เพลงบอก


http://www.banramthai.com/html/puenmuang.html

เพลงบอก                        

                เพลงบอก เป็นเพลงพื้นบ้านที่ได้รับความนิยมสูงสุด และมีการแพร่กระจายทั่วทั้ง 14 จังหวัดภาคใต้ ตลอดไปถึงคนไทยในประเทศมาเลเซีย  ศิลปินที่มีชื่อเสียงส่วนใหญ่อยู่ในจังหวัดนครศรีธรรมราช และจังหวัดสงขลา
               คำว่า เพลงบอก มาจากภาระหน้าที่ของเพลงชนิดนี้ กล่าวคือ สมัยก่อนเมื่อถึงเทศกาลสงกรานต์จะมีนักเลงกลอนชาวบ้าน เที่ยวตระเวนไปแทบทุกครัวเรือน เพื่อขับร้องกลอนบอกสงกรานต์ตามคำทำนายของโหรหลวง เพลงชนิดนี้จึงได้ชื่อว่า "เพลงบอก
"
        

            กลอนเพลงบอกพัฒนามาจาก "แปดบท" ขุนประดิษฐ์เป็นผู้คิดดัดแปลง จึงเรียกกันในครั้งนั้นว่า "เพลงบอกขุนประดิษฐ์"  ต่อมาพระรัตนธัชมุนี (ม่วง รัตนธัชเถร) ได้ปรับรูปแบบกลอนอีกครั้งหนึ่ง และได้ใช้แต่งเรื่อง "ศาลาโกหกหรือสัจจศาลา" มอบให้ลูกเสือมณฑลนครศรีธรรมราชนำไปร้องในคราวชุมนุมลูกเสือแห่งชาติที่กรุงเทพฯ เมื่อ พ.ศ. 2470        

         ผู้แสดง  ใช้ทั้งผู้ชายและผู้หญิงอย่างน้อย 6-7 คนหรือมากกว่านี้ก็ได้ ประกอบด้วยแม่เพลงและลูกคู่       

        การแต่งกาย  แต่งกายแบบพื้นเมืองชาวภาคใต้ตามลักษณะชาวบ้านที่มีความเป็นอยู่ในท้องถิ่นนั้นๆ        

      การแสดง  จะแตกต่างกันไปตามโอกาส ซึ่งถือว่ามีขนบนิยมในการเล่น ดังนี้                    

               1.  เล่นบอกสงกรานต์  เล่นได้ในช่วงตั้งแต่ขึ้น 3 ค่ำ เดือน 5 จนถึงวันเถลิงศก โดยคณะเพลงบอกและผู้นำทางซึ่งเป็นคนในหมู่บ้าน ออกว่าเพลงบอกไปตามบ้านต่างๆ ตั้งแต่พลบค่ำจนสว่าง
    วิธีเล่นเพลง เมื่อคณะเพลงบอกถึงเขตรั้วบ้าน แม่เพลงจะขึ้นบทไหว้ครู ไหว้นนทรี ซึ่งเป็นเทวดารักษาประตูบ้าน ไหว้พระภูมิและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย  เมื่อก้าวเข้าสู่ลานบ้านจะชมบ้านเรือน ทรัพย์สินต่างๆ ฝ่ายเจ้าบ้านจะเปิดประตูปูเสื่อต้อนรับนอกตัวเรือน  หลังจากคณะเพลงบอกสนทนากับเจ้าบ้านชั่วครู่ ก็ร้องกลอนบอกเรื่องราวของสงกรานต์ที่โหรทำนายให้ทราบ  เจ้าบ้านอาจให้คณะเพลงบอกร้องกลอนเล่าตำนานสงกรานต์ หรืออาจยกถาดข้าวขวัญจากยุ้งข้าวมาให้คณะเพลงบอกร้องบูชาแม่โพสพ  เมื่อเจ้าบ้านพอใจก็จะตกรางวัลให้ตามธรรมเนียม คณะเพลงบอกจะร้องเพลงอวยพร แล้วไปร้องบอกสงกรานต์บ้านอื่นๆ ต่อไป
     

