Best Practices ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน

            จากสภาพสังคมปัจจุบันที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วในด้านวัตถุ  อีกทั้งปัญหาเศรษฐกิจได้ส่งผลกระทบต่อนักเรียนเป็นอย่างมาก  ก่อให้เกิดความเครียด  การปรับตัวที่ไม่เหมาะสม  โดยเฉพาะกับนักเรียนที่ขาดความมั่นคงด้านจิตใจ  กลายเป็นปัญหาสุขภาพจิต  สุขภาพกาย  แต่หากว่านักเรียนได้รับการดูแลช่วยเหลือ  ส่งเสริมจากผู้ใหญ่ที่เกี่ยวข้อง  เพื่อให้เป็นบุคคลที่มีความสุข  ปรับตัวได้ดี  มีความสามารถทางสติปัญญาและความพร้อมด้านคุณธรรม  จริยธรรม  ตามความมุ่งหวังและหลักการจัดการศึกษา  ของพระราชบัญญัติการศึกษา    แห่งชาติ  พุทธศักราช 2542  แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2)  พุทธศักราช 2545               
         ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน  เป็นกระบวนการดำเนินงานดูแลช่วยเหลือนักเรียนอย่างเป็นระบบ มีขั้นตอน  มีครูที่ปรึกษาเป็นบุคลากรหลักในการดำเนินงาน  โดยมีส่วนร่วมของบุคลากรทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง    ทั้งภายในและภายนอกสถานศึกษา  ได้แก่  คณะกรรมการสถานศึกษา  ผู้ปกครอง  ชุมชน  และครูทุกคน  มีวิธีการและเครื่องมือที่ชัดเจน  มีมาตรฐานคุณภาพและมีหลักฐานการทำงานที่ตรวจสอบได้  การดูแลช่วยเหลือ   นักเรียนเป็นการส่งเสริมพัฒนา  ป้องกันและแก้ไขปัญหาให้นักเรียน  เพื่อให้นักเรียนมีคุณลักษณะอันพึงประสงค์  มีภูมิคุ้มกันทางจิตใจที่เข้มแข็ง  มีทักษะในการดำรงชีวิตและมีคุณภาพชีวิตที่ดี               
             ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนของโรงเรียนจอมพระประชาสรรค์  มีโครงสร้างที่ชัดเจน  ประกอบด้วย  ทีมนำ  ทีมประสาน  ทีมทำ  มีการกำหนดภาระหน้าที่แต่ละทีมอย่างชัดเจน  ส่วนขั้นตอนในการดูแลช่วยเหลือนักเรียนนั้น  โรงเรียนได้ดำเนินการตามแนวทางที่กรมสุขภาพจิตกำหนด  5  ขั้นตอน คือ
             1. การรู้จักนักเรียนเป็นรายบุคคล  โดยการเยี่ยมบ้านนักเรียน  การประชุมผู้ปกครองนักเรียนและสัมภาษณ์เป็นรายบุคคล               
              2. การคัดกรองนักเรียน  โดยใช้แบบประเมินนักเรียน (SDQ)  3  ฉบับ  คือ ฉบับนักเรียน  ฉบับผู้        ปกครอง  ฉบับครู  และแบบประเมิน EQ  แล้วสรุปเป็น  3  ประเด็น  คือ  กลุ่มปกติ  กลุ่มเสี่ยง  กลุ่มปัญหา               
             3. การส่งเสริมนักเรียน  จัดกิจกรรมต่างๆ  เพื่อให้ความรู้และส่งเสริมทักษะให้กับนักเรียน  โดยกำหนดไว้ในแผนปฏิบัติการ               
            4. ป้องกันและแก้ไขปัญหา  โรงเรียนได้เฝ้าระวังโดยการกำหนดระเบียบ  การเชิญวิทยากรภายนอก    มาให้ความรู้  ความเข้าใจในเรื่องพฤติกรรมต่างๆ  การตรวจสุขภาพ               
            5. การส่งต่อ  กรณีนักเรียนมีปัญหาด้านพฤติกรรม  ก็จัดให้มีการส่งต่อ 

วิธีการปฏิบัติที่ดี : ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน  โรงเรียนจอมพระประชาสรรค์  พบวิธีปฏิบัติที่ดีดังนี้               
