นวตกรรมจากผลงานวิจัย เรื่อง “ ผลของการฝึกโยคะต่อความสุขและภาวะซึมเศร้าในผู้ป่วยที่มีอาการซึมเศร้า “
โดย น.ส.อัมพร กุลเวชกิจ,นางถาวร ภาวงศ์, น.ส.พิชญาภัค เสียงตรง,นางแสงจันทร์ ภูหลงเพียและนางเมรีย์ ราชสีห์
หอผู้ป่วยจิตเวช โรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
|
บทคัดย่อ :ผู้ป่วยที่มีภาวะซึมเศร้า มีผลกระทบต่อผู้ป่วยหลายๆด้าน การทำกลุ่มโยคะเป็นการเสริมสร้างความภูมิใจในตนเองให้กับผู้ป่วย เพื่อเป็นการศึกษาผลของการฝึกโยคะต่อความสุขและภาวะซึมเศร้าในผู้ป่วยที่มีอาการซึมเศร้า คณะผู้วิจัยได้จัดกลุ่มโยคะให้กับผู้ป่วยที่มีอาการซึมเศร้าขึ้น โดยทำสัปดาห์ละ 2 ครั้ง ทำคนละอย่างน้อย 4 ครั้ง ผลการวิจัยพบว่าผู้ป่วยมีความสุขเพิ่มขึ้นและมีภาวะซึมเศร้าลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ทระดับ 0.05 ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา : การเจ็บป่วยทางจิตเวชเป็นการเจ็บป่วยที่รุนแรงและเรื้อรัง โดยเฉพาะผู้ป่วยที่มีภาวะซึมเศร้า ซึ่งเป็นปัญหาทางด้านสาธารณสุขที่สำคัญระดับโลก เพราะจากรายงานขององค์การอนามัยโลกพบผู้ป่วยโรคซึมเศร้าเป็นอันดับ 2 รองจากโรคหัวใจ 1 อาการสำคัญีคือ มีอารมณ์เศร้า เบื่อหน่าย เบื่ออาหาร นอนไม่หลับ สมาธิไม่ดี อ่อนเพลีย รู้สึกไม่มีค่า บางรายมีความคิดฆ่าตัวตาย ส่งผลต่อการมีชีวิตอยู่อย่างไม่มีความสุข นอกจากผลกระทบต่อตัวเองแล้ว ยังส่งผลกระทบต่อครอบครัวและสังคมอีกด้วย การรักษาโรคซึมเศร้าประกอบด้วย การรักษาด้วยยาต้านเศร้า การทำจิตบำบัด การทำกลุ่มบำบัดต่างๆ หนึ่งในนั้นคือ กลุ่มฝึกโยคะ ซึ่ง การฝึกโยคะในปัจจุบันเป็นที่นิยมอย่างแพร่หลาย เพราะเป็นการออกกำลังกายชนิดแอโรบิค ที่ทำให้ร่างกายทุกส่วนได้ออกกำลัง เป็นการบริหารกายจิตใจไปพร้อมๆกัน เป็นการสร้างความสมดุลระหว่างกายและจิตใจ ทำให้มีสมาธิมากขึ้น เป็นการผ่อนคลายความตึงเครียดของร่างกายและจิตใจ นำมาซึ่งความสงบสุข ดังนั้นคณะผู้วิจัยจึงสนใจจะศึกษาวิจัยครั้งนี้ วัตถุประสงค์ในการทำวิจัย : เพื่อศึกษา ผลของการฝึกโยคะต่อความสุขและภาวะซึมเศร้าในผู้ป่วยที่มีอาการซึมเศร้า ซึ่งกรอบแนวคิดการวิจัยใช้แนวคิดทฤษฎีปัญญานิยมของเบ็ค (Beck,1979)2 |
วิธีดำเนินการวิจัย :เป็นการวิจัยกึ่งทดลองชนิด One Group Pretest-Posttest Design(อรุณ2547)3
กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยจิตเวชที่เป็นโรคซึมเศร้าและโรคอื่นๆที่มีภาวะซึมเศร้าร่วมด้วย ที่เข้ารับการรักษาที่หอผู้ป่วยจิตเวช โรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น จำนวน 50 คน ในช่วงเดือน สิงหาคม –ธันวาคม 2551
เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยแบบวัดความสุข(กรมสุขภาพจิต)4,แบบประเมินอาการซึมเศร้า ใช้แบบวัด Hamilton Rating Scale for Depression-Thai(อัจฉราพร)5 คู่มือการฝึกโยคะและVCD การฝึกโยคะที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น สำกรับท่าต่างๆของโยคะ คณะผู้วิจัยเลือกใช้โยคะอาสน6
การเก็บรวบรวมข้อมูล : จัดอบรมให้ความรู้เรื่องการฝึกโยคะแก่คณะผู้วิจัยและบุคลากรในหอผู้ป่วยจิตเวช จัดทำคู่มือและวิดีทัศน์ เรื่องการฝึกโยคะสำหรับผู้ป่วยจิตเวช ประเมินความสุขและภาวะซึมเศร้าก่อนและหลังฝึกโยคะการ ฝึกโยคะใช้ท่าทั้งหมด 20 ท่า โดยทำสัปดาห์ละ 2 ครั้งๆละ 1 ชั่วโมง รวมทำทั้งหมด 4 ครั้งต่อคน พร้อมทั้งติดตามความต่อเนื่องในการทำโยคะของกลุ่มตัวอย่างหลังจากกลับบ้าน 2 สัปดาห์
การวิเคราะห์ข้อมูล : โดยใช้การแจกแจงความถี่ ค่าร้อยละ t-test และ Stuart-Maxwell
ผลการวิจัย
1) เปรียบเทียบระดับความสุขของผู้ป่วยก่อนและหลังหลังเข้าฝึกโยคะ พบว่า หลังเข้าโปรแกรมฝึกโยคะ กลุ่มตัวอย่างมีความสุขระดับความpoor และความสุขระดับ fair ลดลง ส่วนความสุข ระดับGood เพิ่มขึ้น อย่างมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 (ดังตารางที่ 1)
2) เปรียบเทียบภาวะซึมเศร้าของผู้ป่วยพบว่า หลังฝึกโยคะผู้ป่วยมีภาวะซึมเศร้าลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยมีค่าความเชื่อมั่นอยู่ระหว่าง 6.24 ถึง 12.
3) ผลกการติดตามความต่อเนื่องในการฝึกโยคะต่อที่บ้านพบว่า มีการทำโยคะต่อเนื่อง 20 ราย คิดเป็น 40 %
บทสรุปที่ได้รับจากงานวิจัยครั้งนี้ :ได้จัดกลุ่มโยคะเข้าในตารางกิจกรรมกลุ่มของหอผู้ป่วยจิตเวช โดยทำสัปดาห์ละ 2 ครั้ง และจากการมีกลุ่มโยคะช่วยให้เกิดการสร้างสัมพันธภาพที่ดีต่อกันทั้งผู้ป่วยกับผู้ป่วยและผุ้ป่วยกับพยาบาล
ข้อเสนอแนะในการนำผลวิจัยไปใช้
(1) ควรนำการฝึกโยคะไปใช้กับผู้ป่วยทางจิตเวชและโรคเรื้อรังอื่นๆ เช่น โรคจิตเภท โรคเบาหวาน ฯลฯ รวมทั้งควรนำไปใช้กับบุคลากรทางด้านสาธารณสุขด้วยเพื่อเป็นการส่งเสริมสุขภาพกายและจิต
(2) ควรมีแนวทางในการกระตุ้นติดตามการฝึกโยคะต่อที่บ้านในเชิงรุกให้มากขึ้น เช่น การเยี่ยมบ้าน
เอกสารอ้างอิง
- คม ชัด,ลึก. คนไทยน่าเป็นห่วง เป็นโรคซึมเศร้าปีละหมื่นคน . 2550. [cited 2009 August21] from : URL:http://new.hunsa.com/detail.php?id=873.
- Beck, A. T., Rush, A. J, Shaw, B. F, Emery, G. Cognitive therapy of depression. 1979 .New York: Guilford.
- อรุณ จิรวัฒน์กุล.. ชีวสถิติสำหรับงานวิจัยทางสุขภาพ. 2547. ขอนแก่น: คลังนานาวิทยา.
- กรมสุขภาพจิต. ความสุขคนไทย เวอร์ชั่นใหม่. 2007 April28 . [cited 2008 May 1] from :URL
: http://www.dmh.go.th/news/view.asp?id=1026
- อัจฉราพร สี่หิรัญวงศ์ และรณชัย คงสกนธ์. แบบวัดHamilton Rating Scale for Depression : การวิเคราะห์การรวมกลุ่ม. วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย. 2001. 46( 4 ) : 25-34.
- สุภาพร พงศ์พฤกษ์..โยคะอาสนะเพื่อชีวิต. 2544.กรุงเทพมหานคร: บริษัทอมรินทร์.
หมายเหตุ
งานวิจัยนี้ได้รับทันสนับสนุนจากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ผ่านการรับรองจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์มหาวิทยาลัยขอนแก่น และได้รับรางวัลชนะเลิศอันดับ 1 จากการเข้าประกวดการนำเสนอผลงานวิจัยประเภทบุคคลทั่วไป(อาจารย์ ข้าราชการ)ในงานประชุมวิชาการประจำปี 2552คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น