                       2.  เล่นบอกข่าวคราวและโฆษณา  เช่น งานบุญต่างๆ เพลงบอกจะร้องเชิญชวนทำบุญ โดยจุดที่เพลงบอกอยู่จะมีการรับบริจาค  เมื่อถึงช่วงเลือกตั้ง ทางราชการอาจจะหาเพลงบอกมาร้องกลอนเชิญชวนชาวบ้าน ให้ไปใช้สิทธิ์ลงคะแนนเลือกตั้ง ชี้แนะให้เลือกบุคคลที่มีคุณสมบัติเหมาะสม เป็นต้น
ทางด้านการโฆษณาเพื่อผลทางธุรกิจ ได้มีบริษัทห้างร้านหลายแห่งใช้เพลงบอกโฆษณาสินค้าทางวิทยุ และในงานสวนสนุก
    

                     3.  เล่นประชัน  คือ จัดเพลงบอก 2 คณะ ให้ร้องโต้กลอนสด  การเล่นจะจัดให้เพลงบอกคู่ประชันนั่งห่างกันประมาณ 1 วา โดยมีประธานนั่งกลาง แต่ละฝ่ายจะมีแม่เพลง 1 คน และลูกคู่ 2-3 คน ไม่มีกรรมการ  เริ่มโต้โดยผลัดกันไหว้ครู จากนั้นฝ่ายหนึ่งร้องนำเป็นทำนองข่มสำทับฝ่ายตรงกันข้าม เช่น เรื่องบุคคลิกลักษณะ ประวัติชีวิต ความรู้ความสามารถ  การกล่าวข่มสำทับจะใช้วิธีอุปมาหรือไม่ก็ยกอุทาหรณ์ประกอบ ซึ่งทั้งสองฝ่ายจะต้องรู้ทันกัน  การโต้จะดำเนินไปจนอีกฝ่ายเริ่มจนปัญญาจะยอมแพ้ หรือยุติกันไปเอง หรือไม่ก็ฟังเอาจากเสียงโห่ของคนฟัง ถ้าฝ่ายใดคนฟังให้เสียงโห่จนสิ้นเสียง ฝ่ายนั้นชนะ    

                    4.  ร้องชา  เป็นการร้องเพลงบอกเพื่อการบวงสรวง บูชา หรือยกย่องชมเชย เช่น ชาขวัญข้าว ชาพระบรมธาตุ ชาปูชนียบุคคลและบุคคลสำคัญ
การร้องเพลงชาสิ่งเร้นลับเพื่อการบวงสรวง เช่น ชาขวัญข้าว จะต้องจัดเครื่องเซ่นบวงสรวงด้วย  ลำดับขั้นตอนการในการร้องชาต้องถูกต้องตามธรรมเนียมที่เคยปฏิบัติกันมา
       

       ดนตรี  ใช้ฉิ่ง 1   คู่ สำหรับตีให้จังหวะ      

      เพลงร้อง  จะใช้เพลงร้องเป็นกลอนเพลงบอกบทหนึ่งมี 2 บาท แต่ละบาทมี 4 วรรค คำสุดท้ายของบาทแรก ส่งสัมผัสไปยังคำสุดท้ายของบาทแรกของบทต่อไป        

      ตัวอย่าง ตอนหนึ่งจากการประชันเพลงบอก ระหว่างเพลงบอกรุ่ง อำเภอปากพนัง กับเพลงบอกปาน อำเภอหัวไทร จังหวัดนครศรีธรรมราช

(รุ่ง)          ปานนี้เปรียบเหมือนกับชูชก        มันแสนสกปรกเหลือประมาณ                อ้ายเรื่องหัวไม้ขอทาน        แล้วใครจะปานกับมัน                    

เปิดคนที่ขี้ขอ   ยิ่งคนเขายอว่าสำคัญ                แล้วตัวมันยิ่งกินยอ             

เห็นว่าคนพอใจ                     พัทลุงหรือสงขลา           ตลอดมาถึงนคร               

 ถ้าปล่อยให้ปานขอก่อน     แล้วคนอื่นไม่พักไขว่

(ปาน)       จริงแหละรุ่งปานเหมือนชูชก      แต่ปานจะยกรุ่งเป็นพระเวสสันดร                ครั้งชูชกเข้าไปวอน            แล้วรุ่งให้ไม่เหลือไหร่                   

