สรุปการประชุม Focus Group (กลุ่มภาคกลาง)

โครงการศึกษาวิจัยแนวทางการกำกับดูแล

กิจการวิทยุกระจายเสียงบริการชุมชนในประเทศไทยให้เป็นไปตามกฎหมาย

วันศุกร์ที่ 31 มกราคม 2557

ณ โรงแรมริชมอนด์ ถ.รัตนาธิเบศร์ จ.นนทบุรี

ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์

- การทำวิจัยให้เอา Focus Group ทุกภาคส่วนมาเป็นแนวทางพัฒนาต่อไป มีความตั้งใจและเป้าหมายเพื่อให้วิทยุเป็นเครื่องมือในการเรียนรู้นโยบายระหว่างประเทศ

- การพัฒนางานในอนาคตเพื่อพัฒนาทุนมนุษย์ให้มีคุณธรรม จริยธรรม ประเทศจะได้อยู่รอด

- กรอบแนวคิดเริ่มจากการมีความสามารถเพื่อส่วนรวม

What need to be done? And What good for the country?

- เน้นการทำงานเพื่อส่วนรวม ไม่มีประโยชน์แอบแฝง

- มุ่งหมายให้สื่อได้ปะทะกับสังคมและวัฒนธรรมอย่างกว้างขวาง บางครั้งสื่ออาจเอียงไปบ้าง เพราะสื่อเป็นเจ้าของธุรกิจ ต้องยอมรับว่าทุนนิยมเข้ามาเยอะ

Methodology

1.Review เกี่ยวกับการวิจัยสื่อวิทยุทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นเอกสารต่าง ๆ ให้ศึกษาคณะทำงานของ กสทช. ด้วย

2. การไปดูงานต่างประเทศ มีสวีเดน และนอร์เวย์ เพื่อดูมาตรฐานของวิทยุที่เจริญแล้วเน้นอะไรบ้าง

