สวัสดีครับ"ซาโตริ"
- การคัดเมล็ดพันธุ์ข้าว ชาวนามีวิธีการคัดที่หลากหลายแตกต่างกัน หากประณีตมากหน่อยก็ทำแบบที่คุณซาโตริว่า ปู่ย่าตายายก็จะคัดเลือกเอารวงข้าวที่สมบูรณ์ที่สุดไว้ (มัดเป็นฟ่อนนำมาวางบนกระด้งเลือกรวงข้าวแล้วนำไปแขวนไว้ในยุ้งฉางถึงเวลาปักดำถึงจะนำมานวดลงสู่ กระบวนการตกกล้า ปักดำ)โดยท่านบอกว่า ป้องกันพันธุ์ข้าวปะปนกับสายพันธุ์อื่นๆ
- อีกวิธีการหนึ่งที่ชาวนาในอดีตถือปฏิบัติ (และใช้กันมาก) คือ ชาวนาจะเลือกแปลงนาที่จะเก็บเมล็ดพันธุ์ใช้การสังเกตด้วยสายตาว่าแปลงนั้นๆ มีรวงข้าว/จำนวนเมล็ดต่อรวงมาก มีความสมบูรณ์และไม่มีโรค
- เกี่ยวข้าวด้วยมือแยกกองไว้ออกจากข้าวที่ใช้บริโภคหรือที่จะเก็บไว้ขาย
- การนวดข้าวก็ด้วยมือ (เนื่องจากยังไม่มีรถนวด/รถเกี่ยวนวดอย่างในปัจจุบัน; ผมเองเคยถูกปลุกให้ไปช่วยนวดข้าวแต่เช้ามืด ประมาณตีสองตีสาม คงเห็นว่าไม่ได้เรื่องเท่าไหร่เพราะมัวแต่นอนดูดาวตก...แล้วก็หลับต่อ ตั้งแต่นั้นมาไม่เคยถูกปลุกให้ไปช่วยอีกเลย....อิอิ.)
- หลังจากนวดเสร็จก็จะนำไปกองแยกไว้มุมหนึ่งของยุ้ง/ฉาง (เพราะไม่มีกระสอบ) ไม่ให้ปะปนกับข้าวที่ไว้ขาย
- ...
- ส่วนวิธีการคัดพันธุ์ที่ทำร่วมกับกลุ่มชาวนา (ศูนย์ข้าวชุมชน) ในปัจจุบันเราคัดพันธุ์เพื่อตัดข้าวปนเป็นระยะๆ ตลอดฤดูปลูก ตั้งแต่ระยะการเจริญเติบโต (ระยะกล้า) หากพบว่ามีลักษณะผิดปกติหรือเป็นโรคจะถอนทิ้ง ระยะแตกกอ หากพบว่ามีต้นใดที่โตมีลักษณะผิดพี่ๆน้องๆ สันนิษฐานว่าเป็นพันธุ์ที่แปลกปลอมเข้ามาก็ถอนทิ้งเช่นกัน เมื่อถึงระยะข้าวออกดอก เราจะสังเกตความสูง/ต่ำ ความสม่ำเสมอของการออกดอก หากพบว่ามีกอใด/ต้นใดออกดอกก่อนชาวบ้านชาวเมือง หรือมีความแตกต่างจากพันธุ์ที่ปลูกในแปลง ก็ถอนทิ้งทันที จนถึงระยะข้าวโน้มรวง หากพบว่ามีข้าวที่สุกก่อน/หลัง หรือมีอาการผิดปกติ ก็จะกำจัดหรือเกี่ยวไปให้วัวกิน
- หลังจากนี้จะเป็นขั้นตอนการเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ซึ่งต้องให้ความสำคัญเช่นกัน
- ปฏิบัติกันเพียงเท่านี้ชาวนาจะได้เมล็ดพันธุ์ข้าวที่บริสุทธิ์ แต่ถ้าใช้วิธีการเกี่ยวโดยจ้างรถเกี่ยวนวด วิธีการคัดพันธุ์แบบไหนๆ ก็คงไม่ได้ผลเนาะครับ
ขอบคุณครับ :)