แผนที่จาก Point Asia และ Google Earth Plus ช่วยได้มากในการใช้วิเคราะห์ชุมชนและเข้าใจชุมชน นอกจากนี้แผนที่ยังนำไปใช้ประโยชน์อื่นๆที่เกี่ยวเนื่องกับกระบวนการวิเคราะห์ชุมชนอีกมาก เช่น การทำแผนที่ทรัพยากรธรรมชาติ การทำแผนที่การใช้ประโยชน์ที่ดิน การทำ Mobility map ที่เกี่ยวข้องกับชุมชน

หลายท่านอ่านบันทึกผู้เขียนแล้วอาจจะนึกว่า อีตานี่ โบร๊าณ โบราณ  พูดถึงแต่อดีต ฟูมฟายกับสิ่งที่ผ่านมา ชื่นชมกับสิ่งที่กำลังไม่หวนคืนกลับ พวก GODG (Good Old Day Group) ก็อาจจะใช่มั๊ง.. แต่อีกมุมหนึ่งผู้บันทึกก็ชื่นชมกับเทคโนโลยี่ต่างๆที่สามารถนำมาใช้ในหน้าที่การงานได้ เช่น แผนที่จาก Point Asia หรือของ Google Earth plus ที่มีประโยชน์มาก และผู้บันทึกก็ติดตาม และนำมาใช้ประโยชน์นานมาแล้ว 

แผนที่หมู่บ้านหนึ่งในพื้นที่ดงหลวง 

อาจเป็นเพราะว่าผู้บันทึกมีประสบการณ์ จากสมัยที่ทำงานกับทีมงาน ดร.เทอด เจริญวัฒนา อดีตท่านเป็นคณะบดีคณะเกษตรศาสตร์ มข. และหัวหน้าทีมงาน Farming Research System and Extension ซึ่งมี ดร.ณรงค์ หุตานุวัตร ดร.อรรถชัย จินตเวช และอีกหลายท่านที่อยู่คณะเกษตรศาสตร์ มข. ในสมัยปี 2534 โดยประมาณนั้น เราเป็นทีมงานทำเรื่อง การวิเคราะห์พื้นที่ ( Agro-ecosystem Analysis = AEA) ภาคอีสานทุกจังหวัด เราใช้แผนที่เป็นหลัก  

อีกมุมหนึ่งของหมู่บ้าน ได้นำแผนที่นี้มาใช้วางแผนพัฒนาแหล่งน้ำ  

สมัยนั้นไม่มีโปรแกรมคอมพิวเตอร์แผนที่เช่นปัจจุบัน จึงใช้วิธีวาดด้วยมือลงบนแผ่นใส ซึ่งเราใช้จำนวนมากมาย สู้ต้นทุนไม่ไหวจึงซื้อแผ่นใสแบบเป็นม้วนมาตัดขนาด A4 แล้ววาดแผนที่ ทุกจังหวัดลงไป เอาถนนใส่เข้าไป เอาแหล่งน้ำใส่ไป เอาป่า ภูเขาใส่ไป เอาชนิดดินใส่ลงไป ฯลฯ แล้วก็มาซ้อนทับกันบนเครื่องฉายข้ามศีรษะ (Over Head Projector) อาจารย์ทั้งสองท่านก็อ่านค่าต่างๆออกมาตามหลักวิชาการ แล้วก็บันทึกทำต้นฉบับ ก่อนออกไปทำ Field spot survey   

ที่กล่าวมาเป็นเพียงข้อมูลทางกายภาพเท่านั้น ยังมีข้อมูลทางสังคม เศรษฐกิจ และอื่นๆอีกซึ่งนำมาวิเคราะห์ร่วมกันจนเกิดภาพรวมของศักยภาพของแต่ละอำเภอ จังหวัด ปรากฏว่าแนวทางนี้กรมส่งเสริมการเกษตรรับเอาไปเต็มๆ โดยเป็นแผนงานของกรมในการให้นักวิชาการเกษตรทุกอำเภอทำการวิเคราะห์พื้นที่รายตำบล ที่ตัวเองรับผิดชอบอยู่ และทำเป็นเอกสารออกมาเพื่อเป็นฐานข้อมูลให้หน่วยงานต่างๆนำไปใช้ประกอบการวางแผนงานด้านต่างๆอย่างสอดคล้องกับลักษณะทางกายภาพ ชีวภาพ เศรษฐกิจและสังคม ผู้บันทึกไม่แน่ใจว่าปัจจุบันยังมีการทำการปรับปรุงฐานข้อมูลนี้บ้างหรือเปล่า 

