มีอีเมล์และเขียนลงในคอมเมนต์ผ่าน G2K ให้ผมเขียนเรื่องวิธีการเรียนการสอนตามแนวที่ท่านนบีได้กระทำและเป็นแบบอย่างแก่เรา จริงๆแล้วในเรื่องนี้ผมได้รวบรวมมาพอควรแต่ไม่ค่อยมีเวลาเรียบเรียง วันเห็นว่านานมากแล้วที่ไม่ได้ตอบไป ประจวบกับเห็นหนังสือที่คณะบดีคณะอิสลามวางไว้ตรงหน้า เห็นบทนำที่ท่านเขียนมันเกี่ยวกับมารยาทการเรียนการสอน ผมอ่านแล้วอาจจะไม่ใช่ความรู้ไหม่สำหรับเรา แต่บางครั้งอะไรที่เราทราบอยู่แล้วถ้าได้ทำซ้ำๆ จะทำให้มันหนักแน่นยิ่งขึ้น ฉะนั้นวันนี้ผมขอแปลสรุปจากบทความของท่านคณบดี ดร.อับดุลฮาลิม ไซซิง ที่ได้เขียนในบทเริ่มต้นหนังสือ شرح العقيدة الطحاوية ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 2 เป็นภาษามลายู(ยาวี) เมื่อปี 2000

         สิ่งที่ท่านเขียนเขียนในบทนำนี้ท่านได้สรุปจากคำอธิบายของอิมามนะวาวีในหนังสือ المجموع และ อัลฮาฟิส อับดุลบัรฺรี ในหนังสือ جامع بيان العلم وفضله  เพื่อเป็นแนวทางการเรียนการสอน และเพื่อเป็นการเพิ่มพูล(บะรอกะฮฺ) นำสู่การศึกษาในขั้นที่สูงขึ้นต่อไป

มารยาทที่พึงมีในการเรียนการสอนพอที่จะสรุปได้ดังนี้

1. ความบริสุทธิใจ กล่าวคือ ทุกครั้งที่จะมีการเรียนการสอน ไม่ว่าจะเป็นครู(ผู้สอน)หรือลูกศิษย์(ผู้เรียน) ควรจะทำให้จิตใจบริสุทธิผุดผ่องปราศจากลักษณะที่ทำให้จิตใจสกปรก

        ผู้รอบรู้(อุลามาอฺ)บางท่านได้กล่าวว่า " การทำจิตใจให้สะอาดเพื่อรองรับความรู้ เสมือนการเคลียร์พื้นที่เพื่อการเพาะปลูก" (المجموع  เล่ม 1 หน้า 64)

        จิต เป็นแหล่งกำเนิดพฤติกรรมต่างๆ ของมนุษย์ ท่านนบีกล่าวว่า

  ‏أَلَا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ ‏ ‏مُضْغَةً ‏ ‏إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ أَلَا وَهِيَ الْقَلْبُ

       ความว่า : จำไว้ แท้จริงในร่างกายมนุษย์มีก้อนเลือดอยู่ก้อนหนึ่ง ถ้าก้อนเลือดนี้ดีทุกส่วนของร่างกายก็ดีด้วย และถ้าก้อนเลือดก้อนนี้ไม่ดีทุกส่วนของร่างกายก็ไม่ดีด้วย จำไว้สิ่งนั้นไม่ใช่ จิต (القلب)ดอกหรือ
(รายงานโดย อัล-บุคอรีย์ 52 และมุสลิม 11/28)

       จิตจะไม่ดีหรือไม่บริสุทธิ์นั้นมีหลายสาเหตุ เช่น

1. วางเป้าหมายของการศึกษาหาความรู้เพื่อสิ่งอื่นไม่ใช่เพื่ออัลลอฮฺ  เช่น เรียนเพราะอยากเป็นคนเก่ง เพื่อจะได้มีงานที่ดีๆเป็นที่รู้จัก เพื่อเงินทอง  ท่านนบี กล่าวว่า

 ‏ ‏مَنْ طَلَبَ الْعِلْمَ لِيُجَارِيَ بِهِ الْعُلَمَاءَ أَوْ ‏ ‏لِيُمَارِيَ ‏ ‏بِهِ ‏ ‏السُّفَهَاءَ ‏ ‏أَوْ يَصْرِفَ بِهِ وُجُوهَ النَّاسِ إِلَيْهِ أَدْخَلَهُ اللَّهُ النَّارَ

           ความว่า : ผู้ใดศึกษาหาความรู้ มีจุดประสงค์เพื่อจะโต้เถียงกับผู้รู้(อุลามาอฺ) หรือผู้ไร้การศึกษา หรือเพื่อให้ผู้อื่นหันมองเขา (เพื่อชื่อเสียงเงินทอง) แน่แท้อัลลอฮฺจะให้เขาเข้านรก (รายงานโดย อัตตัรมีซีย์ 7/414)

2. สำคัญตนเองว่าดี เลิศ และดูถูกผู้อื่น มีความรู้สึกว่าตนเองเก่งกว่าผู้อื่นหรือสมบูรณ์กว่าคนอื่นและดูถูกหรือเห็นวาคนอื่นต่ำต้อยกว่า ท่านนบีกล่าวว่า

 بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنْ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ

ความว่า : บาปของคนๆหนึ่งเพียงพอกับการดูถูกพี่น้องมุสลิมด้วยกัน

อะบูดารดาอฺ ได้กล่าวว่า

"สัญญานของผู้ไร้การศึกษานั้นมีอยู่สามอย่าง คือ สำคัญตนว่าดีเลิศ ชอบพูดในสิ่งที่ไร้สาระ และห้ามคนอื่นทำแต่ตัเขากลับทำเสียเอง"

 3. ความอิจฉาริษยา  คือ รู้สึกไม่พอใจที่คนอื่นได้ดี และหวังที่จะให้คนๆนั้นต้องเป็นไปในทางที่ไม่ดี จริงๆแล้ว ความอิจฉาริษยานี้อันตรายมาก ที่กัดกินใจของผู้อิจฉาเอง ท่านนบี กล่าวว่า

  إِيَّاكُمْ ‏ ‏ وَالْحَسَدَ ‏ ‏فَإِنَّ ‏ ‏الْحَسَدَ ‏ ‏يَأْكُلُ الْحَسَنَاتِ كَمَا تَأْكُلُ النَّارُ الْحَطَبَ ‏

ความว่า : เจ้าจงห่างไกล การอิจฉาริษยา เพราะการอิจฉาริษยาจะกินความดีเหมือนกับไฟที่ลุกไหม้กินไม้ฟืน (รายงานโดย อะบูดาวูดและอิบนุมาญะห์ เป็นหะดีษ ฎออีฟ)