ท่านเชื่อไหม? หม่ำ จ๊กมก ได้ดีเพราะไม่เรียนหนังสือ หนีออกจากบ้านตั้งแต่เด็กๆ ในขณะที่มีบัณฑิตมากมาย ฆ่าตัวตาย หรือกลับกลายเป็นโจรปล้นจี้ เพราะไม่มีงานทำ

     เข้าเดือนกันยาแล้ว อีกหน่อยแม่มะลิที่สาวสะพรั่งเต็มวัย ก็จะเริ่มกลมกลึงและยืดสูงขึ้นเพื่อเตรียมการอุ้มท้อง ต่อจากนั้นก็จะแทงช่อรวงที่อวบอิ่มไปด้วยธัญญสารสีขุ่นขาวอยู่ภายใน ออกมาให้เป็นเป็นบรรณาการตอบแทนความเหนื่อยยากแก่ชาวนาผู้เป็นเจ้าของได้ชื่นใจเป็นเบื้องต้น ก่อนที่จะก้าวสู่วัยสีทองรองเรืองงามจับตา โก่งรวงทายท้าล้อเล่นกับสายลมแห่งเหมันตฤดูที่พริ้วสะบัดมาจากแดนไกล รอเคียวชาวนามาเกี่ยวไปเก็บในยุ้งฉางต่อไป
        แต่เกือบจะทุกปีที่ผ่านมา ชาวนาผู้เป็นเจ้าของมักต้องได้ฟายน้ำตาเหมือนกุลาหลงทุ่งแล้ง เมื่อเทวดาฟ้าท่านแกล้งส่งเจ้าวายุผู้ดุร้ายจากทะเลจีนใต้เข้ามาอาละวาดพร้อมกับหยาดสายพระพิรุณที่ครางคะนองปิดฟ้า แม่โพสพที่พวกเขาเพียรเฝ้าประคบประหงม  กลับนอนราบทับถมจมอยู่ใต้สายนทีที่มาเยือนผิดห้วงเวลา
    ตอนนั้น  เพียงการจะเกี่ยวรวงข้าวออกจากกอ ก่อนที่จะแตกหน่อคารวง หากปล่อยให้จมอยู่กับน้ำนานเกินไป  ถึงตอนนี้สารพัดค่าใช้จ่ายของชาวนาจะตามมา ทั้งค่าแรงงานที่จะสูงขึ้นกว่าปกติ ในขณะที่ทำงานได้น้อยลง  ค่าแบก ค่าขน ค่าวัสดุปูรองพื้นและคลุมกองข้าวกันฝน ค่าลวดขึงตากมัดข้าว และค่า ๆ ๆ ๆ ๆ อีกมากมายจ่ายไม่รู้จักจบสิ้น

     นี่ไม่ได้ย้อนนับไปถึงค่าใช้จ่ายนับตั้งแต่เริ่มเตรียมแปลงนา ที่ต้องมีค่ายาฆ่าหญ้าครั้งแรก ค่าไถ ค่าเมล็ดพันธุ์ ค่าหว่าน ค่ายาคุมวัชพืชหลังการหว่าน  ค่ายาฆ่าวัชพืชช่วงก่อนข้าวแตกกอ ค่าปุ๋ยเคมี ปุ๋ยชีวภาพ

     แต่ที่หนักไม่แพ้ค่าใช้จ่ายอื่นรวมกันก็คือ...ค่าใช้จ่ายในการปฏิบัติการเอาใจผู้ใช้แรงงานของนายจ้าง สารพัดเครื่องดื่มประเภททั้งที่โหมและถูกห้ามโฆษณาทางทีวี ทั้งเหล้า เบียร์ บุหรี่ น้ำอัดลม เครื่องดื่มชูกำลัง กาแฟกระป๋อง น้ำแข็ง พร้อมกับแกล้มพิเศษประเภทต้ม ลาบ ก้อย ซอยแส่ ฯลฯ  หรือแม้แต่ขนมกรุบกรอบ ข้าวเกรียบ ถั่วทอด ถั่วคั่ว ฯลฯ จะถูกขนมาปรนเปรอกันอย่างเต็มที่ในทุกช่วงจังหวะของการทำงาน

      ซึ่งกว่าที่เมล็ดข้าวสีน้ำตาลอมดำหมดราคาจะขึ้นถึงยุ้งฉาง พี่น้องชาวนาก็แทบจะมลายมายม้างหมดทั้งความหวัง และสิ้นเนื้อประดาตัวกันแทบทั้งนั้น  

      ในขณะบางปีก็เจอคุณฟ้าคุณฝนหักหลังทำเป็นลืมสัญญา   หลบลี้หนีหายไปตั้งแต่ปลายๆเดือนกันยายน ทำให้ถอดรวงใส่เมล็ดไม่ได้ ยืนตายทั้งกลมก็มี

      แต่ไม่ว่าจะท่วมหรือแล้ง  สุดท้ายปลายปี ชาวนาที่ทำนาอย่างทุกข์ยากแสนเข็ญ ลงทุนลงแรงมหาศาลดังกล่าว  ก็ยังต้องกู้หนี้ยืมสินเพื่อซื้อข้าวกินทุกปีๆไป

      นี่คือชีวิตและชะตากรรมของชาวนา  ที่พวกเขาก็ยังไม่คิดที่จะหาทางแก้กันเลย  สุดท้ายก็ตามควายเข้าโรงงาน  เหมือนที่พ่อครูบาสุทธินันท์ว่าจริงๆ

      นี่คือผลจากการจัดการศึกษาที่เน้นแต่เนื้อหาวิชาการ  ท่องได้จำได้ใช้สอบ แล้วตัดสินได้-ตกเป็นสำคัญ 

      ผู้เรียนจึงได้แค่เศษกระดาษรับรองทักษะความจำและจิ้มเก่ง เท่านั้น

            ท่านเชื่อไหม?  หม่ำ จ๊กม้ก  ได้ดีเพราะไม่เรียนหนังสือ หนีออกจากบ้านตั้งแต่เด็กๆ

      ในขณะที่มีบัณฑิตมากมาย ฆ่าตัวตาย  หรือกลับกลายเป็นโจรปล้นจี้ เพราะไม่มีงานทำ   

       โอ๊ะ... โอ๋  การศึกษาของไทย  เป็นที่หนึ่งในโลก  จริงๆ....