สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเข้าใจหลักการของ Child Center อย่างลึกซึ้งถ่องแท้ ก่อนที่จะมีคำนี้เกิดขึ้นใช้นับร้อยปี ทั้งยังทรงเป็นผู้ริเริ่มเชื่อมั่นในการ "เรียนให้สนุกเล่นให้มีความรู้" อีกด้วย..

        ได้อ่านหนังสือ "หมื่นร้อยพันผสาน" เล่ม ๒ หน้า ๑๐๖-๑๑๘ ของกรมศิลปากร ว่าด้วยเรื่อง "กำเนิดโรงเลี้ยงเด็กในประเทศไทย"  พบว่า หลักการของ Child Center เกิดขึ้นในเมืองไทยมานานกว่า ๑๐๐ ปีแล้ว จึงเก็บเรื่องมาเล่าครับ..

        ก่อนปี ๒๔๓๗ เจ้าฟ้าหญิง นภาจรจำรัสศรี พระธิดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระวิมาดาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ สิ้นพระชนม์ด้วยพระโรคไข้รากสาดน้อย เมื่อพระชันษาได้เพียง ๕ ปี เศษ ยังความเศร้าโศกอันใหญ่หลวงมาสู่พระวิมาดาเธอ ยิ่งนัก

       แต่พระวิมาเธอยังทรงมีพระทัยเมตตาคิดขึ้นว่า แม้เป็นลูกเจ้าฟ้าเจ้าแผ่นดิน ถึงพร้อมด้วยทรัพย์ ศักดิ์ และอำนาจ ยังทุกข์ร้อนถึงเพียงนี้ หากเป็นลูกหลานประชาชนผู้ยากไร้เล่า จึงนำความขึ้นกราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เพื่อขอพระบรมราชานุญาตจัดตั้งโรงเลี้ยงเด็กขึ้น โดยส่วนใหญ่ใช้เงินส่วนพระองค์

       ผู้ทรงเป็น ผู้อำนวยการโรงเลี้ยงเด็ก คือ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้กำหนดวิชาเบื้องต้นที่จำเป็นสำหรับเด็กอายุ ๗-๑๑ ปี ดังต่อไปนี้

  1. ให้อ่านหนังสือออกเขียนได้ คือ เข้าใจและเขียนบอกความต้องการของตนได้
  2. ให้รู้จักคิดเลขเป็น บวก ลบ คูณ หาร คำนวณจำนวนเงิน เวลา ฤดูกาลได้
  3. ให้รู้จักอิริยาบถ รู้จักสามัคคีไม่วิวาท อ่อนน้อม เชื่อฟัง รู้จักรักษาอนามัย
  4. ให้รู้จักหุงข้าว ต้มแกง ทำอาหารง่ายๆ ได้สัก ๒-๓ อย่าง
  5. ให้เย็บผ้าเป็นทั้งหญิงและชาย
  6. ให้ขึ้นต้นไม้เป็น เพื่อประโยชน์ ในการออกกำลังกาย, เพื่อประโยชน์ในการหากินภายหน้า เช่น เป็นชาวสวน หรือ เพื่อการหนีภัย เช่น ปีนต้นไม้หนีเสือ
  7. หัดว่ายน้ำให้เป็น
  8. รู้จักปลูกทับกระท่อมที่อาศัยเป็น
  9. รู้จักปลูกต้นไม้ และดูแลต้นไม้เป็น
  10. รู้จักเลี้ยงสัตว์ และดูแลสัตว์

         "วิธีสอน" นั้นทรงอธิบายว่า นอกจากดูวัยของเด็กแล้วยังต้องดูความพร้อม ด้านอื่นๆ ด้วย เช่น

  • อารมณ์ ว่าขณะนั้นเด็กอยากเรียนหรือไม่
  • สมอง เด็กแต่ละคนมีความฉลาดไม่เท่ากัน ให้สอนตามกำลังปัญญาที่เด็กจะรับได้
  • วัย เด็กๆ จะชอบเล่นซุกซน หากขีดเส้นว่า ต้อง ควร และมีข้อห้ามต่างๆ เด็กจะเหมือนเครื่องอัดไอน้ำที่ถูกกักไว้จนระเบิด จึงควรให้เด็กได้เรียนเป็นเล่น และเล่นเป็นการเรียนในบางวิชา
  • บรรยากาศ ผู้สอนหรือพี่เลี้ยง จะต้องคอยดูแลเอาเป็นธุระและรู้สึกสนุกไปกับเด็กด้วยจึงจะได้ผล

         จะเห็นได้ว่า สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเข้าใจหลักการของ Child Center อย่างลึกซึ้งถ่องแท้ ก่อนที่จะมีคำนี้เกิดขึ้นใช้นับร้อยปี ทั้งยังทรงเป็นผู้ริเริ่มเชื่อมั่นในการ "เรียนให้สนุกเล่นให้มีความรู้" อีกด้วย..

(เรียบเรียงโดยนางดารัตน์ ชูทรัพย์ สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร พฤษภาคม ๒๕๔๖)

吴联乐

beeman by Apinya