ถ้าเรามี consciousness แล้ว การมี right consciousness จึงเป็นทางรอดในการจัดการกับ consciousness ที่เรามี แต่ถ้าเราไม่มี consciousness เราก็ไม่ต้องเรียนรู้ที่จะมี right consciousness

แต่การมี consciousness คือการได้มีโอกาสมี right consciousness (เป็นบุญ) แต่ก็ทำให้เรามี wrong consciousness ด้วย (เป็นบาป) แล้วโดยธรรมชาติ consciousness จะไปในทาง wrong consciousness เสียมากกว่า เพราะ right consciousness นั้นต้องเกิดจากการเรียนรู้

มีประเด็นที่น่าคิดว่า "ต้องเรียนรู้" นี่ "ต้อง" แค่ไหน

เรื่องสมาธิก็เป็นอีกประเด็นหนึ่งครับ ผมคิดว่าโดยศัพท์แล้ว meditation นั้นแปลว่า "วิปัสสนาสมาธิ" ตรงกันอย่างมากครับ ส่วนสมาธิแบบอื่นนั้นจะเป็น contemplation มากกว่าครับ เราอาจฝึกสมถสมาธิจนถึงสภาวะญาณ (Jhana) ต่างๆ แต่อาจจะไม่มี right consciousness ก็ได้ไหมครับ ผมไปอ่านหนังสือของฮินดูที่เขารวมวิธีการฝึกสมาธิหลายร้อยแบบเลยได้เห็นว่ามิจฉาสมาธินี่มีเยอะจริงๆ ครับ

แต่กลับเข้าประเด็น no consciousness equals no need for meditation, no good?