- เรื่องของการเรียก "สามี ภรรยา" มันเป็นอิทธฺิพลของการเรียนรู้ทางพุทธิปัญญาเชิงสังคม (Social Cognitive Learning) ค่ะ คุณน้อง ซึ่งเป็นทฤษฎีที่ฝรั่งอธิบายไว้นะคะ ว่า สิ่งแวดล้อมส่งผลต่อความคิด ความเชื่อของคน แล้วความคิดความเชื่อก็ส่งผลถึงพฤติกรรมของคนอีกทอดหนึ่ง ตัวอย่างเช่น ตอนที่พี่เรียนชั้นประถมฯ เห็นคนเรียกชื่อปู่ ย่า อาเขยไม่ตรงกับชื่อจริงซึ่งทำให่พี่งงมาก พี่เป็นคนช่างสงสัยอยู่แล้ว จึงถามแม่ แม่ตอบว่า ที่เป็นเช่นนั้นเพราะเขาเชื่อว่ามันไม่สุภาพที่จะเรียกชื่อจริง จึงเลี่ยงไปเรียกชื่ออื่น เมื่อสังคมสอนมาเช่นนั้น คนก็ต้องยอมรับและปฏิบัติตามนั้น ไม่เช่นนั้นก็จะกลายเป็นแกะดำไป จึงมีภาษิตไทยว่า "เข้าเมืองตาหลิ่ว ต้องหลิ่วตาตาม"
- โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้หญิง จะถูกสอนมามากในเรื่องเช่นนี้ เช่นสอนไม่ให้เรียก "ผัว เรียก เมีย" (ซึ่งในภาษากฎหมายใช้) อ้างว่าเป็นคำไม่สุภาพ ซึ่งคำที่ฝรั่ง (คำนี้ก็บอกว่าไม่สุภาพ ต้องใช้คำว่า ชาวตะวันตก แต่คนที่เป็นชาวตะวันตกเองเขาไม่มีวัฒนธรรมนี้ เขาก็เรียกตนองว่า ฝรั่ง) ใช้เป็นสรรพนามแทนบุรุษที่ 1-2 เขาจะมีแค่ I-You วึ่งใช้ได้กับคนทุกระดับ ต่คนไทยจะมี ตั้งแต่ กู-มึง, ข้า-เอ็ง, ฉัน-เธอ, ผม-คุณ, กระผม-ท่าน ฯลฯ ซึ่งมีระดับความสุภาพต่างกันไป
- แต่อย่างไรก็ตาม มันเป็นคนละเรื่องกันกับการกล่าวชมแบบไม่จริงใจ หรือมีภรรยาแล้วแต่ไม่เปิดเผย พี่เองเคยอ่านมา "ปิยวาจา" ซึ่งเป็นหลักปฏิบัติในสังคหวัตถุ 4 ส่วนใหญก็จะแปลว่า ใช้วาจาให้เป็นที่พอใจของอีกฝ่าย ซึ่งคนทั่วไปก็ชอบคำชมมากกว่าคำติ จึงต้องชม แต่พี่เองเคยอ่านมาอีกอย่างและพี่ก็ถือปฏิบัตมาตลอด คือ ปิยวาจา หมายถึง การพูดในสิ่งที่ 1) เป็นจริง 2) เป็นประโยชน์ และ 3) เป็นที่พอใจ ตัวอย่างเช่น ลูกสาวของพี่จะเป็นคนตรงมาก คิดยังไงก็พูออกมายังงั้น เธอเล่าให้ฟังว่า ตอนที่เรียนชั้น ม.6 เธอซื้อก๋วยเตี๋ยวที่กินแล้วไม่อร่อยเลย เธอบอกว่าลวกเส้นก็ไม่สุก ตอนเอาชามก๋วยเตี๋ยวไปส่งคืน เธอพูดตรงๆ กับแม่ค้าว่า "ไม่อร่อยเลย" จนเพื่อนต้องหยิกไว้เป็นการปรามไม่ให้พูด ซึ่งแม่ค้าบางคนอาจไม่พอใจและตอบโต้ว่า "ไม่อร่อย ครวหน้าไม่ต้องมากินอีก)
- พี่ก็อธิบายว่า การพูดเช่นนั้น เข้าในลักษณะเป็นจริง แต่ไม่เป็นประโยชน์และไม่เป็นที่พอใจ ถ้าจะให้ทั้งเป็นจริง เป็นประโยชน์และเป็นที่พอใจลูกต้องบอกแม่ค้าว่า "น้า คราวหน้าลวกเส้นก๋วยเต๋ยวให้หนูให้สุกๆ นะคะ หนูชอบทานแบบสุกๆ" ซึ่งเป็นจริงว่าที่แล้วมาลวกไม่สุก เป็นประโยชน์เพราะแม่ค้าจะรู้ว่าตนเองจะต้องทำอย่างไรให้เป็นที่พอใจของลูกค้า และแม่ค้าก็พอใจเพราะเรายังจะไปอุดหนุนเธออีก