นางสาว วรุณกานต์ มหาวัน
หมู่บ้านของข้าพเจ้ามีประเพณีสงน้ำพระธาตุดอยพระฌาณ ซึ่งจะจัดงานขึ้นทุกปี ทำให้ชาวบ้าหากิจกรรมมาทำร่วนกัน เช่น การแข่งขันบั้งไฟ การแข่งขันวิ่งขึ้นดอยพระฌาน มีรางวัลต่างๆมากมาย ซึ่งข้าพเจ้าเคยไปร่วมขายของ มีประชาชนไปร่วมงานมากมาย ดังนั้น ประเพณีสงน้ำพระธาตุดอยพระฌานจึงจัดขึ้นเป็นประจำทุกๆปี
วัดพระธาตุดอยผาตั้ง เป็นวัดเก่าแก่วัดหนึ่งในอำเภอแม่ออน จังหวัดเชียงใหม่ มีพระธาตุ 1 องค์ เป็นที่บรรจุพระพุทธเกศาธาตุเจ้า ก่อตั้งมาเมื่อไรไม่ปรากฎแน่ชัด ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2472 ครูบาศรีวิไชย นักบุญแห่งล้านนาไทย ได้มาเป็นประธานในการบูรณะปฏิสังขรณ์ สร้างพระธาตุองค์ปัจจุบันครอบพระธาตุองค์เดิมไว้ และเป็นที่สักการะบูชาแก่คนและเทวดาทั้งหลายสืบมาจนปัจจุบันนี้
งานประเพณีสรงน้ำพระธาตุดอยผาตั้งแห่งนี้ ตรงกับวันแรม 8 ค่ำ เดือน 8 เหนือ ( เดือน 6 ใต้) ของทุกปี มีการอัญเชิญพระพุทธเกศาธาตุเจ้าประดิษฐานบนบุษบก แห่ไปตามถนนโดยรอบตำบลออนกลางเป็นทักขิณาวัฏ เพื่อให้คณะศรัทธาได้ชมบารมีและสรงน้ำพระธาตุกันอย่างถ้วนทั่ว และกลับมาประดิษฐานไว้ยังข้างพระธาตุองค์ใหญ่ เปิดโอกาสให้ศรัทธาประชาชนได้สรงน้ำสักการะตลอดวันยันรุ่ง
ในงาน นอกจากจะมีการเจริญพระพุทธมนต์และการสรงน้ำพระธาตุแล้ว ยังมีการจัดการละเล่นตามประเพณีด้วยเช่น ซอพื้นเมือง การแข่งขันบั้งไฟหมื่น บั้งไฟพัน บั้งไฟเอ๋อ เป็นต้น
จากการจัดงานดังกล่าว ได้ทั้งการสืบทอดประเพณีอันดีงาม ถ่ายทอดภูมิปัญญาอันทรงคุณค่า และความสามัคคีของหมู่คณะอีกด้วย
ที่แปลกมากก็คือ งานสรงน้ำพระธาตุดอยผาตั้งแห่งนี้ จะมีฝนตกทุกปีไม่มากก็น้อย เป็นที่น่าอัศจรรย์ และนี่ก็เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้คณะศรัทธาหลั่งไหลกันมาทำบุญในงานดังกล่าว เพื่อพิสูจน์ความจริงอีกนัยหนึ่งครับ
อหํ วนฺทามิ เจติยํ สรีรธาตุโย เกสาธาตุโย
อหํ วนฺทามิ สพฺพโส