การส่งเสริมความสามารถด้านมิติสัมพันธ์

    
          ช่วงเดือนมิถุนายน ถึงเดือนสิงหาคม 2549  ศูนย์เด็กปฐมวัยต้นแบบของทุกอำเภอในสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาราชบุรี เขต 1 ได้จัดโครงการคาราวานเสริมสร้างเด็กขึ้นโดยมีจุดประสงค์เพื่อให้พ่อแม่      ผู้ปกครอง  ชุมชน  ร่วมกับโรงเรียนในการพัฒนาเด็กปฐมวัยให้มีความพร้อมอย่างเป็นองค์รวมและเต็มตามศักยภาพ  ถ้าพวกเราซึ่งเป็นครูปฐมวัยสนใจที่จะเข้าร่วมกิจกรรมติดต่อสอบถามได้ที่ศูนย์เด็กปฐมวัยของแต่ละอำเภอ  (ทุกอำเภอมีกำหนดการแล้ว)  และขณะนี้      โรงเรียนอนุบาลวัดเพลงซึ่งเป็นศูนย์ของอำเภอวัดเพลง  ได้เริ่มดำเนินการตั้งแต่วันที่ 16 มิถุนายน2549 ซึ่งพ่อแม่  ผู้ปกครองและชุมชนที่เข้าร่วมให้ความสนใจและทำ    กิจกรรมด้วยความเต็มใจ  นับเป็นก้าวที่สำคัญในอันที่จะให้ชุมชนร่วมกันพัฒนาเด็กปฐมวัยอย่างจริงจังและ    ต่อเนื่อง  หากเราต้องการจะพัฒนาด้านต่าง ๆ ของเด็ก    ยกตัวอย่างเช่น  ด้านสติปัญญา  ครูปฐมวัยจะต้องได้รับความร่วมมือจากพ่อแม่             ผู้ปกครอง  พวกเราจะพัฒนาแต่เพียงลำพังไม่ได้แล้ว  ทางบ้านจำเป็นอย่างมากที่จะต้องช่วยทันที    คงจะรอโอกาสที่เหมาะสมอีกไม่ได้แล้ว   เพราะนับวันความสามารถทางสติปัญญาของเด็กไทยจะลดลงเรื่อย ๆ ถ้าเราพูดถึงความสามารถทางสติปัญญาเราคงต้องทำความเข้าใจในระหว่างพวกเราและทางบ้านว่ามีมากมายหลายอย่าง  ในที่นี้จะขอยกตัวอย่างเรื่องความสามารถทางมิติสัมพันธ์  ซึ่งเป็นทักษะสำคัญ  จำเป็นต้องพัฒนาเด็กปฐมวัยให้มีความสามารถด้านนี้ให้เกิดได้จริงและเกิดได้อย่างต่อเนื่องก่อนอื่นต้องเข้าใจความหมายของเรื่องมิติสัมพันธ์ว่า  มิติสัมพันธ์  คือ  ความสามารถในการรับรู้ตำแหน่งของสิ่งต่าง ๆ เมื่อเทียบกับตำแหน่งหรือจุด  อ้างอิงจุดใดจุดหนึ่ง  เช่น  หากพ่อแม่ใช้ตัวลูกเป็นหลัก  สิ่งที่อยู่รอบตัวลูกก็จะมีตำแหน่ง  เช่น      หน้า  หลัง  บน  ล่าง  ซ้าย  ขวา  เป็นต้นคนที่มีทักษะด้านมิติสัมพันธ์  จะมีความสามารถในการมองเห็นความสัมพันธ์ของมิติต่างๆ ไม่ว่า จะเป็นพื้นที่ว่าง     สถานที่และเวลา  สามารถมองเห็นความเชื่อมโยงของสิ่งต่าง ๆ และสามารถวาดมโนภาพของความเชื่อมโยงให้เกิดขึ้นในใจ  และถ่ายทอดออกมาให้คนอื่นรับรู้เป็นรูปภาพ  หรือมีความสามารถในการมองเห็นพื้นที่  มองสิ่งต่าง ๆ ได้ในมติที่หลากหลาย  และ รวดเร็ว           

 ลักษณะของคนที่มีมิติสัมพันธ์ที่ดี     สามารถมองเห็นแง่มุมต่าง ๆ ได้        เห็นความสัมพันธ์ของพื้นที่        สามารถแสดงออกด้วยภาพ   สามารถจัดกลุ่มรูปแบบต่าง ๆ ในสมอง        มีจินตนาการดี        อ่านแผนที่  แผนภูมิได้ดี        เรียนได้ดี  ถ้าใช้จินตนาการหรือใช้ความคิดอย่างอิสระ        ทำงานได้ดีด้วยสี  เส้น  และภาพ        ชอบที่จะวาด  สร้าง  ออกแบบ        ชอบทดลอง 

อาชีพที่เกี่ยวข้องกับมิติสัมพันธ์  คือ นักเดินเรือ  นักบิน  ประติมากร  ศิลปิน   นักวาดภาพ  สถาปนิก  เป็นต้น  ถึงแม้เด็กจะไม่ได้มีอาชีพดังกล่าวแต่ทักษะด้านมิติสัมพันธ์มีความจำเป็นอย่างมากกับชีวิตความเป็นอยู่ของพวกเราทุกคน           

มิติสัมพันธ์สัมพันธ์กับทักษะอื่น ๆ   ทักษะมิติสัมพันธ์ต้องอาศัยการมองเห็น  ความจำ  การวิเคราะห์  การเคลื่อนไหว  การกะระยะ  คือ  ระบบของร่างกายต่าง ๆ  จะต้องทำงานมีสัมพันธ์กัน  เด็กอายุ 1 – 3 ปี ความสามารถด้านมิติสัมพันธ์กำลังก่อเป็นรูปเป็นร่าง  เมื่ออายุ 4 – 5  ปี    จะเริ่มเข้าใจมิติสัมพันธ์อย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้น  เช่น  เข้าใจว่า   บนโต๊ะ  ด้านหน้า  ด้านหลัง  ถ้าจะมีความชำนาญและมีทักษะจำเป็นจะต้องได้รับการอบรมเลี้ยงดูจากครู       พ่อแม่  ผู้ปกครอง  ที่มีความเข้าใจ           

จะส่งเสริมทักษะมิติสัมพันธ์ได้อย่างไร   การส่งเสริมนั้นผู้ปกครอง  พ่อแม่  และครู    จะต้องร่วมมือกันอย่างจริงจังนับตั้งแต่นี้เป็นต้นไป    กิจกรรมและการฝึกทักษะจะต้องเป็นไปตามพัฒนาการและการเจริญเติบโตที่เป็นไปตามวัยของเด็ก  คือ  การส่งเสริมทักษะมิติสัมพันธ์ทำได้ในชีวิตประจำวัน  ตั้งแต่ตื่นนอนตอนเช้าจนถึงเข้านอน  พ่อแม่สามารถส่งเสริมทักษะนี้ได้ด้วยการให้ลูกช่วยเหลือตนเองตามพัฒนาการ  ที่เหมาะสม  ไม่ว่ากิจกรรมการกินข้าว  การอาบน้ำ   แต่งตัว แม่หรือพ่อควรใช้คำพูดในระหว่างทำกิจวัตรประจำวัน  เช่น  แม่วางแก้วน้ำไว้ด้านขวามือของหนู  รองเท้าของหนูวางไว้ใต้บันได  ลองจับช้อนด้วยมือขวา  ซิลูก  เมื่อเด็กมาโรงเรียน  ครูปฐมวัยสามารถส่งเสริมทักษะมิติสัมพันธ์ได้ด้วยกิจกรรมต่าง ๆ  ขณะอยู่ใน  ห้องเรียนและนอกห้องเรียน  เช่น  พวกเราเตรียมตัวเดินไปดูต้นไม้บริเวณหลังโรงเรียน  เด็ก ๆ  ลองยกมือขวาขึ้นทุกคน  ลองเดินก้าวไปข้างหน้า  2  ก้าว  และเดิน     ถอยหลัง  2  ก้าว  เป็นต้น      

       ดังนั้น  ถ้าเด็กได้รับการส่งเสริมจากทางบ้านและร่วมกับทางโรงเรียน  โดยมีพ่อแม่  ผู้ปกครองคอยให้การสนับสนุน    เด็กไทยเราก็จะมีความสามารถทางมิติสัมพันธ์อันจะส่งผลถึงคุณภาพเด็กปฐมวัยที่จะโตเป็น   ผู้ใหญ่ต่อไป