तं च घटं नागदन्तेऽवलम्ब्य तस्याधस्तात्खट्वां निधाय सततमेकदृष्ट्या
तमवलोकयति। ३
[3] taṁ ca ghaṭaṁ nāgadante 'valambya tasyādhastāt khaṭvāṁ nidhāya satatam ekadṛṣṭyā tam avalokayati|
แยกสนธิ. แบ่งข้อความเป็น 3 ส่วน จะได้แปลง่ายๆ ตัวเอนคือกริยา สีแดงคือกริยาหลัก ชมพูเป็นกรรม
-
ตมฺ จ ฆฏมฺ นาคทนฺเต อวลมฺพฺย /
- ตสฺย อธสฺตาตฺ ขฏฺวามฺ นิธาย /
- สตตมฺ เอกทฺฤษฺฏฺยา ตมฺ อวโลกยติ.
แปลศัพท์
- จ. (ไม่แจกรูป) และ
- ตมฺ (ส : สรรพนาม, ปุ.กรรม.เอก.) นั้น.. (แปลรวมกับ ฆฎมฺ)
- ฆฎมฺ (ฆฏ: ปุ.กรรม.เอก.) หม้อ
- นาคทนฺเต (สมาส. นาค-ทนฺต. ปุ.เอก.อธิกรณ) ที่หมุดสำหรับห้อย/แขวน. (นาคทนฺเต โดยศัพท์ แปลว่า ฟันของงู หรืองา้ช้าง (นาคแปลว่า ช้างก็ได้) แต่คำนี้หมายถึง ที่ห้อย/แขวน หรือหิ้งวางของ. (ศัพท์สถาปัตยกรรม เรียกคันทวย ตามเสาอาคาร ว่า นาคทันต์. นาคทนฺตะของอินเดีย คงจะ้เป็นที่สำหรับแหวนแบบนั้นมั้ง
- อวลมฺพฺย (กริยาย่อย, √ลมฺพฺ+อว (แขวน) = อวลมฺพฺ +ย = แขวนแล้ว (กริยานี้เกิดขึ้นก่อนกริยาหลักเล็กน้อย)
- ขฏฺวามฺ (खट्वा. ส.กรรม.เอก.) ที่นอน
- นิธาย (กริยาย่อย, √ธา+นิ = นิธา + ย = วางแล้ว (กริยานี้เกิดขึ้นก่อนกริยาหลักเล็กน้อย)
- ตสฺย (ส : สรรพนาม, ปุ.สัมพันธ.เอก.) ของเขา.. (แปลรวมกับ ขฏฺวามฺ)
- อธิสฺตาตฺ (ไม่แจกรูป) ข้างล่าง
- เอกทฺฤษฺฏฺยา (สมาส. เอก-ทฺฤษฺฏิ ส.กรณ.เอก) ด้วยการมองไปที่วัตถุเดียว, ด้วยตาข้างเดียว
- อวโลกยติ (กริยาหลัก ปัจจุบัน. √โลกฺ+อว (หมวด 10, ปรัสไมบท, ใช้เป็นหมวด 1 อวโลกติ ก็ได้) + อย. เขามองดู
- ตมฺ (ส : สรรพนาม, ปุ.กรรม.เอก.) สิ่งนั้น.. (หมายถึง ฆฎมฺ)
- สตตมฺ (ไม่แจกรูป) เสมอๆ, ไม่หยุด
แปล. และ(แล้ว) เขาแขวนหม้อนั้นแล้วกับหมุด, วางที่นอนข้างใต้หม้อของเขาแล้ว, (เขา) จ้องมองดูมันอยู่บ่อยๆ.
สรุป ประโยคนี้มีกริยาหลักตัวเดียว แต่มีกริยาย่อย คือกริยาลงปัจจัย ตฺวา (แต่ในที่นี้ธาตุมีอุปสรรคข้างหน้า จึงเปลี่ยน -ตฺวา มาเป็น -ย) ความหมายว่า ทำกริยาย่อยแต่ละอย่างก่อน แล้วทำกริยาหลัก
ศัพท์ เอกทฺฤษฺฏิ ดูเหมือนจะยังไม่แน่ชัดว่าหมายถึงอะไรแน่.