สวัสดีครับ อ.อุบลครับ

สำหรับกระบวนการของจังหวัดแม่ฮ่องสอนนี้ สรุปเป็นแผนภาพแบบรวมๆดังในภาพน่ะครับ  แต่ว่า การพัฒนารูปแบบและพัฒนาการต่างๆนั้น มีความต่อเนื่องและมีรายละเอียดทั้งปลีกย่อยและเริ่มลงลึกได้ในหลายด้าน ผมขอนำมาแลกเปลี่ยนโดยสรุปและอาจจะช่วยวิพากษ์ มองสำรวจ เพิ่มเติม ให้ไปด้วยกันได้นะครับ

(1) รูปแบบหลัก มองจากทีมผสมและองค์กรสนับสนุนทางวิชาการของเครือข่ายการทำงานในครั้งนี้ พัฒนารูปแบบการบูรณาการการทำงานเชิงพื้นที่ของวัด ชุมชน พระสงฆ์ ประชาชน องค์กรนโยบายทางสุขภาพ เครือข่ายวิชาการและเครือข่ายพระนักพัฒนา โดยใช้เครื่องมือและวิธีการต่างๆ และทำเพื่อศึกษาและพัฒนาการเรียนรู้ในหลายพื้นที่ แนวคิดหลักคือ การสร้างสุขภาพและสุขภาวะสาธารณะระดับชุมชน ตำบล อำเภอ จังหวัด กลุ่มทจังหวัด และภูมิภาค ผ่านกระบวนการ Participatory and Community-engagement โดย เครื่องมือและวิธีการที่สำคัญคือ PBL - Project-based and problem based learning / เครื่องมือ 7 ชิ้น ของนายแพทย์โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ / ธรรมนูญสุขภาพ ของ สช. / Collaborating ของทีมและเครือข่ายนักสานพลัง ของ สช. ผมเข้าไปช่วยเสริมโดยการประสานงานของ สช. / พระผู้นำการพัฒนาธรรมนูญสุขภาพ / สปสช. โดยนำเอาข้อมูลและบทเรียนจากพื้นที่ต่างๆ ไปศึกษาและร่วมกันถอดบทเรียน สังเคราะห์เป็นกรอบแนวคิดเอาไว้ใช้ตรวจตรา เป็นฐานคิดออกแบบการทำงาน และใช้ทำงานเพื่อการติดตามดูแลทั้งในระดับภาพรวมและในระดับปฏิบัติการเฉพาะพื้นที่หรือเฉพาะโครงการ แล้วนำมาบูรณาการกับกระบวนการ PBL-ของพระสงฆ์ เครือข่ายพระนักพัฒนา และเครือข่ายโครงการของพระนิสิต จาก มจร.เชียงใหม่ ที่วัดอำเภอสูงเม่น จังหวัดแพร่

(2) การสังเคราะห์อีกครั้งที่สูงเม่นนี้ ผมประมวลภาพให้มีลักษณะเป็นวงจร D-R-D-C ภาคขยายของ R&D model development ที่ครอบคลุมกระบวนการนำร่องด้วย PBL และมีมิติ การเผยแพร่สื่อสารและการจัดการความรู้เพื่อสะสมบทเรียนภาคปฏิบัติไปบนการเผยแพร่ไปด้วย ในภาพรวมของการออกแบบ จึงเป็นการทำให้มีองค์ประกอบของ (1) การสร้าง Direct observation ผ่าน PBL และ Community learning ให้การทำงานและองค์ประกอบที่ต้องการต่างๆบูรณาการไปด้วยกัน ได้แก่ การแก้ปัญหา การขับเคลื่อนงานเชิงนโยบาย การเรียนรู้สุขภาพ การคืนข้อมูล การพัฒนาสุขภาพและบทบาทการดำเนินงานของวัดและพระงฆ์ การสร้างสุขภาวะชุมชน (2) การทำให้มีกระบวนการ วิเคราะห์แบบกลุ่มและชุมชนปฏิบัติเรียนรู้ Group analysis และ Community of practice analysis (3) การทำให้เกิดการสะท้อนข้อมูลแบบ Reflection และบูรณาการหลอมรวม (Integration and convergence) เพิ่มพูนทั้งแนวกว้างและเชิงลึกบนกระบวนการเวที ด้วยการวิเคราะห์ภายในกลุ่มและข้ามกลุ่ม สลับและหมุนเวียนกันของกลุ่มย่อยๆหลายรอบ ซึ่งนำเอาเทคนิค Snowball technic มาออกแบบให้เหมาะสม และการพิถีพิถันต่อการเกิดประสบการณ์ เข้าถึงสุนทรียปัญญา (4) การทำให้มีการบันทึก เผยแพร่ สื่อสาร บูรณาการทั้งการสื่อสารบอกเล่าและการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมการสื่อสารสมัยใหม่ 