3. มีการทำ Questionnaire เพื่อการปรับปรุงและแก้ไข

• -การทำ In-depth Interview
• -Focus Group 6 Cluster รับฟังความคิดเห็นของตัวละครต่าง ๆ
• สิ่งสำคัญคือการเอา Diversity มาเป็น Harmony ให้ได้ ลูกศรของความคิดต้องไม่ทะเลาะกันต้องนำสู่การสร้างมูลค่าให้ได้ รวมแล้วคือจะปรับปรุงนโยบายวิทยุโทรทัศน์ได้อย่างไร
• วิทยุเป็นเทคโนโลยีซึ่งเป็นสมบัติของปวงชนชาวไทยการวิเคราะห์ขอให้วิเคราะห์จากความจริง อดีตคืออะไร อนาคตคืออะไร ปัจจุบันคืออะไรและแถมสิ่งที่เกิดขึ้นในอดีต ปล่อยไปเรื่อย ๆก่อน วันนี้มีวิทยุหลายชนิด บางวิทยุมีประโยชน์สูงสุด บางวิทยุสร้างปัญหา บางวิทยุไม่มีกฎหมายรองรับเลย
• โจทย์ของงานวิจัยครั้งนี้
• 1. ทำอย่างไรถึงมองวิทยุในอนาคตให้เป็นไปตามกฎหมาย (กฎหมายเป็นมิติหนึ่งของวิทยุ)
• 2. เทคโนโลยีสร้างปัญหาที่มีผลต่อการดำเนินงานอย่างไร อาทิการทับคลื่นเทคโนโลยี งานอาจไม่สามารถแก้ได้ทุกเรื่อง แต่ทุกท่านสามารถเสนอแนะเรื่องเทคโนโลยี ตัวอย่างที่สวีเดนและนอร์เวย์มีการใช้ระบบดิจิตอลในการดำเนินงาน การเน้นที่ความหลากหลายของพื้นที่ และวัฒนธรรม
• 3. ผลกระทบทางเศรษฐกิจ
• 4. ผลกระทบทางสังคม
• เสนอแผนพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ทั้งผู้ประกอบการ ผู้ประกาศ ชุมชน ตัวละครต้องดำเนินงานไปสู่ Value Diversity แต่อย่าให้ความหลากหลาย conflict
• พระครูบาต้นน้ำ
• - พระสายหลวงตามหาบัว ได้ดำเนินการด้านวิทยุแบบไม่มีรายได้ มีแต่รายจ่าย วัตถุประสงค์ ปัจจัยจากศาสนาพุทธทั่วโลก จะทำอย่างไรหรือมีนโยบายอย่างไร
• คุณสรวิชญ์ ไชยเลิศ สมาคมวิทยุกระจายเสียง จ.สมุทรปราการ
• - เป็นนักแต่งนักเขียน มาจากสมาคมวิทยุกระจายเสียง จ.สมุทรปราการจัดตั้งขึ้นเพื่อดูแล กำกับกันเอง มีประธานคือคุณจิตรลดา เป็นผู้จัดการทีมฟุตบอลสมุทรปราการ เอฟ.ซี ต้องการกำกับดูแลประชาชนให้ปฏิบัติตามจริยธรรม คุณธรรม และไม่ให้ทำผิดกฎหมาย
• คุณทินกร ชูวงศ์ ผู้อำนวยการใหญ่ (บริหารทางอากาศ)
  บริษัทวิทยุการบินแห่งประเทศไทย จำกัด
• - มีส่วนหนึ่งที่อยู่ในส่วนวิทยุ และเป็นส่วนที่ดูแลวิทยุที่ไม่มีผลประโยชน์ธุรกิจ เป็นในเชิงเรื่องการบริการมาตรฐานในระดับสากล เท่าที่ผ่านมาเรื่องที่เกิดขึ้นในคลื่นวิทยุ และสถานการณ์ต่าง ๆ มองย้อนคือการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์พื้นฐานที่เน้นเรื่องคุณธรรม จริยธรรม มีกฎหมายดูแล ถ้าเอาเข้าระบบสิ่งที่เกิดขึ้นตรงนี้ต้องแก้ไข ให้เกิดปัญหาน้อยที่สุด
• คุณสมเกียรติ แก้วไชย ผู้จัดการงานวิศวกรรม บริษัทวิทยุการบินแห่งประเทศไทย จำกัด
• ปัญหาที่พบคือ
• - การรบกวนคลื่นวิทยุการบิน สิ่งที่ทำได้ขณะนี้คือพอทราบว่ามาจากแหล่งใดจะโทรไปคุย ไปทำความเข้าใจ บางครั้งเข้าใจ บางครั้งไม่เข้าใจ
• - ทรัพยากรความถี่ไม่เพียงพอ ทำให้เกิดปัญหาคลื่นรบกวน ถ้าช่วยให้สื่อกระจายมากขึ้น จราจรทางอากาศจะดีขึ้น ต่างชาติจะพอใจมากขึ้น
• - อยากให้ดูตัวอย่างของเมียนมาร์ ปัญหาเรื่องความถี่แทบไม่มีเลย สังเกตได้ว่าความถี่พม่าค่อนข้างชัดเจน แต่ไทยพบว่ามีคลื่นรบกวนการสื่อสารตามเขตชายแดน
• - วิทยุการบินมีการร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับวิทยุชุมชนโดยตลอดในการมีปัญหา ตอนหลังก็พยายามเข้ามาสู่กสทช.มากขึ้น
• คุณสิรเชษฐ์ ตุ้มทอง เลขาธิการสมาคมวิทยุกระจายเสียง จ.ลพบุรี
• อยู่ตรงเขาพระงาม กรมสรรพสาวุธ
• - ดูคลื่นหลักของหน่วยงานทหารของรัฐ กองบิน 2 กองทัพอากาศ คลื่นหลัก 98.75 MHz
• - การบริหารเวลาโดยภาพรวม คลื่นหลักมีการบริหารโดยให้เอกชนมา Take over ไป
  มีการถูกซื้อเวลา ต่อมาคลื่นชุมชนเกิดได้ ตั้งแต่ปี 2549 และปี 2550
• - มีการตั้งสมาคมดูแลกัน จดทะเบียนสมาคมจังหวัดในการดูแลกระจายเสียงวิทยุ
• - มีการทำสื่อสาธารณะ สร้างสรรค์สังคม มีการทำข่าวประกาศ การถ่ายทอดสดงานสมเด็จพระนารายณ์มหาราช
• - ข่าวด้านการศึกษา สังคม อาชีพ มีการทำเมลสื่อแจกกัน
• - ภาพของชุมชนเมื่อกสทช.ได้ตรวจสอบการทดลองออกอากาศบางคลื่นได้ออกมากแล้ว
• - การประมูลความถี่ที่เป็นอยู่มี 2 อำนาจ คือ นักการเมือง และนักธุรกิจ

คุณพิชญ์ภูรี จันทรกมล

วิทยุกระจายเสียงของประเทศไทย เริ่มตั้งแต่ปี 2540 กว่าจะเป็นคลื่นใช้เวลา 10 ปี ทำประโยชน์ให้ประเทศชาติเยอะมาก

ปี 2475 – 2500 มีโฆษณาชวนเชื่อแฝงอยู่

ปี 2510 เริ่มมีการจัดระบบ

ปี 2522 เริ่มมีการเปลี่ยนแปลง

ปี 2532 – 2540 เป็นทุนนิยมการสื่อสาร กำลังเปลี่ยนเป็นเสรี ยุคนี้เริ่มมีการปฏิรูปสื่อ ดึงสื่อทั้งหมดเข้ามาเป็นของชาติ จากระบบสัมปทานเป็นใบอนุญาต มีรอยต่อกฎหมาย บางช่วงให้วิทยุชุมชนขาย มีวิทยุชุมชนหลายแบบสอนเข้ามา

หลังปี 2540 เริ่มมีการแบ่งระบบ

1. สื่อของรัฐ

2. สื่อธุรกิจเอกชน

3. สื่อภาคประชาชน ที่ชุมชนทำอยู่

การทำ Focus Group

1. อยากทราบเงินสนับสนุนกองทุนเป็นเท่าไหร่ แต่เงินกองทุนตอนนี้ไม่ชัด บางภาคเริ่มทำงานวิจัยไปแล้ว ถ้าดำเนินการวิทยุชุมชนว่ากองทุนสนับสนุนเท่าไหร่

2. อยากยืนด้วยลำแข้งของตนเอง แต่เข้าไปประมูลได้

นอกเหนือจากงานวิจัยยังมีแผนพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ของวิทยุกระจายเสียงซ้อนอยู่ ได้รับการพัฒนาวิทยุเพียงพอหรือไม่ บางแห่งปัจจัยไม่มี การสนับสนุนทางเทคนิคไม่พอ

คุณสาธิต อนันตสมบูรณ์

เนื่องจากธรรมชาติของมนุษย์เวลาโดนป้อนอย่างไรส่วนใหญ่เป็นอย่างนั้น ที่ทางรัฐครอบสื่อไว้ก็เพื่อเป็นความมั่นคง

ปี 2543 มีการจัดตั้งสายงานดูแลประชาชนเรียกร้องมากขึ้น จึงต้องมีการดูแลตนเอง ให้กรมประชาสัมพันธ์ออกใบอนุญาตหลายแห่ง แต่ตอนหลังมีคนขอทำวิทยุมากขึ้นจึงเกิดการปล่อยฟรีมากขึ้นแต่ไม่ให้โฆษณา ซึ่งทางวิทยุบอกอยู่ไม่ได้ เลยให้มีโฆษณาแค่ 10 นาทีและทำให้วิทยุมีเกิดขึ้นเรื่อย ๆ กว่าพันราย

พ.ร.บ. ปี 2551 มีการจัดระเบียบแยกวิทยุเป็น 3 ประเภท

1. วิทยุเพื่อสาธารณะ (โฆษณาไม่ได้ แสดงได้แต่โลโก้อย่างเดียว)

