ช่วงปิดเทอมเดือนเมษายน ปี 2549 ข้าพเจ้าได้มีโอกาสอ่านหนังสือเล่มเล็กๆ เรื่อง “รู้จักเด็กจากงาน ประสบการณ์จากครูถึงเพื่อนครู” เขียนโดย รศ.ทัศนีย์ ผลเนื่องมา อาจารย์ประจำโรงเรียนสาธิตจุฬาฯ คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รู้สึกประทับใจในวิธีการศึกษาวิเคราะห์เด็กเป็นรายบุคคลของอาจารย์ทัศนีย์ เป็นอย่างมาก เพราะอาจารย์ได้นำเอาการบ้านที่มอบหมายให้เด็กเขียนเล่าประสบการณ์การทำกิจกรรมกับครอบครัวระหว่างปิดภาคเรียนมาศึกษาวิเคราะห์ เพื่อเข้าใจเด็กเป็นรายบุคคล โดยได้นำเสนอแนวคิด วิธีการ พร้อมตัวอย่างผลงานเด็กและการวิเคราะห์ที่อ่านเข้าใจง่าย มีรูปภาพประกอบชัดเจน ทำให้ข้าพเจ้านึกถึงเพื่อนครูในโรงเรียนว่าน่าจะลองทำงานในลักษณะนี้บ้าง เพราะทำได้ไม่ยากและเป็นงานที่มีคุณค่าสำหรับครู ทั้งในด้านการรู้จักเด็กและการพัฒนางานวิจัยในชั้นเรียนของตนเอง
ดังนั้น เมื่อเปิดเรียนภาคเรียนที่ 1 ข้าพเจ้าจึงได้นำเสนอความคิดนี้ต่อที่ประชุมคณะกรรมการบริหารโรงเรียน ซึ่งก็ได้รับการสนับสนุนเป็นอย่างดีจากท่านผู้บริหารและฝ่ายวิชาการ ข้าพเจ้าถึงได้เตรียมข้อมูลที่จำเป็นสำหรับครูในการทำงานครั้งนี้ จากนั้นจึงได้ประสานกับครูผู้สอนระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 2 ถึงประถมศึกษาปีที่ 4 เพื่อขยายความคิดและชักชวนให้ทำงานร่วมกัน ได้มีการประชุมปรึกษาหารือ พร้อมกับนำเสนอตัวอย่างและวางแผนการทำงานร่วมกัน คณะครูที่เข้าร่วมประชุมต่างให้ความสนใจและเตรียมแบบบันทึกกิจกรรมเรียนรู้ระหว่างปิดภาคเรียนด้วยกัน โดยทำในลักษณะใบงานให้เด็กเขียนเล่าประสบการณ์การเรียนรู้จากการทำกิจกรรมต่างๆ ระหว่างปิดภาคเรียน เว้นที่ว่างไว้ให้วาดรูปประกอบ และท้ายสุดให้ผู้ปกครองเขียนแสดงความคิดเห็นที่มีต่อผลงานของลูก เมื่อใกล้เวลาปิดภาคเรียนครูได้แจกแบบบันทึกนี้ให้กับเด็กทุกคน พร้อมทั้งชี้แจงวิธีการทำและให้เด็กส่งครูเมื่อเปิดเทอม
เมื่อเปิดภาคเรียนที่ 2 ครูก็เก็บงานของเด็กทุกคนมารวมไว้ ข้าพเจ้าได้จัดให้มีการประชุมครูเพื่อปรึกษาหารือเรื่องการตรวจและการวิเคราะห์งานของเด็ก โดยดูจากแบบอย่างงานของอาจารย์ทัศนีย์ เป็นแนวทาง และได้นัดหมายกับครูให้ตรวจงานของเด็กเพียง 4 – 5 คน ก่อน แล้วนำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้กัน หากมีข้อสงสัยหรือมีปัญหาในการตรวจหรือการวิเคราะห์ก็จะได้ช่วยกันแก้ไข หลังจากนั้นครูจึงกลับไปตรวจงานของเด็กที่เหลือทั้งหมด เมื่อครูตรวจและวิเคราะห์งานของเด็กครบทุกคนแล้วก็ได้มาประชุมกันอีกครั้ง ครั้งนี้ข้าพเจ้าได้เสนอให้ครูนำเอาสิ่งที่ครูทำแล้วทั้งหมดมาเรียบเรียงเขียนเป็นรายงานวิจัยในชั้นเรียน โดยอาศัยเทคนิคเดิมคือให้ครูแลกเปลี่ยนเรียนรู้จากกันและกัน สิ่งใดที่ทำร่วมกันได้เพราะเขียนเหมือนกัน เช่น หลักการ / แนวคิด ขั้นตอนการดำเนินงาน ฯลฯ ก็ให้ทำร่วมกัน ส่วนที่ต่างกันคือ การวิเคราะห์เด็กเป็นรายบุคคล ก็ให้ครูใส่ผลการวิเคราะห์เด็กในชั้นเรียนของตนเองที่ได้ทำเรียบร้อยแล้ว
ผลจากการดำเนินงานในครั้งนี้ทำให้เพื่อนครูในโรงเรียนของข้าพเจ้าได้รู้จักเด็กที่ตนสอนมากยิ่งขึ้น ได้รู้ว่าเด็กมีความสนใจหรือมีความสามารถเรื่องใด และยังต้องการการพัฒนาในเรื่องใดสำหรับตัวครูเองก็ได้เรียนรู้วิธีการวิเคราะห์และการจัดระบบข้อมูลเชิงคุณภาพ การเขียนรายงานการวิจัยในชั้นเรียน และการเรียนรู้ร่วมกันเป็นกลุ่ม เมื่อสิ้นปีการศึกษา ครูจำนวน 15 คน จึงมีผลงานการวิจัย เรื่อง การวิเคราะห์ผู้เรียนจากการให้การบ้านระหว่างปิดภาคเรียน แม้จะเป็นงานวิจัยที่ทำในลักษณะคล้ายกัน ต่างกันที่รายละเอียดของเด็กแต่ละห้องเรียน แต่ก็เป็นความภาคภูมิใจของข้าพเจ้าที่ได้มีส่วนช่วยให้เพื่อนครูได้มีผลงานที่มีคุณค่า ได้เรียนรู้จากการปฏิบัติงานร่วมกันกับเพื่อนครูในโรงเรียน และได้เรียนรู้จากประสบการณ์ของเพื่อนครูต่างโรงเรียน ทำให้เกิดการพัฒนาคุณภาพการศึกษาที่ขยายเครือข่ายกว้างขว้างออกไป
ดร.สมลักษณ์ สุเมธ
โรงเรียนพระมารดานิจจานุเคราะห์
