ทฤษฎีและปัญหาจริยธรรม ๖

จะประเมินค่าความเป็นคนดีได้อย่างไร ? นี้คือปัญหาเชื่อมโยมมาจากครั้งก่อน... กล่าวคือ เมื่อมีปัญหาว่าจะตรวจสอบความมีคุณธรรมของคนจากภายในหรือภายนอกเพื่อจะประเมินค่าว่าคนนั่นเป็น คนดีหรือไม่ ? อย่างไร ? ...

ถ้าจะตรวจสอบจากภายใน ก็ไม่สามารถทำได้ เพราะความมีคุณธรรมเป็นเพียงคุณค่าภายในที่ไม่สามารถจับต้องได้ จิตใจของคนแต่ละคนเราก็หยั่งไม่ถึง และอุปนิสัยอันพึงปรารถนาที่เรียกว่าคุณธรรมนี้ ก็มีหลากหลายซึ่งบางอย่างหรือบางครั้งก็มีความขัดแย้งจนยากที่จะตัดสินได้ แม้ว่าจริยปรัชญาบางสำนักพยายามเสนอแนวคิดเรื่องคุณธรรมหลักออกมาก็ตาม....

ถ้าจะตรวจสอบจากภายนอก โดยสังเกตจากพฤติกรรมหรือสิ่งที่ถูกกระทำแล้ว ก็ต้องวางหลักการหรือกฎเกณฑ์เข้าไปจับพฤติกรรมหรือการกระทำนั้นๆ ว่าเป็นสิ่งที่ดีหรือถูกต้องหรือไม่เพียงไร ? แต่กฎเกณฑ์หรือหลักการที่วางไว้ก็มีหลากหลายเช่นเดียวกัน....

ปัจจุบันมีแนวคิดคู่ขนานว่า ความเพียงพอเพื่อตรวจสอบความเป็นคนดีมีคุณธรรมได้ จะต้องอาศัยสองอย่างประกอบกัน กล่าวคือ จะต้องอาศัยพื้นฐานอุปนิสัยที่พึงปรารถนาจากภายใน (คุณธรรม) และจะต้องอาศัยหลักการหรือกฎเกณฑ์เพื่อตรวจสอบพฤติกรรมที่แสดงออกมาหรือสิ่งที่ถูกกระทำขึ้นมา.... ดังเช่น แฟรงเกนา ( Frankena, William) กล่าวไว้ว่า...

  • ลักษณะนิสัยปราศจากหลักการก็มืดบอด ส่วนหลักการที่ปราศจากลักษณะนิสัยก็ไร้กำลัง
  • (Traits without principles are blind, but principles without traits are impotent )

..........

กลับมายังคำถามเดิมว่า จะประเมินค่าความเป็นคนดีได้อย่างไร ? ซึ่งโพจแมน (Pojman, Louis P.) ได้จำแนกการประเมินค่าทางศีลธรรมไว้ ๔ นัย กล่าวคือ

  • การกระทำ   = ถูก ผิด และเลือกได้
  • ผลลัพธ์        =  ดี เลว และไม่มีค่าทางศีลธรรม
  • อุปนิสัย        =  มีคุณธรรม  มีความชั่วร้าย และเป็นกลาง
  • แรงจูงใจ     = เจตนาดี เจตนาเลว  และเป็นกลาง 

แนวทางการประเมินค่าเหล่านี้  ๓ นัยแรกสามารถจำแนกออกเป็นทฤษฎีจริยศาสตร์ได้หลายสำนัก... ส่วนนัยสุดท้ายคือ แรงจูงใจ มิได้แยกออกเป็นทฤษฎีหนึ่งต่างหาก แต่ก็แฝงตัวอยู่ในทฤษฎีข้างต้น กล่าวคือ แต่ละทฤษฎีมักจะมีแนวคิดเรื่องแรงจูงใจประกอบด้วย แต่เหตุผลในการกล่าวอ้างก็แตกต่างกันออกไป... 

เฉพาะทฤษฎีคุณธรรม ก็เป็นเพียงหนึ่งตามนัยข้างต้นเท่านั้น... 

จะเห็นได้ว่า การจะประเมินค่าและตัดสินความเป็นคนดีนั้นเป็นสิ่งที่ยาก มิใช่สิ่งที่จะเข้าใจได้ง่ายๆ