แม้มีการใช้น้ำเพียงไม่ถึง ๒๐% ของปริมาณน้ำฝนที่ตกในพื้นที่ภาคอีสาน ก็ยังสามารถทำการเกษตรเลี้ยงครอบครัวตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงได้

  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">เมื่อวานนี้เกือบทั้งวัน ผมนั่งทำรายงานการวิจัย “การจัดการน้ำเพื่อเศรษฐกิจพอเพียง” ในระดับครัวเรือน</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">โดยมานั่งไล่ทีละขั้นตอนตั้งแต่</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal">·        ข้อมูลน้ำฝน</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal">·        การเก็บน้ำฝน ในระบบต่างๆ</p> ·        การกักเก็บน้ำ จากแหล่งต่างๆ ที่มี <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        การอนุรักษ์น้ำ และแหล่งน้ำ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        การใช้น้ำแบบหลากหลายวัตถุประสงค์ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        ประสิทธิภาพในการใช้น้ำ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        การหมุนเวียนใช้ทรัพยากรน้ำ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        การแบ่งหน้าที่ในการจัดการทรัพยากรน้ำ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        ผลตอบแทนในการใช้น้ำ ในด้านต่างๆ ทั้งที่เป็นตัวเงินและในเชิงมูลค่าด้านต่างๆ  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>จนกระทั่ง <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        ผลของการใช้น้ำต่อชีวิต และความสุขของคนในระดับครัวเรือน  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>ทำให้ผมได้ข้อสรุปง่ายๆ และสั้นๆว่า   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>เกษตรกรยังใช้น้ำอย่างไม่มีประสิทธิภาพและคุ้มค่า กล่าวคือ ผลเฉลี่ยจากแปลงเกษตรที่ทำกิจกรรมอย่างเข้มข้นที่สุด ที่ศึกษาจำนวน ๑๓๐ ครัวเรือน ในเขตจังหวัด นครราชสีมา บุรีรัมย์ มหาสารคาม และยโสธร ประกฏผลดังนี้ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        มีการเก็บน้ำฝนไว้ในดินตลอดฤดูปลูกโดยเฉลี่ยเพียง ๓๓% <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        เก็บไว้ในบ่อน้ำ (ถ้ามี) เพียง ๑๔% <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        เก็บเป็นน้ำดื่มเพียง ๐.๒๕%  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>การสูญเสียโดยเก็บไว้ไม่ได้นั้น ถึง ๒ ใน ๓ ของฝนที่ตกลงมาในพื้นที่ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        สูญเสียโดยการระเหยกลับคืนไปในอากาศถึง ๖๖% <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        สูญเสียโดยกาซึมลึกลงไปในดิน เพียง ๑% กว่าๆ  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>และน้ำที่เก็บไว้จำนวน ๑ ใน ๓ นั้น ยังมีการใช้น้ำ ดังนี้ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        ๑๕% ใช้ในการปลูกพืชสวน ไม้ผล <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        ๑% ใช้ในการเสริมการทำนา <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        ๑% ใช้ในครัวเรือน <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal"></p>·        ๐.๕% ใช้ในการเลี้ยงสัตว์  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>และทุ่มเทค่าใช้จ่ายในการจัดการน้ำประมาณ ๕%ของการลงทุน (ไม่รวมค่าขุดบ่อ และค่าเครื่องสูบน้ำ)  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>จากพื้นที่ทำกินเฉลี่ย ประมาณ ๒๐ ไร่ มีพื้นที่บ่อ ๑๑๐๐ ตารางเมตร ที่ความจุประมาณ ๓๓๐๐ คิวบิคเมตร ทำให้มีรายได้ก่อนหักค่าใช้จ่าย ๗๓๐๐๐ บาท และเมื่อใช้จ่ายในครัวเรือน(เก็บทุกรายการ)แล้ว เหลือเงินเก็บเฉลี่ยปีละ ประมาณ ๑๐,๐๐๐ บาทต่อครัวเรือน (จากแปลงเดียวต่อครัวเรือนที่เก็บข้อมูล)  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>แสดงว่า แม้มีการใช้น้ำเพียงไม่ถึง ๒๐% ของปริมาณน้ำฝนที่ตกในพื้นที่ภาคอีสาน ก็ยังสามารถทำการเกษตรเลี้ยงครอบครัวตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงได้  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>แล้วทำไมเกษตรกรจึงบ่นว่าขาดแคลนน้ำ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>และบางแห่งแถมมีน้ำท่วม  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>บางแห่งซ้ำร้ายแห้งแล้วท่วม ท่วมแล้วแห้งแล้ง สลับกัน  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>แสดงว่าการจัดการน้ำของเราน่าจะยังไม่ดีพอ คงไม่ใช่การขาดแคลนน้ำ ที่ทำให้ยากจนกระมังครับ