ใช้หนี้เสียก่อนตาย

พระพุทธเจ้าตรัสว่า อิณาทานํ ทุกขํ โลเก (อ่านว่า “อินาทานัง ทุกขัง โลเก) แปลว่า การเป็นหนี้เป็นทุกข์ในโลก ทุกข์อย่างไรหรือครับ โอ๊ย อย่าให้บรรยายเลย ใครไม่เคยเป็นหนี้ไม่รู้รสชาติดอก พระพุทธองค์ทรงรู้ความทุกข์ ของชาวโลกดี ดังที่ตรัสไว้ตอนหนึ่งว่า คนเราเมื่อจนไม่มีจะกินก็ต้องไปกู้หนี้ยืมสินเขามา ก็เป็นทุกข์เมื่อไม่มีปัญญาใช้หนี้เขา ถูกเขาจับหรือฟ้องร้อง ก็เป็นทุกข์ตกลงทุกข์ทุกขึ้นตอนเลย ถึงยังไงๆ ท่านก็เตือนว่าให้พยายามหาทางใช้หนี้เสียให้หมดก่อนตาย ใช้ไม่หมดก็หาทางให้เจ้าหนี้เขายินยอมยกหนี้ให้ อย่าได้มีหนี้ข้ามภพข้ามชาติเป็นอันขาดผมเคยบวชมาหลายปี บวชเณรตั้งแต่อายุน้อยๆ เวลาทำวัตรสวดมนต์อาจารย์จะให้สวด “ปฏิสังขาโย” (คือสวดพิจารณาเตือนสติเกี่ยวกับการใช้ปัจจัยสี่) เป็นประจำ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เวลาจะฉันข้าวก็ให้สวด “ปฏิสังขาโย” จบหนึ่งก่อนแล้วค่อยลงมือฉัน ท่านบอกว่า ถ้าฉันโดยไม่สวดก่อน ตายไปจะไปเกิดเป็นความให้เขาไถนา เพราะใช้หนี้ข้าวสุกเขาไม่หมดผมกลัวจะไปเกิดเป็นควายไถนาจึงขยันสวด “ปฏิสังขาโย” ไม่ขาด ไม่เฉพาะตอนก่อนฉัน ก่อนนอนก็สวดเผื่อเหลือเผื่อขาดไว้ เรื่องอย่างนี้จริงเท็จอย่างไรไม่ทราบ เพราะยังไม่ได้อ่านพบในที่ไหนเลย แต่เชื่อโบราณไว้ก็ไม่เสียหลายพอผมย้ายจากต่างจังหวัดมาอยู่วัดทองนพคุณ (วัดทองแอ๋ ในหนังสือสองทศวรรษในดงขมิ้น ของมหาเขียดนั่นแหละครับ) ผมได้รับฟังเรื่องราวประหลาดเรื่องหนึ่งจากเจ้าคุณอาจารย์ท่านเล่าว่า ที่บ้าน มีอาแปะคนหนึ่งชื่อเก๊า ภรรยาชื่อคำ ตั้งร้านขายของชำอยู่หน้าวัดทองแอ๋ ต่อมาไฟไหม้โรงยาฝิ่นใกล้ร้านแก ไฟลุกลามมาไหม้ร้านของแกด้วยอารามตกใจ อาแปะเก๊าคว้าได้เยงบัญชีลูกหนี้ที่ซื้อของแกเชื่อ หนีไฟได้อย่างเดียวสมบัติพัสถานอื่นวอดในกองไฟหมดสิ้น ต่อมาสองสามีภรรยามาเปิดร้านขายน้ำมันยาง จึงได้ไปซื้อโคมมาตัวหนึ่งเพื่อใช้งานโม่ชันขาย โคตัวนั้นรับใช้แกมาตลอดจนแก่ตัวลง อาแปะเก๊าแกสงสารจึงปลดระวาง ไม่ใช้งานมันอีกต่อไป จูงมันไปปล่อยไว้ที่วัดข้างบ้านพอรุ่งเช้าขึ้นมา อาแปะเก๊าแกเปิดประตูร้าน ก็เห็นโคตัวนั้นยืนเจี๋ยมเจี้ยมอยู่หน้าร้าน จึงจูงมันไปปล่อยวัดตามเดิมการณ์เป็นเช่นนี้อยู่สามสี่วัน คืนหนึ่งแปะเก๊าฝันประหลาด ในฝันนั้นโคตัวนั้นมาบอกว่า “นายไล่ผมทำไม ผมไม่อยากไป”“ก็ฉันเห็นแกแก่แล้ว จึงไม่อยากใช้งานหนัก อยากให้แกเป็นอิสระ” แปะเก๊าตอบในฝัน“แต่ผมเป็นหนี้นายอยู่” โคตัวนั้นบอก“หนี้อะไร ลื้อเป็นวัว ลื้อจะมาเป็นหนี้คนได้ยังไง”“ผมชื่อลก เป็นหนี้ค่ายาฝิ่นนายอยู่ 36 บาท ผมต้องมารับใช้หนี้นายจนกว่าผมจะตาย” โคตัวนั้นบอกแปะเก๊าตกใจตื่น คว้าบัญชีลูกหนี้มาเปิดดู ก็พบชื่อจริงตามฝันและประหลาดอะไรเช่นนั้น นายลกคนนี้เป็นหนี้ซื้อฝิ่นแล้วค้างชำระอยู่เป็นเงินจำนวน 36 บาท ตรงตามฝันเปี๊ยบเลยแปะเก๊าอ่านไปขนลุกไป รีบปลุกภรรยาขึ้นมาเล่าเรื่องฝันประหลาดให้ฟังทั้งสองเชื่อว่า โคตัวนั้นคือนายลก ลูกหนี้เก่ากลับชาติมาเกิดแน่นอนทั้งสองเห็นว่า โคมันรับใช้มาเป็นเวลานานแล้ว ถ้าจะหักกลบลบหนี้ก็เกิน 36 บาทแล้ว จึงเลี้ยงโคนั้นไว้ แต่ไม่ใช้งานมันอีกเลย จนมันสิ้นอายุเรื่องของกรรมเป็นเรื่องซับซ้อน เรารู้ไม่ได้ว่า กรรมที่เราทำแล้วนั้นจะบันดาลให้เกิดผลสนองแก่เราเมื่อใด ในรูปแบบใด แต่ที่รู้แน่ๆ ก็คือเราสามารถเลือกทำกรรมดีหรือกรรมชั่วได้ ตรงนี้แหละสำคัญ เพราะเราสามารถจะเป็นอะไรต่อไปในอนาคตได้ ด้วยการสร้างแต่เหตุที่ดีๆ ไว้ หลีกเลี่ยงสร้างเหตุที่ไม่ดี สมบัติพัสถานที่สะสมไว้แทบเป็นแทบตาย พอถึงคราวตายก็เอาติดตัวไปไม่ได้สักอย่าง ยกเว้นบุญ-บาป เท่านั้นที่จะติดตัวไป ดังคำกลอนใครไม่รู้แต่งไว้ว่า เมื่อเจ้ามามีอะไรมาด้วยเจ้า เจ้าจะเอาแต่สุขสนุกไฉน เจ้ามามือเปล่าเจ้าจะเอาอะไร เจ้าก็ไปตัวเปล่าเหมือนเจ้ามามาตัวเปล่า ไปตัวเปล่า ล่อนจ้อนจริงๆ ครับ

ความเห็น

บทความในวันเดียวกัน