เห็นคุณน้าคุณป้าคุณยายใส่ชุดพื้นเมือง ผ้าถุงสีดำเสื้อสีแดงแกมแสดห่มสไบสีเหลืองสด ฟ้อนรำอย่างชดช้อยประกอบการขับทุ้มหลวงพระบางแสนไพเราะ อยู่ที่ศาลเจ้าฟ้ามุงเมือง

เช้านี้ผู้เขียนไปหาหมอที่คลินิกตามนัดเป็นกิจวัตรประจำเดือน ผลการตรวจเลือดนั้นไม่ขอพูดถึงให้เศร้า บอกได้แต่ว่าได้ยาเพิ่มอีกหนึ่งขนานแล้ว (สงสัยหายจากเบาหวานจะเป็นโรคตับแทนแน่เรา)

คลินิกอยู่แถวริมแม่น้ำโขง ระหว่างทางเลยได้มีโอกาสเห็นความคึกคักของผู้คน บริเวณถนนใกล้ชายโขง แทนที่บรรยากาศอันสงบเงียบที่เคยพบเห็นทุกครั้ง สอบถามคนขับรถสกายแลปที่นั่งไปได้ความว่าวันนี้เป็นวันแข่งเรือยาวประจำปี

เห็นพ่อค้าชาวขายตั้งแผงขายของกันเป็นจุดๆตามแนวถนน

เห็นพี่น้องจากอำเภอรอบนอกใส่เสื้อยืด(ผู้แทน)ประจำกลุ่ม สีสันสดใส เดินเตร่ไปมาเป็นกลุ่มๆ

เห็นป้ายที่เขียนด้วยตัวหนังสือโย้เย้บนแผ่นลังกระดาษ  ปักจองที่ว่างบริเวณบาทวิถีเป็นระยะๆ ไว้ให้ญาติมิตรมาตั้งขบวนในตอนสายๆ 

เห็นคุณน้าคุณป้าคุณยายใส่ชุดพื้นเมือง ผ้าถุงสีดำเสื้อสีแดงแกมแสดห่มสไบสีเหลืองสด ฟ้อนรำอย่างชดช้อยประกอบการขับทุ้มหลวงพระบางแสนไพเราะ อยู่ที่ศาลเจ้าฟ้ามุงเมือง           

ประเพณีแข่งเรือที่มุกดาหารจัดได้ยิ่งใหญ่ไม้แพ้ที่ใดๆ แทบถือได้ว่าเป็นประเพณีเกี่ยวข้องกับลำน้ำโขงที่สำคัญที่สุด

มีการชิงถ้วยพระราชทานมาเป็นจุดมุ่งหมายสูงสุดของผู้แข่งขันที่หวังจะได้ครอบครอง           

มีเรือจากพี่น้องฝั่งลาวมาร่วมแข่งขัน (ในวันที่ยี่สิบหกเรือจากบ้านเราไปร่วมแข่งขันที่ลาว)           

มีการเปิดด่านอำนวยความสะดวก ลดค่าธรรมเนียม ลดค่าโดยสารเรือ เพิ่มเรือบักหรือแพขนานยนต์ให้พี่น้องลาวข้ามมาพบปะญาติฝั่งไทย (ในวันที่ยี่สิบหกพี่น้องไทยก็ได้รับความสะดวกเช่นเดียวกันนี้ สำหรับการเดินทางไปเยี่ยมยามญาติฝั่งลาว)           

(แทรก พี่น้องฝั่งลาวไม่มีงานลอยกระทงในวันเพ็ญเดือนสิบสองครับ จัดไหลเรือไฟครั้งเดียวในวันออกพรรษา แม้กระทั่งพี่น้องไทอีสานก็เหมือนกัน วันเพ็ญเดือนสิบสองลอยๆกระทงนี่ เพิ่งมาจัดกันมาได้ไม่นานตามแบบอย่างจากภาคส่วนกลาง ดูจากฮีตสิบสองก็ไม่ปรากฏร่องรอยประเพณีลอยกระทงครับ)           

มีพิธีตีช้างน้ำนอง หรือขบวนพาเหรดของเรือที่เข้าแข่งขันทุกลำ ที่พายจากท้ายน้ำทวนขึ้นไปยังปากห้วยมุกด้วยวิธีพิเศษทำให้เกิดฟองน้ำกระจาย เปรียบได้กับโขลงช้างลงเล่นน้ำ

ถอดรหัสจากประเพณีแข่งเรือ ได้สองกรณีคือ

กรณีความสัมพันธ์อย่างเหนียวแน่นของพี่น้องสองฟากฝั่งแม่น้ำโขง สายน้ำและพรมแดนไม่สามารถขวางกั้นความเชื่อมโยงระหว่างคนสองฝั่งได้

บรรพบุรุษผู้ก่อตั้งเมืองมุกดาหารยุคปัจจุบัน เมื่อแรกครั้งอพยพมาจากเวียงจันทน์นั้น ก็มาตั้งเมืองอยู่ที่เมืองโพนสิมใกล้พระธาตุอิงฮังฝั่งลาวเป็นจุดแรก จึงขยายเมืองข้ามโขงมายังฝั่งมุกดาหาร

ฟังวิทยุจากฝั่งโน้นก็ระบุชื่อบ้านนามเมืองที่เหมือนกันกับทางนี้หลายแห่ง เช่น นาแก นาสีนวล เป็นต้น

ชาวมุกดาหารรุ่นปัจจุบันนี้หลายคนยังมีปู่ย่าตายาย อาศัยอยู่ที่แขวงสุวรรณเขตและแรงงานภาคเกษตร รวมถึงภาคบริการต่างๆในเมืองมุกดาหาร ก็มาจากฟากโน้นเป็นจำนวนมาก

กรณีการพึ่งพาลำน้ำโขงเป็นทางคมนาคมหลัก นี่ก็มีร่องรอยมาจากที่มาของประเพณีแข่งเรือ และพิธีตีช้างน้ำนอง กล่าวคือ ในสมัยก่อน เมื่อถึงวันออกพรรษาเหล่าบรรดาเจ้าเมืองเล็กเมืองน้อยบริวารจะพากันมาคารวะเจ้าเมืองมุกดาหาร การเดินทางโดยมากมักใช้เรือเป็นพาหนะ เมื่อมีเรือมารวมกันเป็นจำนวนมากจึงได้จัดให้มีการแข่งขันเรือขึ้น และมีพิธีตีช้างน้ำนองเพื่อเป็นการบูชาพระแม่คงคาครับ

ส่วนที่มีการบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์อักษรได้แก่ในคราวที่ สมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชานุภาพเสด็จตรวจราชการมณฑลในปี ๒๔๔๙ โดยทรงบันทึกเล่าถึงการเดินทางจากเมืองธาตุพนมมายังเมืองมุกดาหารไว้ว่า ทรงโดยสารเรือแข่งขนาดสี่สิบฝีพายของเจ้าเมืองมุกดาหาร ชื่อเรือ “มณฑล” ครับ

งานแข่งเรือมุกดาหารมีถึงวันที่ยี่สิบหกนี้ครับ และพิธีตีช้างน้ำนองก็จัดในช่วงเช้าวันเดียวกัน

แถมท้ายด้วยรูปขบวนเรือในพิธีตีช้างน้ำนองเมื่อปีกลายครับ