กระจกเงา ช่วยลดปวดขาข้างที่ขาด หรือ "แฟนธอมลิมบ์"

พวกเราคงจะทราบกันดีว่า การสูญเสียอวัยวะเป็นความเครียดที่รุนแรงมาก คนไข้ส่วนใหญ่จะมีอาการปวดพิเศษที่เรียกว่า "แฟนธอมลิมบ์ (phantom limb)" ซึ่งเป็นการปวดแขนหรือขาที่ขาดไปแล้ว

ปัญหาที่สำคัญของอาการปวดแบบนี้คือ ยาแก้ปวดจะลดอาการปวดได้น้อยมาก แถมบางคนยังมีอาการแปลกๆ เช่น คันขาหรือแขนข้างที่ขาดไป ฯลฯ หงุดหงิด แถมยังบอกให้คุณพยาบาลไปช่วยเกา(ขาหรือแขนที่ขาดไป)ให้ได้เสียอีก

...

ท่านอาจารย์ดอกเตอร์แจค เซา แพทย์ทหารเรือผู้เชี่ยวชาญสาขาประสาทวิทยา และคณะ แห่งศูนย์การแพทย์ทหารวอลเทอร์ รีด วอชิงตัน สหรัฐฯ ทำการศึกษาวิจัยพบว่า กระจกช่วยรักษาใจที่ป่วยแบบนี้ได้

อาการปวดแบบแฟนธอมลิมบ์ หรือ "ปวดแขนขาด-ขาขาด" พบมากกว่า 90% ในคนที่ขาขาด หรือแขนขาด

... 

คนไข้ส่วนใหญ่จะมีอาการปวดร่วมกับความรู้สึกว่า แขนหรือขาที่ขาดไปนั้นติดอยู่ผิดที่ผิดทาง เลยพลอยทำให้แขนหรือขาข้างที่เหลือทำงานไม่สะดวกไปด้วย

ท่านทำการศึกษาในอาสาสมัครทหารที่มีขาขาดในสงครามอิรัก 22 คน แบ่งการรักษาเป็น 3 กลุ่ม

...

4 สัปดาห์แรกมีการรักษาดังต่อไปนี้

• กลุ่มที่ 1 > ให้ส่องกระจกเงา 15 นาที ช่วงนี้ให้ฝึกเคลื่อนไหวขาข้างที่เหลืออยู่ไปทางโน้นทางนี้
• กลุ่มที่ 2 > ให้ฝึกเคลื่อนไหวขาข้างที่เหลืออยู่ไม่ให้เห็นขาข้างที่เหลืออยู่ โดยนำแผ่นทึบแสงไปปิดกระจกเงา
• กลุ่มที่ 3 > ให้ปิดตา จินตนาการว่า กำลังฝึกเคลื่อนไหวขาข้างที่เหลืออยู่ไปทางโน้นทางนี้

...

ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มที่ 1 ซึ่งฝึกการเคลื่อนไหวขาข้างที่เหลืออยู่ และเห็นภาพสะท้อนในกระจกมีอาการปวดน้อยลง คิดเป็นคะแนนปวด (pain score) จาก 30 ใน 100 คะแนน เป็น 7 ใน 100 คะแนน

หลักการของคะแนนปวดคือ ให้คนไข้ลองกากบาทลงบนเส้นตรงที่มีคะแนนตั้งแต่ 0-100 สมมติให้ 100 คะแนนเป็นอาการปวดรุนแรงจนทนไม่ไหวหรือต้องฆ่าตัวตาย(ในสายตาฝรั่ง - คนไทยไม่นิยมใช้ทางออกแบบนี้) และ 0 คะแนนเป็นระดับที่ไม่ปวดเลย

...

กลุ่มที่ 2 ซึ่งฝึกการเคลื่อนไหวขาข้างที่เหลืออยู่ไปทางโน้นทางนี้ โดยไม่เห็นภาพสะท้อนในกระจกเงา มีอาการปวดเพิ่มขึ้นจาก 30 ใน 100 คะแนน เป็น 60 คะแนนในสัปดาห์แรก

สัปดาห์ที่ 2-4 พบว่า อาการปวดไม่ทุเลาลงเลย

...

กลุ่มที่ 3 ซึ่งใช้วิธีคิด หรือจินตนาการว่า ได้เคลื่อนไหวขาข้างที่เหลืออยู่ไปทางโน้นทางนี้ มีอาการปวดเพิ่มขึ้นจาก 30 ใน 100 คะแนน เป็น 60 คะแนนในสัปดาห์แรกเช่นกัน

สัปดาห์ที่ 2-4 พบว่า อาการปวดทุเลาไปมาก

...

สรุปง่ายๆ คือ กลุ่มที่ฝึกหน้ากระจกเงาหายปวดเร็วที่สุด รองลงไปเป็นกลุ่มที่ฝึกจินตนาการ หรือฝึก "คิดในใจ"

การทดลองยกที่ 1 ผ่านไป 4 สัปดาห์ ทีนี้มาถึงยกที่ 2 ท่านอาจารย์เซาให้คนไข้ทุกคนฝึกใหม่ โดยใช้กระจกเงาเหมือนๆ กันอีก 4 สัปดาห์

...

