง ๆ แต่ทุกรายก็จะได้รับคำตอบตกลง และได้รับอนุญาตจากผู้บริหารโรงเรียนให้นำนักเรียนไปร่วมงานได้เกือบทั้งหมด นับว่าเป็นความกรุณาของทุกฝ่าย น้ำใจที่ผมได้รับมาในรูปแบบต่าง ๆ กัน ได้แก่
- หนังสือสั่งการจากหน่วยงานที่เหนือขึ้นไป ให้นำนักเรียนไปแสดงผลงานในกิจกรรมระดับจังหวัด ระดับภาคจนถึงระดับประเทศ
- เอกสารติดต่อขอความอนุเคราะห์เพลงอีแซวไปร่วมกิจกรรมที่หน่วยงานนั้น ๆ จัดขึ้น
- โทรศัพท์ติดต่อโดยตรงมายังผม ให้จัดนักแสดงไปร่วมกิจกรรม ณ สถานที่ต่าง ๆ
- เดินทางมาพบกับผมหรือมาพบท่านผู้บริหารโรงเรียนโดยตรง ณ ที่ทำงานของผม
ไม่ว่าจะเป็นวิธีการใด ทุกวิธีการคือน้ำใจไมตรีที่ยิ่งใหญ่จริง ๆ เกินกว่าที่ผมจะนำเอามาเปรียบเทียบได้ บางครั้งเมื่อถึงเทศกาลสำคัญผมและเด็ก ๆ ต้องแยกทางกันไปทำหน้าที่คนละเวทีเพื่อให้เพียงพอ กับความต้องการของเจ้าภาพ ความจริงผมรับงานแสดงข้างนอกอยู่แล้วและทำมานานเกือบตลอดชีวิตของผม ทั้งงานร้องเพลง เชียร์รำวง ทำขวัญนาค แหล่อวยพร และการแสดงเพลงพื้นบ้านหลายชนิด ต่อเมื่อผมเข้ามาในระบบราชการ บางงานต้องผ่านท่านผู้บริหารโรงเรียนให้ท่านเห็นชอบเสียก่อนจึงจะเดินทางไปได้ ด้วยเหตุนี้เอง ผมจึงต้องนำเอาสภาพจริงที่เป็นอยู่มาเล่าให้ท่านได้รับทราบว่า งานแสดงเพลงพื้นบ้านที่ผมทำอยู่ ณ วันนี้ มิใช่แค่การแสดงเพียง 20-30 นาทีแล้วเลิก บางวัน ณ สถานที่เดียวกันนั้น ผมและเด็ก ๆ ต้องแสดงถึง 6 ชั่วโมง (แสดงได้ตลอดทั้งวัน) หากเป็นการแสดงกลางคืน โดยทั่วไปก็จะเล่นงานละ 4 ชั่วโมง หรืออาจจะเกินกว่านื้เสียด้วยซ้ำไป
ผมถ่ายทอดความรู้ในเรื่องของศิลปะการแสดงไปสู่นักเรียนทั้งในรายวิชาเลือก กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน และกลุ่มสนใจที่เข้ามาเพื่อฝึกหัดการแสดงเพลงพื้นบ้านโดยเฉพาะ แต่ว่าผมโชคดีที่เด็ก ๆ ทั้ง 3 กลุ่ม ส่วนใหญ่มีพ่อแม่เป็นลูกศิษย์ของผมมาก่อน หรือไม่ก็พ่อแม่ของเด็กรู้จักกับผม จึงทำให้การควบคุมดูแลไม่ค่อยที่จะมีปัญหา ถึงจะมีบ้างก็ป้องกันและแก้ไขได้ทัน เป็นธรรมดาของคนกลุ่มใหญ่จำนวน 15-30 คน การรวมตัวกันในแต่ละครั้งอาจจะไม่ราบรื่นในเรื่องของเวลานัดหมายบ้าง ผมไม่เครียดในเรื่องนี้ เพียงแต่สิ่งสำคัญคือ การที่จะพัฒนาเด็กแต่ละคนให้ไปถึงมืออาชีพนี้ซิ เป็นเรื่องที่ยากยิ่งกว่าสิ่งใด เพราะเด็กมีพัฒนาการด้วยวิธีการที่แตกต่างกัน บางคนสังเกตดูรุ่นพี่เขาแสดงก็เลียนแบบได้อย่างรวดเร็ว บางคนสอนซ้ำอยู่เป็นนานก็ไม่คืบหน้าติดอยู่เพียงแค่พื้น ๆ เท่านั้น
กาลเวลาที่ยาวนานสอนให้ผมได้รับความรู้ เด็ก ๆ จำนวน 15-30 คน ที่ผมได้ฝึกหัดเพลงพื้นบ้านให้พวกเขา เป็นบทเรียนสำคัญที่ช่วยนำทางให้ผมเดินมาถึงจุดที่เรียกได้ว่า นักแสดงอาชีพ ที่มีงานเข้ามาโดยตลอด นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2535 โดยที่ผมพยายามที่จะทำวงเพลงมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2534 แต่ไม่สามารถที่จะรวบรวมเด็ก ๆ ตั้งเป็นวงเพลงได้ จนในที่สุดความฝันของผมก็เป็นจริง วันนี้”วงเพลงอีแซว สายเลือดสุพรรณ” เป็นยิ่งกว่าการจัดการเรียนรู้ เป็นยิ่งกว่าการฝึกหัดเพลง เป็นยิ่งกว่าการเห็นคุณค่าของศิลปะท้องถิ่น มันได้กลายเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตของเด็ก ๆ ในวงไปเสียแล้ว พวกเขารอคอยที่จะให้ผมป้อนเพลงใหม่ ๆ ที่สนุก ๆ และมีประโยชน์ให้ฝึกซ้อมไปทำการแสดง ณ สถานที่ต่าง ๆ โดยกลัวว่าเพลงที่นำไปเล่นจะซ้ำกัน คนดูจะเบื่อ ผมจึงต้องสร้างสรรค์งานบทเพลงใหม่ ๆ อยู่ตลอดเวลาเพื่อให้ทันกับเหตุการณ์ในยุคปัจจุบัน
การแสดงเพลงอีแซว เป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้าน แสดงเรียบ ๆ ไม่โลดโผน เป็นเพลงประเภทร้องโต้ตอบกันระหว่างชายกับหญิง แสดงได้ทุกงาน แต่ไม่นิยมเล่นในงานมงคลสมรส วิธีการเล่นก็คล้าย ๆ กับเพลงพื้นบ้านทั่วไปเพียงแต่เพลงอีแซวใช้จังหวะเร็วกระชับสนุกสนาน มีบทร้องไหว้ครู บูชาครู บทร้องออกปากฝากตัว บทร้องตามเป้าหมายของงาน เพลงสนุก ๆ และเพลงลา อาลัย ผู้ติดต่อและผู้ชมสามารถที่จะขอให้เล่นตามความประสงค์ของท่านได้ เป็นต้นว่า
- การแสดงคืนนี้ ขอเป็นการโต้ตอบแบบเรียบ ๆ สุภาพ ๆ แต่สนุกสุดมันไม่มีคำหยาบนะ
- เล่นได้เต็มที่เลยอาจารย์ให้เด็ก ๆ เขาใส่กันให้เต็มที่เลย ชาวบ้านชอบแบบมัน ๆ
- ช่วยร้องเกี่ยวกับประวัติและผลงานของเจ้าภาพให้ด้วยนะค่ะโดยเฉพาะเรื่องช่วยสังคม
- ขอให้ร้องด้นสด ๆ เอาแบบเหตุการณ์ปัจจุบันที่กำลังเป็นที่สนใจของประชาชนนะครับ
- ผมชอบดูเด็ก ๆ เขาร้องมากกว่าพูดเจรจาโต้ตอบกัน คืนนี้ขอให้ร้องมาก ๆ หน่อย
- ชอบชมการแสดงที่มีมุขตลกแทรกมาก ๆ ขอให้มีพูดสลับกับการร้องบ้างเอาแบบตลก ๆ
เรื่องราวของความรู้สึกที่มาจากผู้ติดต่อและผู้ชมมีหลากหลาย เราจัดให้ตามที่ต้องการมากที่สุด ครับ
มหรสพพื้นบ้านหลายชนิด เพลงอีแซวและเพลงพื้นบ้านทั้งหลายเป็นมหรสพรอง มิใช่มหรสพที่ยู่แนวหน้า ไม่ใช่มหรสพที่จะสามารถเรียกคนดูหรือปิดวิกเก็บเงินเข้าวัดได้ เพลงอีแซวเป็นมหรสพประดับงาน เป็นของเก่าที่มีมาคู่กับงานวัดในอดีตนับ 100 ปี ในกระบวนการแสดงเพลงพื้นบ้านทั้งหลาย ผมเห็นมีเหลืออยู่เพียงไม่กี่อย่างที่ยังคงความเป็นนักแสดงรับงานได้อยู่ในยุคปัจจุบัน หากไม่นับนาฏดนตรี (ลิเก) ก็จะมี เพลงอีแซว ลำตัด และเพลงทรงเครื่อง เท่านั้น ส่วนอย่างอื่นก็นับวันแต่จะหาดูยากขึ้น ถ้าอยากดูจะต้องไปให้ถึงตัวต้นฉบับของแท้จึงจะได้ชมกัน
เพื่อประโยชน์และความสนุกสนานบันเทิง การแสดงเพลงพื้นบ้าน ประเภทเพลงอีแซวนอกจากจะให้ความสนุกสนานแก่ผู้ชมแล้ว เพลงอีแซวยังให้สารประโยชน์จากเนื้อหาใจความในบทเพลงที่นำเอามาร้อง ยิ่งถ้าเป็นการด้นกลอนสด ๆ เพลงอีแซวสามารถที่จะสื่อเรื่องราวได้อย่างตรงประเด็นและทันใจผู้ชมมาก อีกทั้งในทุกบทเพลงที่ผมเขียนและนำเอามาให้เด็ก ๆ แสดง ผมแฝงเอาไว้ด้วยคติสอนใจผู้ดู ผู้ฟังทุกบท เพื่อให้เห็นคุณค่าของศิลปะพื้นบ้านที่เป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดสุพรรณบุรีมานาน เพลงอีแซว เป็นศิลปะพื้นบ้านในเขตภาคกลาง แต่สามารถรับรู้จากการชมได้ทุกภาค
ในวันนี้ วงเพลงอีแซว สายเลือดสุพรรณฯ มีนักแสดงที่ได้รับการฝึกฝนจนพัฒนาความ สามารถถึงระดับที่จะออกไปรับใช้สังคมได้อย่างมั่นใจ และภาคภูมิใจ ผมยินดีที่นำผลงานเพลงอีแซวและเพลงพื้นบ้านอื่น ๆ อีก 10 อย่าง ออกไปสู่สายตามท่านผู้ชมให้ได้รับสารประโยชน์ และความสนุกสนานในทุกสถานที่ หากเป็นในวันหยุดราชการ ส่วนในวันราชการจะต้องขออนุญาตจากท่านผู้บริหารโรงเรียนเสียก่อน ติดต่อโดยตรงได้ที่ครูผู้ฝึกสอนเพลงอีแซวและเพลงพื้น บ้านภาคกลางที่
โรงเรียนบรรหารแจ่มใสวิทยา 1 อำเภอดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรี 72170 ได้ตลอดเวลา ครับ
เด็ก ๆ เขาจะได้นำเอาความรู้จากห้องเรียน จากห้องปฏิบัติการศิลปะออกไปใช้จริง ณ บนเวทีการแสดงและโชว์ความสามารถในการด้นกลอนสดเพลงอีแซว เพลงแหล่โดยนักร้องนักแสดงที่มีคุณภาพทั้งชายและหญิง เครื่องดนตรี มีทั้งเครื่องหนังแบบเก่าและเครื่องไฟฟ้าสร้างความสนุกสุขสันต์ได้อย่างประทับใจ
ชำเลือง มณีวงษ์ โทร. 035-591271 และ 084-976-3799 รับงานแสดงเพลงอีแซวและมหรสพพื้นบ้านหลายชนิด เพื่อประโยชน์ ความสนุกสนานบันเทิง