           1. การจัดเก็บข้อมูลและการวิเคราะห์ข้อมูล  โรงเรียนจอมพระประชาสรรค์  ให้ความสำคัญกับการจัดเก็บข้อมูลนักเรียน  โดยการจัดทำเอกสารประกอบการดำเนินงานตามระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน  ซึ่งมีการระบุขั้นตอนการจัดทำเอกสารในระบบ  เพื่อให้ผู้ปฏิบัติงานดำเนินการให้ถูกต้องมากขึ้น  โดยข้อมูลนักเรียนที่จัดเก็บในระบบ  ประกอบด้วย                
          1.1 ข้อมูลนักเรียนรายบุคคล                    
          1.2 ข้อมูลการเยี่ยมบ้านนักเรียน                    
          1.3 แบบประเมินนักเรียน (SDQ)  3  ฉบับ (ผู้ปกครองประเมิน  ครูประเมิน  นักเรียนประเมินตนเอง)                    
         1.4 แบบสรุปข้อมูลนักเรียนเป็นรายบุคคล                    
         1.5 การคัดกรองนักเรียนและแนวทางการดูแลช่วยเหลือนักเรียน                    
        1.6 แบบรายงานพฤติกรรมนักเรียน                    
        1.7 แบบบันทึกการส่งต่อ               
      2. การสร้างความสัมพันธ์กับผู้ปกครอง  เพื่อให้ระบบมีประสิทธิผล  ผู้ปกครองมีส่วนสำคัญอย่างยิ่ง    ที่ทำให้การดำเนินการในระบบมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล  โรงเรียนจอมพระประชาสรรค์ได้ดำเนินการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างบ้านกับโรงเรียนดังนี้                    
        2.1 ประชุมผู้ปกครองนักเรียน  เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างครูและผู้ปกครอง   นักเรียน  ระหว่างผู้ปกครองนักเรียนด้วยกัน
      2.2 การประชุมเครือข่ายผู้ปกครองนักเรียน  คณะกรรมการเครือข่ายผู้ปกครองนักเรียน  ได้มาจากการสรรหาตัวแทนของผู้ปกครองนักเรียน  ระดับห้องเรียน  ระดับชั้นเรียน  ระดับโรงเรียน  ตามแนวทางของกรมสามัญเดิม  ซึ่งมีการพรรณนาบทบาทหน้าที่ไว้ชัดเจน  นอกจากเครือข่ายผู้ปกครองนักเรียนได้ช่วยดูแลในเรื่องพฤติกรรมนักเรียนแล้ว  ยังให้ความช่วยเหลือในเรื่องอุปกรณ์ดนตรีไทยพื้นเมือง(โปงลาง)  และเครื่องดนตรีสากล                    
        2.3 การสร้างความมีส่วนร่วมของนักเรียน  เพื่อให้นักเรียนได้มีโอกาสพัฒนาศักยภาพของตนเองอย่างเต็มที่  โดยให้นักเรียนมีบทบาทในการบริหารงานภายในโรงเรียนด้วย  กล่าวคือ  มีคณะกรรมการนักเรียนมีส่วนร่วมในการบริหารโรงเรียน  มีประธานคณะสี  มีนักเรียนแกนนำในการทำกิจกรรมต่างๆ 

ปัจจัยแห่งความสำเร็จ

                ความสำเร็จของระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนของโรงเรียนจอมพระประชาสรรค์  มาจากปัจจัยที่สำคัญดังต่อไปนี้               
       1. การสนับสนุนของผู้บริหาร  ผู้บริหารของโรงเรียนจอมพระประชาสรรค์ให้ความสำคัญกับการ       ส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพของนักเรียนอย่างต่อเนื่อง  ทำให้มีผลงานเป็นที่ประจักษ์  ทั้งด้านวิชาการ  ด้านสังคมหรือศิลปะวัฒนธรรม  เช่น  นาฏศิลป์  (รำจอมพระ)  ดนตรีไทยพื้นเมือง (วงโปงลาง)  นักเรียนสามารถ  เข้าสู่ระบบมหาวิทยาลัยได้เป็นจำนวนมาก               