ระบบของ Point Asia สามารถวัดระยะทางและขนาดพื้นที่เป้าหมายได้ แผนที่นี้เป็นเส้นทางและระยะทางไป อาศรมครูบาสุทธินันท์ครับ

ปัจจุบันมีโปรแกรมคอมพิวเตอร์สำเร็จรูปดังกล่าว ทำให้เกิดประสิทธิภาพสูงขึ้นในการวิเคราะห์พื้นที่ เพราะได้ให้ภาพเสมือนจริงของพื้นที่ที่ทำงานอยู่ในมุมมองสูงที่ได้มิติทางกายภาพเกือบครบถ้วน หากเราใช้ภาพสามมิติของ Google Earth Plus ก็ยิ่งได้ภาพเสมือนจริงมากขึ้น เกิดความเข้าใจลักษณะพื้นที่ง่ายขึ้น และสามารถใช้ประกอบกับข้อมูลสนามจะทำให้เกิดความสมบูรณ์มากขึ้นอีกหลายเท่าตัว 

ในช่วง 3 สัปดาห์ที่ผ่านมาและต่อไปอีก 3 สัปดาห์ผู้บันทึกกำลังทำการเก็บข้อมูลสนามแบบ PRA แผนที่ชุมชนในแบบมุมสูง ช่วยให้เข้าใจพื้นที่ชุมชนเมื่อประกอบข้อมูลการสัมภาษณ์ผู้รู้ในชุมชนยิ่งทำให้เกิดจินตนาการย้อนอดีตได้อย่างดียิ่งถึงการเคลื่อนย้ายชุมชน เหตุการณ์น้ำท่วม สภาพและขอบเขตป่าสมัยก่อนเมื่อเทียบกับปัจจุบัน เข้าใจที่ตั้งของแหล่งน้ำธรรมชาติและที่สร้างขึ้นใหม่ ป่าชุมชน ป่าอุทยานแห่งชาติ ที่ดินทำกิน สภาพที่ลุ่มที่ดอน แหล่งปลูกข้าว พืชไร่ สวน แหล่งอาหารชุมชน ความสัมพันธ์กับชุมชนข้างเคียง ฯลฯ  

ข้อมูลจากแผนที่นี้ เมื่อตรวจสอบข้อมูลจากการสัมภาษณ์ Key Informant ทั้งแบบ group และ Individual หรือแบบ Focus group เราซึ่งถือว่าเป็นคนนอกก็เข้าใจอย่างทะลุปรุโปร่ง  

แล้วข้อมูลเหล่านี้ก็นำไปสู่การสรุปสิ่งที่ค้นพบ (Finding) และ การเสนอแนะ (Recommendations)  

แผนที่จาก Point Asia และ Google Earth Plus ช่วยได้มากในการใช้วิเคราะห์ชุมชนและเข้าใจชุมชน   นอกจากนี้แผนที่ยังนำไปใช้ประโยชน์อื่นๆที่เกี่ยวเนื่องกับกระบวนการวิเคราะห์ชุมชนอีกมาก เช่น การทำแผนที่ทรัพยากรธรรมชาติ การทำแผนที่การใช้ประโยชน์ที่ดิน การทำ Mobility map ที่เกี่ยวข้องกับชุมชน และแผนที่เฉพาะเรื่องอีกหลายชนิด 

เทคโนโลยี่ หากนำมาใช้ประโยชน์ทางสร้างสรรค์ ก็จะเกิดทวีคุณค่าตามวัตถุประสงค์ของผู้ใช้ ดังที่ผู้บันทึกได้รับในปัจจุบันนี้..