2. วิทยุธุรกิจ (โฆษณาได้ แต่ต้องมีการประมูลคลื่นอย่างเดียว)

3. ชุมชน (พัฒนามาจากหอกระจายข่าวหมู่บ้าน มีชุมชนที่หลากหลาย เลยบัญญัติวิทยุชุมชนไว้ แยกกลุ่มตามชุมชน ท้องถิ่น อุตสาหกรรม ให้กองทุนสนับสนุนเงินให้วิทยุเลี้ยงตัวอยู่ได้เพื่อให้มีกำไร)

ปัญหาคือวิทยุชุมชนไม่เข้าตามนิยามนี้จึงไม่สามารถยื่นขอใบอนุญาตได้ เนื่องจากกฎหมายมีข้อจำกัด ไม่ให้อำนาจ ดังนั้นเราจะทำอย่างไรให้แก้ข้อจำกัดอย่างนั้น หลายแห่งเกิดปัญหาเยอะ อาทิ การสร้างความร่ำรวยให้กลุ่มคนบางกลุ่ม ปัญหาการเกิดขึ้นของเทคโนโลยี ผู้ประกอบการไม่มีจิตสำนึก การขยายสัญญาณบางครั้งขยายจนรบกวนเป็นคลื่นแทรก เป็นการรบกวนสิทธิ์ วิทยุชุมชน ทำให้เรารบกวนสิทธิ์คนอื่น วิทยุชุมชน จึงเกิดปัญหา ทำอย่างไรถ้าเราสั่งซื้อคลื่น ทำอย่างไรไม่ให้มีการกวน มีการบล็อกคลื่นสัญญาณ ทำอย่างไรให้ทุกคนอยู่ร่วมกันได้ทั้งภาคธุรกิจ และชุมชน สังคมสงบสุขได้เพราะพวกเราเอง เราต้องมีวิธีการแก้ปัญหาต่าง ๆ การนำเสนอข่าวสารจำเป็นสำหรับชุมชนในกลุ่ม ขอให้ทุกคนละวางประโยชน์ส่วนตน ทำอย่างไรวิทยุชุมชนที่มีอยู่เข้าไปสู่ระบบกฎหมายได้อย่างถูกต้อง กฎหมายมีข้อเสนออย่างไรถึงไม่รบกวนสิทธิ์ผู้อื่นทั้งทรัพย์สินส่วนบุคคล และข่าวสารต่าง ๆ

โจทย์ของวันนี้ต้องมีหลายรูปแบบหลายความคิด ให้เป็นประโยชน์มากที่สุด

ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์

เส้นทางไปสู่เป้าหมายยังขรุขระอยู่ พัฒนาความรู้ของประชาชนเป็นสังคมที่น่าอยู่ มีความยั่งยืนเป็นเป้าหมายเพื่อระยะยาว

อาจารย์ทำนอง ดาศรี

1. ต้องการทราบสถานการณ์ความจริงปัจจุบัน

2. เรื่องเทคนิคปัจจุบันที่มีอยู่เป็นอย่างไร

3. ความต้องการภาคประชาชน ผู้ประกอบการ

4. การกำกับดูแล จากการไปสัมผัสที่เชียงใหม่ พัทยา ได้กรอบกำกับ 3 เสาหลัก คือ

เสาที่ 1 กำกับดูแลโดยภาครัฐ กสทช.

อยากให้พูดเรื่องตัวบทกฎหมายที่มีอยู่ การบังคับใช้กับการพัฒนาในอนาคต อยากเพิ่มเติมตรงไหน

เสาที่ 2 อยากให้ตั้งสมาคมดูแลกันเอง มีการสร้างจรรยาบรรณ และให้คนอื่นทราบด้วย อาจดูแลด้วย

1. ตนเอง เขียนจรรยาบรรณ และคลื่นอื่นทราบหรือไม่

2. ขอความร่วมมือจาก กสทช.หรือไม่ อยากให้กฎหมายมีอะไรบ้าง

3. การกำกับดูแลโดยผู้ฟัง (Social Sanction) มีประชาชนร้องเรียนหรือไม่ อาจต้องมีการทำวิจัยในเรื่องนี้

คุณวรวุฒิ โตมอญ

กลุ่มคนที่มาที่นี่มาจากหลายบทบาทหน้าที่ อยากเชิญชวนให้คนลืมบทบาทหน้าที่ของตนเองลงก่อนในเบื้องต้น สิ่งที่อยากเห็นคือเห็นอะไรที่เป็นประโยชน์ต่อประชาชนและสังคม

กลุ่มแรก คือผู้ส่งสาร เอาสาระไปสู่ประชาชน

ขอให้ดูเรื่องสิทธิและหน้าที่ว่าขัดแย้งกันหรือไม่ สถานีวิทยุที่เป็นอยู่ในปัจจุบันได้คำนึงถึงสิทธิของคนอื่นหรือไม่

ในวงการวิทยุด้วยกัน ถ้าจะทำให้มีมาตรฐานเหมือนแพทย์สภา ควบคุมกันเอง หรือทนายความควบคุมกันเอง เห็นด้วยหรือไม่ และมีแนวคิดอย่างไร

คุณธนพภณ ปิ่นชัยโย ผู้อำนวยการวิทยุชุมชน How Radio จ.สระบุรี

งบประมาณสนับสนุนต่อเดือนที่จะให้น้อยไป และในความเป็นจริงไม่ได้ซึ่งถ้าได้ต้องใช้ความสามารถในการเขียนโครงการให้ดีและต้องทำตามนั้น ซึ่งบางครั้งเป็นเรื่องที่ยุ่งยาก ถ้าจะให้ให้ไปเลยไม่มีเงื่อนไขใด ๆ ทั้งสิ้น และให้เขียนแค่รายงานส่ง

คุณอภิวิชญญ์ ทิพย์รัตน์ ผู้อำนวยการสถานี Zoom Radio 102.75 MHz

วิทยุชุมชน หรือวิทยุธุรกิจท้องถิ่น เกิดมาก่อน กสทช.หรือกทช. สมัยก่อนวิทยุชุมชนอยู่กันเองได้ ด้วยเสา 30 เมตร คลื่นส่ง 30 วัตต์ คนฟังก็ฟังอย่างมีความสุขและสามารถเข้าถึงประชาชนได้ 100 % ถ้าจะพึ่งวิทยุใหญ่ ๆ มีความเป็นไปได้ยากจึงต้องใช้ชุมชน

ปัญหาเกิดตั้งแต่เริ่มมี กทช. พยายามออกกฎระเบียบมากมาย ในส่วนผู้ประกอบการพยายามปรับให้สู่ระเบียบ แต่ ณ วันนั้น ถึงวันนี้ ยังไม่มีระเบียบที่เป็นรูปธรรม ต่อมามีกสทช. ก็ออกกฎระเบียบมากมาย ผู้ประกอบการชุมชนทำตามกำลังที่มีอยู่ไม่ทราบกฎหมาย กฎระเบียบ ต่อมาออกกฎหมาย พ.ร.บ. จัดสรรคลื่นความถี่วิทยุกระจายเสียง สังเกตได้เลยว่ากฎหมายเมืองไทยแค่ 15 นาทีผ่าน ไม่มองถึงว่าอดีตทำอย่างไรมา ไม่ได้ลงไปถึงหัวใจของระดับรากหญ้า กสทช. ตั้งกฎ ระเบียบ นั่งเทียนอย่างเดียว และจับเขาตลอดเวลา

ปัญหาคือ กสทช. ไม่ดูแลเลย วิทยุรากหญ้าให้ทำอะไรก็ทำ ปัจจุบันวิทยุธุรกิจเปิด 3,000 – 5,000 รายมีการเปิดแทรกกันก็เป็นปัญหา แต่ขอขอบคุณในส่วนวิทยุการบินที่ออกไปให้ความรู้ ตรวจคลื่น วิทยุท้องถิ่น