        2. การทำงานเป็นทีม  นอกจากการสนับสนุนจากผู้บริหารแล้ว  ปัจจัยสำคัญอีกประการหนึ่งก็คือ  การทำงานเป็นทีมของบุคลากรภายในโรงเรียนโดยเฉพาะคณะครู  จากระบบข้อมูลของนักเรียน  จะเห็นได้ว่าหากปราศจากการทำงานเป็นทีมแล้ว  ข้อมูลดังกล่าวจะไม่สามารถรวบรวมได้อย่างมีประสิทธิภาพเลย  การทำงานซึ่งเกิดจากครูที่ปรึกษา  ครูหัวหน้าระดับ  ต้องทำงานประสานงานกันอย่างใกล้ชิด             
       3. การสร้างความสัมพันธ์ที่ต่อเนื่องระหว่างบ้านและโรงเรียน  วิธีปฏิบัติที่ดีของระบบดูแลช่วยเหลือ นักเรียนของโรงเรียนจอมพระประชาสรรค์  คือการสร้างความสัมพันธ์กับผู้ปกครอง  เพื่อให้ระบบมีประสิทธิผล  เน้นความใกล้ชิดกันระหว่างครูกับผู้ปกครองนักเรียน  กระตุ้นให้ผู้ปกครองเข้ามามีบทบาทในการดูแล    นักเรียน
         ปัจจัยเอื้อ                  ปัจจัยที่เอื้อต่อความสำเร็จในระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน  ของโรงเรียนจอมพระประชาสรรค์  คือ               
       1. ความตระหนักของครู  ความมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลของการเก็บข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลในระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน  ของโรงเรียนจอมพระประชาสรรค์  เกิดจากความตระหนักของครูที่ให้ความสำคัญต่อการเก็บข้อมูลในระบบเป็นอย่างยิ่ง  นำข้อมูลมาใช้ในการแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง  มีการจัดกิจกรรม ส่งเสริมศักยภาพของนักเรียน               
      2. การสร้างบรรยากาศที่ดีในการทำงานร่วมกัน  ความสำเร็จในการสร้างทีมงานที่ดีของโรงเรียน      เป็นปัจจัยเอื้อที่สำคัญจากการสร้างบรรยากาศในการทำงานที่มีความเอื้ออาทรและช่วยเหลือซึ่งกันและกัน               
     3. ความศรัทธาของผู้ปกครองที่มีต่อโรงเรียน  โรงเรียนจอมพระประชาสรรค์เป็นโรงเรียนที่มีอายุยาวนาน  มีชื่อเสียงเป็นที่ยอมรับของผู้ปกครองและชุมชน  เคยได้รับรางวัลโรงเรียนพระราชทาน  โรงเรียนแกนนำหลักสูตร  โรงเรียนต้นแบบโรงเรียนในฝันลำดับที่ 49  ของประเทศ  ทำให้มีสถิติการรับนักเรียนเพิ่มขึ้นทุกปี         
     ผลที่ได้รับ
       1. ผลที่เกิดกับนักเรียน  นักเรียนมีคุณธรรม  จริยธรรม  ค่านิยม  คุณลักษณะอันพึงประสงค์  จากการประเมินภายนอกของ สมศ.  อยู่ในระดับดีมาก
      2. ผลที่เกิดกับครู  ครูมีข้อมูลสารสนเทศเกี่ยวกับนักเรียน  สามารถวางแผนในการป้องกัน  การพัฒนาและส่งเสริมให้กับนักเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ  เต็มตามศักยภาพของนักเรียน
     3. ผลที่เกิดกับโรงเรียน  เป็นที่ยอมรับจากสังคม  มีการส่งบุตรหลานเข้าศึกษาต่อในโรงเรียนเพิ่มขึ้นทุกปี    
     4. ผลที่เกิดกับชุมชน  ชุมชนมีความภาคภูมิใจที่มีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา