บรรยาย “เยาวชนกับสื่อมวลชน: การคิด วิเคราะห์ และรู้เท่าทัน”  

โดย  อาจารย์มานพ  แย้มอุทัย

หน้าที่ของสื่อมวลชน

1.ให้ข่าวสาร ข้อเท็จจริงเท่านั้น สถานีวิทยุที่เปิดแต่เพลงไม่เป็นสื่อมวลชน

2.ให้ความคิดเห็น

3.ให้ความรู้ ถ้าไม่ให้ สังคมก็อยู่ไม่ได้

4.ให้ความบันเทิง

5.เป็นสื่อโฆษณาประชาสัมพันธ์ ทำให้ลดเวลาหาข้อมูลซื้อสินค้า และเป็นรายได้ของสื่อ แต่โฆษณาก็มีส่วนบิดเบือนบทบาทและหน้าที่สื่อ

บทบาทที่สังคมคาดหวังจากสื่อ

1.การเป็นนายทวารข่าวสาร ในโลกมีข่าวมาก แต่จะเลือกอะไรให้คนอ่าน ก็ต้องมีการคัดกรองก่อนนำเสนอ ปัญหาคือสื่อนำเสนอเรื่องเลวร้ายทุกวัน

2.เป็นผู้แจ้งข่าวสาร

3.เป็นสุนัขเฝ้าบ้าน เตือน เฝ้าระวังสิ่งที่ไม่ดี แต่อย่ากัด แล้วประชาชนจะพิจารณาเอง

4.รับเรื่องราวร้องทุกข์

5.เป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดี          

องค์ประกอบข่าว

• ข่าว หรือ News มาจาก
• North
• East
• West
• South
• สรุปแล้วเป็นเหตุการณ์ที่มาจากทุกสารทิศ
• ข่าวจะต้องเป็นเหตุการณ์ ข้อเท็จจริงที่มีความสำคัญและน่าสนใจสำหรับผู้รับ

เกณฑ์การคัดเลือกข่าว

1.เป็นสิ่งที่ปุถุชนสนใจ เช่นเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับอารมณ์

2.ความสด เป็นเรื่องที่เกิดเดี๋ยวนี้หรือเร็วๆนี้ ใช้ความเร็วในการออกอากาศเป็นความได้เปรียบ

3.ความใกล้ตัวทั้งทางกายภาพและจิตใจ ทางจิตใจเช่น ข่าวคนไทยถูกฆ่าตายในสหรัฐทำให้คนในในประเทศเกิดความรู้สึกร่วมเพราะเป็นคนไทยเหมือนกัน

4.ความมีเชื่อเสียง เช่น คนหรือสถานที่มีชื่อเสียง

5.ความขัดแย้งที่นำมาซึ่งความรุนแรง แต่ความขัดแย้งก็เกิดจากสื่อถือข้าง

6.ความมีเงื่อนงำ ทำให้คนอยากรู้

7.ความแปลก

8.ความก้าวหน้า การคิดค้นสิ่งใหม่ๆ

9.ผลกระทบที่ตามมา ถ้ามีมาก สื่อก็สนใจ

10.องค์ประกอบทางเพศ บทบาททางเพศ เช่นข่าวนายกรัฐมนตรีหญิงคนแรกของประเทศไทย

11.จังหวะเวลา ตรงกับเหตุการณ์ที่สำคัญ เช่น ฟุตบอลโลก

ปัจจัยที่มีผลต่อเนื้อหาหนังสือพิมพ์

1.นโยบายหนังสือพิมพ์

2.บุคลากรหนังสือพิมพ์ เพราะคนมีกิเลส ลำเอียง เราต้องรู้เท่าทัน

3.เวลา แข่งกันทำงาน ทำให้ตัดข่าว

4.ธุรกิจ ข่าวที่กระทบสปอนเซอร์มักไม่ออก

5.สภาวะแวดล้อม ข่าวที่กระทบรัฐบาลก็ไม่ออก

ข่าวต้องตอบ 5W+1H คือ Who, What, Where, When, Why และ How ได้

คุณสมบัติข่าวที่ดีคือ

1.ถูกต้อง

2.สมดุล

3.เป็นกลาง

4.กะทัดรัด

5.ใหม่สด

ปัจจุบันมีแต่ความกะทัดรัดและใหม่สดเท่านั้น

แนวคิดเกี่ยวกับการคัดเลือกข่าว

1.สื่อมวลชนกำหนดวาระสำคัญให้ข่าวสาร สร้างข่าวแล้วให้สื่อติดตาม เช่น จัดงานกินไก่ที่สนามหลวงเพื่อกลับข่าวไก่ตายระบาด

2.แนวคิดการกำหนดกรอบ เช่นใช้คำและฉายาแสดงความคิดเห็น จัดลำดับการนำเสนอ ถ่ายภาพ มีหลายประเด็นแต่เลือกเสนอแค่บางประเด็น ทำให้หลายคนกลายเป็นวีรบุรุษหรือคนร้ายก็ได้

การรู้เท่าทันสื่อ

ต้องเปิดรับมัน โดยใช้กาลามสูตรของพระพุทธเจ้า

1.อย่าเพิ่งเชื่อตามที่ฟังๆ กันมา

2.อย่าเพิ่งเชื่อตามที่ทำต่อๆ กันมา

3.อย่าเพิ่งเชื่อตามคำเล่าลือ

4.อย่าเพิ่งเชื่อโดยอ้างตำรา

5.อย่าเพิ่งเชื่อโดยนึกเดา

6.อย่าเพิ่งเชื่อโดยคาดคะเนเอา

7.อย่าเพิ่งเชื่อโดยนึกคิดตามแนวเหตุผล

8.อย่าเพิ่งเชื่อเพราะถูกกับทฤษฎีของตน

9.อย่าเพิ่งเชื่อเพราะมีรูปลักษณ์ที่ควรเชื่อได้

10.อย่าเพิ่งเชื่อเพราะผู้พูดเป็นครูบาอาจารย์ของตน

• แต่ต้องพิสูจน์ด้วยตนเอง
• สื่อคือสิ่งที่คนสร้างขึ้น มีเป้าหมายทางธุรกิจโฆษณา จำเป็นต้องตัวรอด
• สื่อสร้างค่านิยมและอุดมคติ ทำให้มีผลตามมาทางการเมืองและสังคมถ้าถูกแทรกแซง
• สื่อแต่ละชนิดมีเอกลักษณ์และข้อจำกัด
• สื่อต้องทำหน้าที่อย่างดี แล้วกลุ่มการเมือง กลุ่มผลประโยชน์และกลุ่มข้าราชการก็ไม่กล้าทำอะไรผิด