สัมภาษณ์ ม.ร.ว.รุจยา อาภากร ผู้อำนวยการศูนย์สปาฟา ผู้ทรงคุณวุฒิด้านวัฒนธรรม เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม 2554 ณ SPAFA
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- ท่านเป็นกรรมการสาขาวัฒนธรรมมานานแล้วใช่ไหม
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ผมเป็นกรรมการ Memory of the World เป็นการอนุรักษ์มรดกทางเอกสาร ได้แก่ ตัวเขียน ภาพถ่าย ภาพยนตร์ เป็นโครงการคล้าย World Heritage เอกสารต้องโยงกับพัฒนาการของโลก เป็นโปรแกรมที่ไม่มีอนุสัญญา
- กรรมการใหญ่ IAC (กรรมการที่ปรึกษานานาชาติ) ขึ้นตรงต่อ Director General ยูเนสโก
- ผมเป็น Registered Subcommittee พิจารณาการเสนอชื่อว่าอันไหนสมควรจะขึ้นทะเบียนตามมาตรฐาน
- ประเทศไทยได้ Memory of the World ระดับโลกได้แก่ จารึกพ่อขุนรามคำแหง และเอกสารการทำงานของรัชกาลที่ 5 ที่มีในหอสมุดและหอจดหมาย
- ส่วนระดับภูมิภาคได้แก่ จารึกวัดโพธิ์ ซึ่งตอนนี้เสนอขึ้นทะเบียนโลก อยู่ในขั้นตอนพิจารณา
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- ประโยชน์จากยูเนสโกคืออะไร
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ประโยชน์ด้านองค์ความรู้ ผมได้เรียนรู้ประวัติศาสตร์ เพราะทำให้ทราบภาพรวมประวัติศาสตร์โลก
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- ยูเนสโกไม่ได้ให้ความสำคัญแก่ผลงานคนในยูเนสโกใช่ไหม
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ศ.อดุล วิเชียรเจริญอยู่ในกรรมการมรดกโลก
- ศ.คุณหญิงแม้นมาส ชวลิต อยู่ใน ICA
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- คนไทยที่เก่งมีน้อย
- ชาวกัมพูชาฝังตัวเข้าไปในยูเนสโก
- ประโยชน์เชิงวัฒนธรรมเป็นเรื่องทั่วไป
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ประโยชน์ที่เป็นเม็ดเงินคือเรื่องการท่องเที่ยว เมื่อขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกแล้วต้องดูแลรักษา
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- ตัวอย่างเช่นที่วัดปงสนุก จังหวัดลำปางใช่ไหม
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ลำปางมีหลายวัด
- ยูเนสโกมีโครงการอนุรักษ์อาคารในเอเชียแปซิฟิก ยูเนสโกเป็นแว่นขยายส่องดู
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- ควรจะปรับปรุงยูเนสโกอย่างไร
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ต้องดูวัตถุประสงค์ เพราะเราเป็นสมาชิก
- เราต้องรู้จักยูเนสโกมากขึ้น มันให้ประโยชน์ด้านความรู้ สำนึก ความเข้าใจลึกซึ้ง
- ยูเนสโกไม่ใช่องค์กรให้ทุน
- ยูเนสโกใช้เงินจ้างคนทำงาน แต่ยูเนสโกไปขอเงินคนอื่น
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- คนรุ่นหลังที่จะมาทำงานด้านยูเนสโกแทนมีบ้างไหม
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ไม่ค่อยมี เพราะวัฒนธรรมมีความเป็นนานาชาติมากขึ้น ต้องใช้ภาษาต่างประเทศ
- ที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เราสร้างคน มีคนท้องถิ่นมาก แต่ไม่ออกข้างนอก ตอนหลังเป็นท้องถิ่นนิยมมากขึ้น
- ผมเคยช่วยตั้งสำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมที่เชียงใหม่
- ตอนหลัง ก็มีคนถามว่า ทำไมไม่มีสำนักล้านนาศึกษา
- เราอยากให้เห็นเชิงเปรียบเทียบ ล้านนาก็มีที่ลาว
- ผมเคยจัดนิทรรศการผ้า มีเป็นหนังสือผ้าล้านนา
- ญวน หรือลาว มีวัฒนธรรมร่วมเป็นล้านนาน เพราะมีคนอพยพมาก
- ยูเนสโกส่งเสริมความหลากหลายทางวัฒนธรรม
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- วัตถุประสงค์ของการส่งเสริมความหลากหลายทางวัฒนธรรมคืออะไร
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ยอมรับความหลากหลายและคนที่แตกต่างจากเรา
- ต้องเข้าใจวิถีชีวิตชนกลุ่มน้อย นี่ถือเป็นสิทธิมนุษยชน
