อ่านที่อาจารย์ P ดร. ธวัชชัย ปิยะวัฒน์ เขียนถึง

ธุรกิจขนาดเล็กสิบประเภทที่จะต้องตายเพราะเทคโนโลยี

มาตั้งแต่หลายวันก่อน แล้วอยากเขียนบันทึกต่อ แต่ทำใจไม่ได้สักที เพราะเชื่อว่า น่าจะจริงอย่างเขาว่า เพราะผมเองก็มาถึงข้อสรุปเดียวกันนี้ก่อนจะเห็นคนมา "ตอกตะปูปิดฝา" อย่างเป็นทางการอย่างนี้ (แต่ตอนนั้น ปลอบใจว่าตัวเองคงมองผิด)

ในข้อเขียนนี้ ทำนายว่า ธุรกิจที่จะมีโอกาส ฝ่อตาย สูงมาสิบประเภท มีร้านยาอิสระ รวมเข้าไปเป็นหนึ่งในสิบนั้นด้วย

ไม่ได้อ่านหนังสือเล่มนั้นเอง จับความที่ท่านอาจารย์ธวัชชัยเขียนถึง ดูเหมือนจะบอกว่า หนังสือเล่มนั้น เจาะจงว่า ฝ่อตายเพราะเทคโนโลยี

ที่ไม่อ่าน เพราะทำใจอ่านไม่ได้...

จริง ๆ แล้ว ผมมองว่า คงไม่ใช่เทคโนโลยี แต่เป็นกลไกทุนนิยมที่มีประสิทธิภาพสูงจากการใช้เทคโนโลยี 

คือเป็นปรากฎการณ์เดียวกับที่เขียนถึงไว้ใน ภูเขาน้ำแข็ง โชวห่วย และห้างยักษ์

คือร้านยาเชนจากเมืองนอกเข้ามา จะมีต้นทุนที่ถูกกว่าด้วยเหตุผลร้อยแปด ซึ่งเทคโนโลยีจะมีส่วนกระทบ ทำให้เกิดความ "ถูกกว่าอย่างมหาศาล" ตามสมการข้างล่างนี้

IT + logistics + economy of scale ~  zero cost

ผมมองว่า ร้านที่เหลือรอด น่าจะรอดด้วยเหตุผลข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

  • ทำเลเยี่ยมจริง ๆ
  • ทำตัวเป็นเชนสโตร์เสียเองด้วย หรืออย่างน้อย มีการเกาะกลุ่มเครือข่ายกันเองแบบหลวม ๆ โดยมี IT ที่ดีเลิศและระบบ logistics เป็นตัวกลาง
  • มีภาพพจน์ที่ดีเยี่ยมในสายตาลูกค้า เพราะบริการดี หรือเพราะมีชื่อเสียงเรื่องคุณภาพทางวิชาการ

ผมขอเรียงลำดับเหตุการณ์ที่จะเกิด โดยอิงจากบทเรียนของสิ่งที่เคยเกิดกับโชห่วยไทยมาแล้วเมื่อไม่กี่ปีมานี้เอง ขออิงแบบก้าวต่อก้าว เปลี่ยนแค่ตัวละคร

  • อ่านที่ผมเขียนนี้จบ คนที่ทำร้านยาหัวเราะกันฟันโยก
  • ผ่านไป 2-3 ปี เริ่มปรับทุกข์กันเอง ว่าช่วงนี้ ทำไมขายไม่ดี จะว่าเศรษฐกิจไม่ดีรึ ก็ไม่น่าจะใช่ เพราะร้านเชนฝั่งตรงข้ามก็ยังเห็นคนเข้ากันตรึม
  • เริ่มมีการเปลี่ยนแนวโน้มว่า ร้านยาอิสระเลิกรับนักศึกษาฝึกงาน หรือรับน้อยลง สวนกับที่กระแสผลิตเภสัชกรเพิ่ม กำลังบูมสุดขีด
  • เชนสโตร์จากเมืองนอกรายใหม่ ๆ ก้าวเข้ามาในสังเวียน
  • เกิดสงครามราคาครั้งสุดท้าย (ไม่ต้องบอก ว่าตอนจบเป็นยังไงนะครับ)
  • อีก 2-3 ปีถัดมา บางคนเริ่ม diversified ไปทำธุรกิจอื่นควบคู่ บางคนก็เริ่มถอดใจ ไปทำอย่างอื่นเต็มตัว
  • เมื่อครบ 10 ปีจากนี้ไป ร้านที่เหลือ เร่ิมมีการควบรวมกิจการ โดยพฤตินัย หรือโดยนิตินัยกันถ้วนหน้า ร้านที่หยิ่งไม่สนใครที่ยังอยู่ดีมีสุข กลายเป็นเกาะแก่งเล็ก ๆ ของ niche market ให้เป็นที่กล่าวขาน โจษจัน

ทำไมผมจึงเชื่อว่าจะเกิดเช่นนั้น ?

  • เพราะร้านยาอิสระ ก็เป็นโชห่วยในรูปแบบหนึ่ง และเชนสโตร์ ก็เป็นห้างยักษ์ในรูปแบบหนึ่ง  อย่างน้อยก็ในมุมมองโครงสร้างทางธุรกิจ (ไม่ได้พูดถึงลักษณะที่ปรากฏทางกายภาพนะครับ)
  • รายใหญ่จะลิงโลด ถ้ารายย่อยเล่นเกมส์สงครามราคา  แต่จะเศร้าสลด ถ้ารายย่อยไม่ยอมเล่นเกมส์นี้
  • เพราะธรรมชาติของสงครามราคา เป็นเกมที่รายใหญ่ต้องชนะ ผลแพ้ชนะถูกตัดสินจากการที่รายย่อยยอมเล่นเกมนี้ ซึ่่งทันทีที่รายย่อยอยากเล่นเกมนี้  ก็เท่ากับเดินเข้าปากรายใหญ่ที่อ้าปากรออยู่ ให้เคี้ยวแบบไม่เปลืองแรง

เหตุผลว่าทำไม ขอความกรุณาไปอ่านในภูเขาน้ำแข็ง โชวห่วย และห้างยักษ์ นะครับ

คนทั่วไปอาจมองว่า ดีสิ ได้บริการที่ราคาถูกลงอีก ก็เป็นการมองแบบซาดิสต์ไปหน่อย เพราะไม่ใช่ว่าเราจะซื้อยามากินกันมากมายตลอดปี ยาที่ถูกกว่าแม้ดูว่าเปอร์เซนต์ต่างกันเยอะ แต่คิดเป็นตัวเงินจริง ก็ต่่างกันไม่กี่บาท

ร้านที่ดีที่เขาเอาใจใส่ลูกค้าอย่างลึกซึ้ง และอยากยืนหยัดเป็นตัวของตัวเอง ถ้าโดนบีบด้วยสงครามราคาหนัก ๆ เขาก็อยู่ไม่รอดเหมือนกัน

ผมยกตัวอย่างอย่างนี้ดีกว่า เป็นตัวอย่างเกี่ยวกับการซื้อฺาร์ดแวร์คอมพิวเตอร์ ไม่ว่าการซื้อใหม่ หรือซื้อเพื่อซ่อมเวลาเกิดปัญหา

สมัยก่อน ผมจ่ายถูกตอนซื้อ และเจอกับบริการที่แย่ยิ่งกว่าเลว เคยยกไปซ่อมที่ร้านเดิมที่ซื้อ โดนโขกเงินหนัก ยกกลับมา ปัญหาเหมือนเดิมยังอยู่ครบ ทำให้ต้องเปลี่ยนร้านซ่อมคอมพ์เป็นว่าเล่น

สิบปีก่อน มาเจอร้านคอมพ์รายหนึ่ง ผมเห็นเขาฝีมือดี และจริงใจกับลูกค้า ก็เริ่มใช้บริการของเขามาตลอด จนถึงทุกวันนี้ แม้ซื้อของร้านนี้ราคาแพงกว่าค่าเฉลี่ยก็ตาม

แต่ไม่ใช่ว่าผมเป็นพวก มาโซคิสต์ ชอบซื้อแต่ของแพง

ผมเพียงแต่รอเวลาให้สุกงอมสักหน่อย เดี๋ยวราคาของสเป็คนั้นก็หล่นลงมาเอง

แต่ผมกลับคิดว่า นี่เป็นการลงทุน ซื้อของแพงที่ราคาถูกมากในระยะยาว เพราะมีปัญหาร้อนใจเรื่องคอมพ์ ดึกดื่นยังไง เขาก็ไม่ทิ้งลูกค้า และหาทางแก้ปัญหาให้เสมอ

ผมซื้อของจากเขา ผมไม่เคยต่อราคา บอกมาเท่าไหร่ ผมก็จ่าย ผมถือว่า นี่คือเส้นทางของการอยู่รอดร่วมกันในระยะยาว ซึ่งเหมือนกับแนวคิดของเดมมิง ที่สอนเราว่า รักษาคู่ค้าชั้นเลิศไว้ให้ดี ๆ อย่าเห็นแก่การกดราคาให้ได้แต่ของถูก เพราะถ้าเจอคู่ค้าชั้นเลว เราอาจจำใจต้องใช้ ของถูกราคาแพง

แม้จ่ายแพงกว่า แต่สุขภาพจิตเรื่องคอมพิวเตอร์ ผมดีเต็มร้อยมาตลอดสิบปีนี้ครับ