ผมไปได้หนังสือ Voyage through Time : Walks of Life to the Nobel Prize แต่งโดย Ahmed Zewail ผู้ได้รับรางวัลโนเบล ปี 1999 จากผลงานด้าน femtochemistry คือการศึกษาพฤติกรรมของอะตอม ในช่วงเวลา femtosecond คือ หนึ่งในสิบยกกำลัง 15 วินาที เป็นผู้ถ่ายภาพ อะตอมได้เป็นครั้งแรก
เป็นหนังสืออัตชีวประวัติของนักวิทยาศาสตร์ที่มีรากเหง้าเป็นคนในประเทศโลกที่ 3 คืออียิปต์ จึงเป็นหนังสือที่ช่วยกระตุ้นแรงบันดาลใจของเยาวชนในโลกที่ 3 ในการอุทิศชีวิตทำงานค้นคว้าด้านวิทยาศาสตร์ เพราะในบทที่เขียนย่อๆ ด้านการทำงานวิจัยนั้น ผู้อ่านจะเห็นความสนุกในระดับ "หฤหรรษ์" (pleasure) ในการทำงานวิทยาศาสตร์
ความสนุกของวิทยาศาสตร์ อยู่ที่การอ่าน ทำความเข้าใจความรู้ที่มีอยู่ ทำความเข้าใจความไม่รู้ที่มีอยู่ และคิดหาทางเปลี่ยนบางส่วนของความไม่รู้ ให้กลายเป็นความรู้ ซึ่งในกรณีของ Ahmed Zewail คือการทดลอง ข้อความระหว่างบรรทัดในหนังสือบอกผมว่า Ahmed Zewail มีโจทย์วิจัยอยู่ในหัวตลอดเวลา และมีความกระตือรือร้นที่จะทุ่มเททำงานทดลองเพื่อตอบโจทย์นั้น ดังนั้น เมื่อทำงานวิจัยเพื่อปริญญาโท ที่มหาวิทยาลัยอเล็กซานเดรีย ซึ่งกำหนดให้ใช้เวลา ๒ ปีขึ้นไป เขาจึงทำวิจัยและเขียนรายงานเสร็จภายใน ๖ เดือนเท่านั้น
เมื่อเขาได้รับทุนไปเรียนปริญญาเอกที่มหาวิทยาลัย เพนซิลเวเนีย เขาก็ไปเรียกร้องขอเริ่มการทดลองโดยเร็ว ไม่รอการเรียนวิชาพื้นฐานเสียก่อน สะท้อนภาพ "มีโจทย์วิจัยอยู่ในหัว" อยู่ตลอดเวลา โจทย์วิจัยที่ต้องการการพิสูจน์โดยการทดลองนี่เอง คือพลังแห่งฉันทะ (passion) ที่ช่วยนำไปสู่ความสำเร็จ
Ahmed Zewail สร้างผลงานจากการทำความเข้าใจเคมีที่เกิดขึ้นในเวลาสั้น (femtosecond - หนึ่งในพันล้านล้านวินาที) มีความสามารถในการ "จับภาพ" ในช่วงเวลาที่สั้นอย่างที่ไม่นึกว่าจะทำได้ แต่เวลานี้ผมเรียนรู้จากแนวทางตรงกันข้าม คือเรียนรู้จากการได้ "จับภาพ" ในช่วงเวลาที่ยาว ทำความเข้าใจการเปลี่ยนแปลงที่มี "การทดลองตามธรรมชาติ ในชีวิตจริง" เพื่อทำความเข้าใจภาพใหญ่ ภาพตามยาว (longitudinal) ที่ประกอบด้วยภาพตัดขวาง (cross-sectional) เล็กๆ มากมาย มาต่อกัน เกิดการมองเห็นภาพใหญ่ ภาพเคลื่อนไหว ภาพเชิงระบบ ที่มีคุณประโยชน์ยิ่งต่อการสร้างสรรค์เชิงระบบให้แก่สังคม
เป็น Voyage through Time ของผม ที่เป็น voyage ของหิ่งห้อย ตรงกันข้ามกับ Ahmed Wewail ที่เป็น Voyage ของพระอาทิตย์ (เทพเจ้าสูงสุดของอียิปต์โบราณคือ Ra หรือพระอาทิตย์) ผมเดาว่า ความเหมือนก็คือ ให้หฤหรรษ์แห่งชีวิต คล้ายๆ กัน
วิจารณ์ พานิช
๒๔ มิ.ย. ๕๐
วันครบรอบ ๗๕ ปี การเปลี่ยนแปลงการปกครอง