- ยูเนสโกเป็นแหล่งนักปราชญ์ที่ระดมความคิดให้มองและมาช่วยสร้างสันติภาพให้ยั่งยืน
- คนทำงานยูเนสโกต้องเป็นกลาง
- สมัยม.ล.ปิ่น มาลากุล ณ นครก็สร้างสำนักงานส่วนภูมิภาคชื่อว่า ตึกม.ล.ปิ่น
- ม.ล.ปิ่นก็ได้รับยกย่องเป็นบุคคลสำคัญของยูเนสโก
- SEAMEO สร้างในยุคม.ล.ปิ่น และเป็นยูเนสโกที่เป็นของภูมิภาค
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- กิจกรรม SPAFA มีอะไรบ้าง
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- สร้างความสัมพันธ์ในภูมิภาค
- ก่อนมีอาเซียน SPAFA เป็นโครงการที่ตั้งใจจะอยู่ที่กัมพูชา เพราะมีมรดกทางวัฒนธรรมมากแต่มีสงคราม จึงย้ายมาอยู่กรุงเทพมาแทน
- มีกรรมการคือ ท่านสุภัทรดิศ ดร.เรือง อาจารย์วิศิษ เจริญวงศ์และผม
- SPAFA มีพนักงานประจำ 24 คน
- ประเทศอื่นบริจาคให้ที่ SEAMEO Secretariat
- ยูเนสโกเราทำงานร่วมกับ SEAMEO ด้านการศึกษา
- ภูมิภาคของแปซิฟิกคือเอเชียแปซิฟิก รวมหมู่เกาะด้วย
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- โครงการ SPAFA มีผลกระทบอย่างไรต่อประเทศไทย
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- เรื่อง COLL Asia (Collection of Asia) เป็นการจัดการพิพิธภัณฑ์
- เรามี Workshop เชิญคนมาร่วม 10-11 คน
- ตอนนี้มี Workshop ที่จังหวัดอุดรธานีด้าน Rock Art ภาพเขียนบนฝาผนัง
- เราได้ทำที่ภูพระบาทด้วย และกำลังเสนอชื่อเพื่อขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก
- เราต้องทำงานแล้วเปรียบเทียบให้แตกต่าง
- Memory of the World อยู่ในส่วน information sector เป็นเรื่องการสื่อสาร
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- ให้คะแนนยูเนสโกเท่าไร
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ขึ้นอยู่กับว่าใช้ยูเนสโกอย่างไร
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- เรื่องประชาสัมพันธ์ เมื่อเทียบกับยูนิเซฟเป็นอย่างไร
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ยูเนสโกได้ติดชื่อคนบนเสื้อฟุตบอลบาร์เซโลน่า
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- การประชาสัมพันธ์ที่เหมาะสมต้องใช้ NGOs และเอกชนด้วย
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ต้องมีโครงการที่สร้างผลกระทบต่อคนจริงๆ แล้วกลุ่มเป้าหมายก็จะจำ
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- ควรทำ Winning Project อะไรบ้าง
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ความยากจนและความเสมอภาคในสังคม สิทธิต่างๆของชนกลุ่มน้อย ต้องมีพื้นที่ให้ชนกลุ่มน้อย มันเกี่ยวกับมรดกทางวัฒนธรรมที่เป็นนามธรรม ชนกลุ่มน้อยมีภาษาพูดแต่ไม่มีภาษาเขียน มรดกทางวัฒนธรรมจึงใกล้สูญหายไป
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
- ทำเรื่องสิทธิมนุษยชนมากไหม
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ทำบ้าง มีเอกสาร “Missing people in Argentina” แสดงถึงความโหดร้ายของรัฐบาลต่อคน
- ในกัมพูชามี “Killing Field” เป็นความทรงจำที่เป็นบทเรียน กัมพูชาก็อยากให้ขึ้นทะเบียน
- เวลานี้ อนุสัญญา Intangible ยังไม่เซ็น เพราะตัดขัดที่รัฐสภา
- อนุสัญญาการอนุรักษ์มรดกใต้น้ำยังไม่เซ็น มีแต่กัมพูชาเซ็น
ศ.ดร.จีระ หงส์ลดารมภ์
ม.ร.ว.รุจยา อาภา
- คนไทยยังไม่เข้าใจเรื่องการสร้างทุนมนุษย์ในองค์การระหว่างประเทศกร
- ต้องมีบทบาท ต้องใช้วัฒนธรรมให้เป็นประโยชน์ กระทรวงต่างประเทศไมได้เรียนที่อาเซียน เขาเรียนที่มหาวิทยาลัยของสหรัฐอเมริกา จึงเป็น Elite มองโลกแคบ ไม่ได้ลงพื้นที่อินเดีย
- ผมเป็นกรรมการสมาคมไทย-พม่า ไทยเอาใจพม่าเพราะกลัวว่าเขาจะตัดแก๊ส แต่เราไม่สนใจว่าพม่าต้องการอะไร
วราพร ชูภักดี
- เริ่ม Memory of the World ปีไหน
ม.ร.ว.รุจยา อาภากร
- ปี 1973 Memory of the World ไม่มีงบเดินทางไปดูเอกสารเหมือนมรดกโลก