“หวาย" จัดเป็นพืชตระกูลปาล์ม ที่ลำต้นเมื่อยาวมากๆจะเลื้อยทอดไปตามพื้นดิน เป็นหนึ่งในบรรดาทรัพยากร พันธุ์พืชที่จัดเป็นประเภทหายากหรืออันตรายใกล้สูญพันธุ์

บ้านป่าเมืองดอยดงหลวงจะไปมีอะไรเล่า   นอกจากของพื้นบ้านชายป่า ในวิถีชีวิตของพี่น้องไทโซ่ก็มีแต่พืชผักพื้นบ้าน ซึ่งมีหลายชนิด วันนี้ขอแนะนำหวายดงหลวง มีข้อมูลเชิงวิชาการดังนี้  “หวาย" (Rattan) จัดเป็นพืชตระกูลปาล์ม ที่ลำต้นเมื่อยาวมากๆจะเลื้อยทอดไปตามพื้นดิน เป็นหนึ่งในบรรดาทรัพยากร พันธุ์พืชที่จัดเป็นประเภทหายากหรืออันตรายใกล้สูญพันธุ์ (Endanger) 

                                     ต้นหวายพื้นบ้านชนิดที่กินได้ 

ในประเทศไทยพบว่า มีหวายมากถึง 6 สกุล คิดเป็นครึ่งหนึ่งของสกุลหวายที่มีอยู่ในโลก และมีมากกว่า 60 ชนิด แพร่กระจัดกระจายอยู่ทั่วทุกภาคของประเทศ โดยเฉพาะภาคใต้มีหลากหลายมากกว่าทุกภาค หวายบางชนิดสามารถนำมาบริโภคได้โดยเฉพาะคนในภาคอีสาน

 

                    ลักษณะการปลูกหวายของชาวบ้านเพื่อบริโภคและขาย

สถาบันเทคโนโลยีราชมงคล จัดตั้งโครงการอนุรักษ์และวิจัยขึ้นและ พบว่า ยอดหวายที่มีคุณค่าทางอาหารค่อนข้างสูง เมื่อเปรียบเทียบกับหน่อไม้ และผักอื่น ๆ คือ มีโปรตีนมากถึง 25% มีธาตุอาหารรองที่สำคัญ เช่น แคลเซียม แมกนีเซียม เหล็ก และ สังกะสี

 

                                  เครื่องมือเก็บเกี่ยวหวายของชาวบ้าน 

แต่เนื่องจากหวาย เป็นพืชที่มีหนามอยู่รอบลำต้น จึงต้องระมัดระวังในการปอกเปลือก อย่างมาก และเมื่อปอกเปลือกออกแล้ว ยอดหวายส่วนที่รับประทานได้ ซึ่งมีสีขาวอมเหลือง จะเปลี่ยนสี กลายเป็นสีน้ำตาลคล้ำ ภายในเวลาอันรวดเร็ว ดังนั้น จึงได้มีการทดลองนำหวายดง หรือหวายน้ำผึ้ง มาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์หวายในน้ำเกลือ

 

                   "ลูกหวาย"  "ผลหวาย"  "หน่วยหวาย"  ที่ยังไม่แก่เต็มที่

ยอดหวายที่นิยมบริโภค ไม่ได้มีแต่หวายดงเท่านั้น ยังมีหวายตะบอง หวายน้ำ หวายน้ำผึ้ง ซึ่งยังไม่มีการศึกษาคุณภาพ ทางกายภาพและทางเคมีเลย ดังนั้น งานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีการอาหาร สถาบันวิจัยและฝึกอบรม การเกษตรลำปาง จึงได้ศึกษาพันธุ์หวายชนิดต่าง ๆ มาบรรจุในน้ำเกลือ เพื่อเป็นแนวทางการพัฒนาและส่งเสริม ผู้ปลูกหวายในภาคอีสานต่อไป

        ลูกหวายที่แก่เต็มที่แล้ว เด็กๆชอบกิน ดีกว่าขนมหวานในเมืองอีก  

ต่อไปคนอาจจะหันมานิยมรับประทานหวายกันมากขึ้น เพราะมีคุณค่าทางอาหารมากกว่าหน่อไม้ ต่อไปเมนูอาหารอีสานอาจจะเป็นแกงหวาย ซุปหวาย ทดแทน แกงหน่อไม้ ซุปหน่อไม้ ก็เป็นไปได้  

ปัจจุบันในกลุ่มผู้นำทางงานพัฒนาและสมาชิกเครือข่ายไทบรู ดงหลวง ซึ่งเชื่อมกับเครือข่ายอินแปง สกลนคร นั้น ได้เน้นการปลูกพืชผสมผสานในที่ดินของตนเอง  หนึ่งในพืชที่นำมาผสมผสานคือ หวาย  ปัจจุบันซื้อขายกันในราคาเฉลี่ย ต้นละ 3 บาทยังไม่ปอกเปลือกนะครับ

มีการพัฒนาเป็นสินค้าหมู่บ้านกันมากขึ้นเช่น หวายแช่น้ำเกลือในขวด เก็บไว้ได้นาน ผู้บันทึกชอบเอามาจิ้มน้ำพริกกิน  และที่เด็ดคือ ยำหน่อหวายครับ เป็นอาหารแนะนำจากดงหลวงครับ..  เฮฮาศาสตร์ 3 เรามาชิมยำหวายกันนะครับ

มีของดีดงหลวงพ่วงติดมาด้วยครับที่นี่  ร้อยเรียงเรื่องที่ผ่านพบ » กล้วยญวนที่ดงหลวง

ขอขอบคุณหนังสือพิมพ์เดลินิวส์ วันศุกร์ที่ 18 ธันวาคม 2541