การค้นหาศักยภาพการเกษตรไทย (2)

เราคุยกันว่า ผัก ผลไม้ พืชพลังงาน เป็นพืชกลุ่มที่มีศักยภาพ

ผักมีประเด็นเรื่องความปลอดภัยด้านอาหาร การศึกษาของอาจารย์สมพรพบข้อมูลว่า สำหรับตลาดในประเทศ ผักปลอดสารมีผลตอบแทนแก่เกษตรกรดีกว่าผักอินทรีย์ แต่หากจะส่งออก เราจะต้องลงทุนสูงเรื่องการตรวจสอบตามมาตรฐาน และมีคอขวดคือ ผู้ประกอบการและการบริหารจัดการ ขนาดของการผลิตต้องไม่ใหญ่นัก ศักยภาพของผักจึงน่าจะยังอยู่ที่ตลาดในประเทศ ส่วนผลไม้ มีศักยภาพในการผลิตแบบ mass มากกว่าผัก แต่หากจะทำวิจัยในภาพรวม จะมีปัญหาเรื่องฐานข้อมูลพอสมควร เพราะที่ผ่านมากระทรวงเกษตรฯ กระทรวงพาณิชย์ ยังไม่มีข้อมูลของผักผลไม้รายพืชที่เป็นระบบน่าเชื่อถือนัก บริษัทเอกชน โดยเฉพาะห้างสรรพสินค้าต่างๆ กลับมีข้อมูลที่ดีกว่าในบางเรื่อง (เคยไปขอข้อมูลจากหน่วยงานบางหน่วยงานของรัฐ บอกว่า เป็นความลับของบริษัท ให้ไม่ได้ เราก็เลยไม่รู้ว่า รัฐจะทำงานเพื่อใคร คาดว่า นี่ต้องเป็นกรณีที่มีระบบโควต้า ซึ่งเป็นระบบสิทธิพิเศษ ไม่ใช่ระบบที่เปิดให้มีการเข้ามาแข่งขันได้) พืชพลังงาน เช่น อ้อย มันสำปะหลัง สบู่ดำ ผลิตพลังงานคนละอย่าง อาจเป็นเอธานอล หรือ ไบโอดีเซล พวกเรามองไม่ตรงกันว่า พืชไหนจะมีศักยภาพมากที่สุด บางท่านคิดว่าเป็นมันสำปะหลัง แต่บางท่านคิดว่าเป็นอ้อย (เพราะมีข้อมูลต่างกัน) แต่สบู่ดำนั้นถูกตัดออกไป เอธานอลจากอ้อยมีเทคโนโลยีของบราซิล ส่วนมันสำปะหลัง โรงงานมีเทคโนโลยีจากจีน อ้อยมีปัญหาติดขัดอยู่ที่ระบบโควตาในปัจจุบัน การพัฒนาพืชพลังงาน จำเป็นต้องปรับระบบโควตาและโครงสร้างภาษี เช่น ภาษีแอลกอฮอล์ อย่างไรก็ดี มันสำปะหลังยังมีศักยภาพในเรื่องการนำมาทำสารความหวานแทนน้ำตาล ซึ่งถือว่าเป็นตลาดที่มีลู่ทางเนื่องจากพฤติกรรมการบริโภคของผู้คนเปลี่ยนไป สำหรับพืชดั้งเดิม เรามองต่อไปที่ถั่วเหลือง และ ข้าวโพด ซึ่งปัจจุบันไทยนำเข้าสุทธิ ถั่วเหลืองนำเข้าส่วนใหญ่เป็นจีเอ็มโอ ไทยไม่มีศักยภาพในการปลูกถั่วเหลือง มีข้อจำกัดที่สำคัญคือ เก็บเกี่ยวยาก ต้องใช้แรงงานมากและยังไม่มีเครื่องจักรเข้ามาช่วยได้ดีพอ ถั่วเหลืองจึงแพ้ข้าว ส่วนข้าวโพดถูกแทนที่การใช้พื้นที่ด้วยมันสำปะหลัง ยางพารายังมีลู่ทางอยู่จากตลาดจีนและราคาน้ำมันที่ยังสูง (น้ำมันดิบเป็นต้นทางของการผลิตยางเทียมแข่งขันกับยางธรรมชาติ) ตอนจบ อาจารย์อัมมารเตือนว่า การหาพืชที่มีศักยภาพโดยดูที่ value chain นั้นต้องระมัดระวัง เพราะจริงๆแล้ว อาจมีการแทรกแซงของรัฐอยู่ หรืออาจมีการกดราคาระหว่างเส้นทาง เช่น กดราคาเกษตรกร การเข้าใจโครงสร้างตลาด กลไกการกำหนดราคาในแต่ละช่วงของ value chain จึงมีความสำคัญ พวกเราอยากวัดศักยภาพของแต่ละพืชโดยดู domestic resource cost (ต้นทุนแท้จริงในการใช้ทรัพยากร) ปัญหากลับมาที่ว่า เราจะหาข้อมูลได้หรือไม่ อย่างไร ในเรื่อง เทคโนโลยี เราอยากดูผลิตภาพแรงงาน (labor productivity) เช่น ผลผลิตต่อแรงงาน (เพราะแรงงานหายาก และสะท้อนผลตอบแทนต่อคนทำงาน) ไม่ใช่ผลิตภาพที่ดิน (land productivity) ซึ่งวัดโดยผลผลิตต่อไร่ แต่ปัญหาก็กลับมาอีกว่า เราไม่มีข้อมูลแรงงานการผลิตรายพืช ถึงที่สุดก็ต้องกลับมาวัดผลผลิตต่อไร่ สุดท้าย คือเราต้องดูว่ารัฐควรทำอะไร ไม่ควรทำอะไร เราจบลงด้วยข้อเท็จจริงที่ว่า ประเทศไทยมีปัญหาการสร้างข้อมูลเพื่อตอบสนองความต้องการทางการเมือง ข้อมูลที่มีอยู่ในมือจึงกลายเป็นอันตรายเพราะอาจให้ภาพผิดๆ เราจะต้องเก็บข้อมูลเองมากน้อยแค่ไหนเป็นการบ้านที่ต้องไปคิดต่อ …ครั้งหนึ่ง ประเทศไทยเคยมีข้อมูลภาคเกษตรที่น่าเชื่อถือกว่านี้…… งานต่อไปคือการเขียนโจทย์และการพัฒนาโครงการวิจัย…. เป็นหน้าที่ของนักวิชาการรุ่นใหม่ที่จะทำงานโดยมีนักวิชาการรุ่นครูเป็นที่ปรึกษา

ความเห็น

บทความในวันเดียวกัน