(3) นำเอารูปแบบและวงจนนี้ ไปออกแบบกระบวนการเวทีและบูรณาการงานพัฒนาเชิงนโยบาย งานพัฒนาการสื่อสารและประชาสัมพันธ์ การพัฒนารูปแบบบูรณาการกระบวนการทางการศึกษากับเครือข่ายงานในพื้นที่ภาคเหนือ การพัฒนาวิธีการทำงานความรู้และการวิจัย บนเวทีการประชุมเชิงปฏิบัติของเครือข่ายสุขภาพภาคเหนือกับองค์กรนโยบา่ยส่วนกลางระดับชาติ

ทีมที่ทำงานบนเวทีแม่ฮ่องสอนในครั้งนี้ จึงมีพื้นฐานร่วมกันและมีเครื่องมือทำงานระดับออกแบบแนวคิด และเลือกสรรกิจกรรม รวมทั้งเทคนิควิธีการต่างๆ เพื่อตอบโจทย์การทำงานบนเงื่อนไขต่างๆ มาแล้วระดับหนึ่ง อีกทั้งเป็นคนทำงานใกล้ชิดข้อมูลที่เกี่ยวข้องมาก ทั้งในระดับชาติ ระดับภาค และระดับประเด็นบนขอบเขตพื้นที่ต่างๆ

(4) พอถึงตอนจะทำงานเวทีที่แม่ฮ่องสอน ก่อนถึงวันงานสักประมาณเดือนหนึ่ง ทีมเลยไปประชุม ระดมความคิด แล้วก็ออกแบบกระบวนการโดยรวมของเวทีที่บ้านผม จากนั้น ทีมของจังหวัดและผู้ประสานงานที่เป็นเจ้าของงานหลักของ สช. ก็นำไปพิจารณาและออกแบบรายละเอียดให้สะท้อนแนวนโยบายและจินตภาพตามต้นทุนและข้อมูลที่มีเกี่ยวกับแม่ฮ่องสอน โดยมีกรอบแนวคิด ข้อวิพากษ์ ข้อพิจารณา และข้อแนะนำต่างๆ ทั้งจากผมและจากที่ประชุม ไปแนวทำงานเชิงเทคนิค 

(5) ทางด้านการเข้าถึงสิ่งที่ต้องการและบูรณาการสะท้อนหลอมรวมสุนทรียปัญญา ทางจังหวัดได้ออกแบบให้เป็นการสวดมนตร์ การนั่งสมาธิ และสร้างปฏิสัมพันธ์กับศาสนสถานบนดอยพระธาตุกองมู

ที่เหลือก็เป็นการผสมผสานการทำงานซึ่งทีมและเครือข่ายได้ทำและรู้ทางกันจนแทบจะเป็นวัฒนธรรมของชุมชนปฏิบัติ ที่ทำงานในแนวทางอย่างนี้ ไม่ว่าจะเป็น Deep dialogue / BAR-AAR / Reflection / Collective knowledge compilation and presentation / Empowerment Facilitation ซึ่งก็แล้วแต่จะเห็นและออกแบบดำเนินการเองให้เหมาะสมของแต่ละคนเหมือนเล่นสด โดยผมได้ช่วยประชุมกลุ่มเพื่อ brief งานและสร้างกรอบรวม ให้เป็นเครืองมือและแนวคิดในภาพรวมร่วมกันก่อนกระจายกันทำงาน

ประมาณนี้แหละครับ