มงคลชัย วิริยะพินิจ  บอกว่า คนไทยมีลักษณะ
• เรียนรู้จากพ่อแม่ เป็นแหล่งหลัก
• พ่อแม่ตัดสินใจให้ลูกๆ
• ลูกๆ ได้รับอิทธิพลจากพ่อแม่มาก  

         สังคมไทยไม่ได้มีลักษณะเดียวกันทั้งหมด     ลักษณะข้างบนจะเป็นจริงต่อคนไทยส่วนใหญ่หรือไม่ ผมไม่แน่ใจ     เพราะไปทางไหนก็ได้ยินแต่คนที่มีปัญหาลูกไม่เชื่อฟัง     แต่นั่นไม่ใช่ประเด็นสำคัญที่สุดในเรื่องความสัมพันธ์ในครอบครัว กับความสามารถในการใช้เครื่องมือ KM   

         ได้กล่าวแล้วว่า การใช้ KM เป็นการฉกฉวยวิกฤติเป็นโอกาส     ฉวยเอาธรรมชาติของความเป็นมนุษย์ในการสร้างสรรค์โดยการทำงาน และเรียนรู้ร่วมกัน

         ผมมีความเชื่อว่า มนุษย์เป็นสัตว์สังคม     ต้องการความสุขชนิดที่เรียกว่า social health     คือมีความสุขเมื่อได้เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม หรือหมู่คณะ    มีสุขเมื่อได้รับการยอมรับจากคนอื่น    ผมพูดว่า มนุษย์เราบ้ายอทุกคน   

         ดังนั้น ไม่ว่าจะเป็นคนที่พึ่งพิงพ่อแม่ หรือเป็นคนพึ่งตนเอง     ก็ไม่น่ามีผล     ในเมื่อเราใช้วิธีกระตุ้นด้วยการชวนเล่าเรื่องราวที่ภูมิใจ  ในบรรยากาศชื่นชม    เราจะเห็นความเป็นตัวของตัวเองเปล่งประกายออกมาทุกคน

วิจารณ์ พานิช
28 ก.ค. 50