คราวนี้คนไข้เกือบ 90% บอกว่า การฝึกเคลื่อนไหวหน้ากระจกทำให้อาการปวดลดลงไปมาก

อาจารย์เซากล่าวว่า กลไกที่ทำให้อาการปวดขาข้างที่ขาดลดลงนั้น เข้าใจว่า น่าจะมาจากการสร้างภาพในสมอง ซึ่งการใช้กระจกเงาช่วยให้สมองปรับสมดุลใหม่ได้ดีที่สุด รองลงไปเป็นการฝึกจินตนาการ หรือ "ฝึกคิดในใจ"

...

ท่านจะทำการศึกษาเรื่อง "ปวดแขนขาด-ปวดขาขาด" หรือ "แฟนธอมลิมบ์" ครั้งต่อไปในคนไข้ที่แขนขาดบ้าง

สาเหตุที่ทำให้คนไทยสูญเสียขาหรือแขน... ส่วนใหญ่เป็นผลจากอุบัติเหตุจราจร โดยเฉพาะการ "เมาแล้วขับ" และ "ง่วง(อดนอน)แล้วขับ" รองลงไปเป็นสาเหตุอื่นๆ เช่น เบาหวานแล้วถูกตัดเท้า ฯลฯ

...

สาเหตุที่ทำให้คนในประเทศเพื่อนบ้านของไทยสูญเสียขาหรือแขน... ส่วนใหญ่เป็นผลจากกับระเบิด รองลงไปเป็นผลจากอุบัติเหตุจราจร

เจ้าหญิงไดอานาทรงมีส่วนในการรณรงค์ เพื่อให้คนทั่วโลกยกเลิกการใช้กับระเบิด ข่าวดีคือ เมืองไทยเราก็ประกาศยกเลิกการใช้กับระเบิดแล้ว... สาธุ สาธุ สาธุ

...

วิธีป้องกันขาขาด หรือแขนขาดที่สำคัญได้แก่

1. นอนให้พอทุกวัน
2. ถ้าง่วง... อย่าขับรถ
3. งด-ลด-ละ-เลิกการดื่มเหล้า เบียร์ ไวน์ และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
4. ระวังอย่าให้อ้วน เพราะอ้วนแล้วจะเสี่ยงเบาหวานเพิ่มขึ้น
5. กินอาหารประเภทน้ำตาล และแป้งขัดสี เช่น ข้าวขาว อาหารทำจากแป้ง ขนมปังขาว ฯลฯ ให้น้อยลง
6. เปลี่ยนข้าวขาวเป็นข้าวกล้อง
7. กินผัก ผลไม้ที่ไม่หวานจัดทั้งผลให้มากขึ้น โดยกินผักให้มากกว่าผลไม้เสมอ
8. ลดการดื่มน้ำผลไม้ เปลี่ยนเป็นผลไม้ทั้งผลแทน
9. กินอาหารที่มีดัชนีน้ำตาลต่ำเป็นหลัก
10. ออกแรง-ออกกำลังเทียบเท่าการเดินเร็ว และเดินขึ้นลงบันไดตามโอกาส รวมกันอย่างน้อยวันละ 30 นาที
11. ถ้าอ้วนหรืออ้วนลงพุง (เส้นรอบเอวมากกว่า 90 เซนติเมตรในผู้ชาย หรือ 80 เซนติเมตรในผู้หญิง) ให้เพิ่มการออกแรง-ออกกำลังเป็นอย่างน้อยวันละ 60 นาที

...

ถึงตรงนี้... ขอให้พวกเรามีสุขภาพดีไปนานๆ ครับ

ขอแนะนำ                                                            

• รวมเรื่องสุขภาพ "อาหารสุขภาพ / ดัชนีน้ำตาล (glycemic index / GI)" > [ Click ]
• รวมเรื่องสุขภาพ "เบาหวาน / ภาวะใกล้เป็นเบาหวาน" > [ Click ]
• บล็อก "บ้านสาระ" > [ Click ]

ที่มา                                                                    

• Thank Reuters > Gene Emery > Researchers find mirror fools phantom limb pain > [ Click ] > November 21, 2007. / NEJM.
• ข้อมูลและการอ้างอิงในบล็อก "บ้านสุขภาพ" เป็นไปเพื่อส่งเสริมสุขภาพ และป้องกันโรค ไม่ใช่เพื่อรักษาโรค
• ท่านที่มีโรคประจำตัวควรปรึกษาหมอ พยาบาล เภสัชกร หรืออนามัยที่ดูแลท่านก่อนนำข้อมูลไปใช้
• ขอขอบคุณอาจารย์ณรงค์ ม่วงตานี > สนับสนุนเทคนิค iT.
• นพ.วัลลภ พรเรืองวงศ์ > 22 พฤศจิกายน 2550.