 ถึงลูกเมียยังไม่แน่           ครั่งพอปานแวะเข้าไป               

บางทีสิ่งไรที่รักใคร่    ก็รุ่งต้องให้มา

(รุ่ง)           เราไม่เป็นพระเวสสันดร              เพราะจะเดือนร้อนในที่สุด                เราจะเป็นนายเจตบุตร        ที่มันเลิศเป็นนักหนา                    

 ได้รับคำสั่งท้าวเจตราษฏร์            เหมือนหมายมาดที่เป็นมา               

คอยรักษาอยู่ประตูป่า          ถ้ามึงมาเวลาใด                     

เราจะคอยยิงด้วยธนูหน้าไม้         ให้ชูชกมันวายชีวิต               

น้ารุ่งยกกลอนขึ้นประดิษฐ์               เห็นว่าไม่ผิดไหร่

(ปาน)         จริงแหละรุ่งตนเป็นเจตบุตร        เป็นคนประเสริฐสุดงามวิไล                ถ้าเมื่อชูชกเข้าไป ต้องม้วยซึ่งชีวา                     แต่คนอื่นอื่นเขาเลี้ยงวัว               

บางคนก็เลี้ยงควาย                แต่เจตบุตรรุ่งนาย                ทำไมถึงเลี้ยงหมา 

หมายเลขบันทึก: 136037เขียนเมื่อ 7 ตุลาคม 2007 23:17 น. ()แก้ไขเมื่อ 23 มิถุนายน 2012 10:21 น. ()สัญญาอนุญาต: จำนวนที่อ่านจำนวนที่อ่าน:


ความเห็น (8)
ละแม ชุมพร บ้านเกิดผม ตอนเด็กๆ ก็เคยได้ยินเขาร้องเพลงบอก ตอนค่ำๆ (หรือดึก จำไม่ได้) ร้องกันมาไกล เรี่ยไรทำบุญกัน แวะบ้านโน้นบ้านนี้ สมัยนี้จะยังมีหรือเปล่าก็ไม่ทราบ

ขอบคุณครับP

            ผมก็ได้ยินเพลงบอกครั้งแรกเมื่อรับราชการที่วิทยาลัยเทคนิคชุมพร ร้องโดยอาจารย์ที่บ้านอยู่หลังสวน ไพเราะดีครับ

           สวัสดีครับ

สวัสดีค่ะ

เคยได้ยิน เพลงบอก มานานแล้ว....พบในแบบเรียนของเด็กว่าเป็นเพลงพื้นบ้าน.....แต่เพิ่งทราบรายละเอียดค่ะ

ขอบคุณค่ะ

ขอบคุณครับคุญหญ้าบัว

              ดูเวลาส่งแล้วนอนดึกกว่าผมอีก รักษาสุขภาพด้วยครับ ตั้งใจให้บล็อคนี้เป็นที่เก็บเรื่องเก่า ๆ ครับ

                                   สวัสดีครับ

ข้อมูลนี้นำไปใช้สอนเด็กได้ดีมากเลยครับกำลังหาอยู่พอดี  ขอบคุณนะครับ  ถ้าจะรบกวนให้ลงเนื้อร้องเพิ่มคงไม่มีปัญหานะครับเพราะจะได้นำไปทำสื่อการสอนสอนในเทอมหน้า  วิชาภาษาเพื่อการสร้างสรรค์วัฒนธรรมและสังคม  และวิชาภูมิปัญญาภาษาไทย  ขอบคุณนะครับ

ขอบคุณครับอาจารย์อรุณรัชช์P

             รายละเอียดที่มากกว่านี้อาจารย์ดูได้ที่เว็บ

http://www.moradokthai.com/plangbok.htm

                                            สวัสดีครับ

เนื้อร้องเพลงบอกมีบันทึกไว้เป็นตำรารึเปล่าคะ

สวัสดีครับคุณเด็กศิลปากร

               ลองติดต่อไปที่สถาบันทักษิณคดีศึกษา โทร 074-331184-9

                                                          โชคดีครับ

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี