กราบนมัสการพระคุณเจ้า พระอาจารย์มหาแลครับ

ผมไม่ทราบว่าพระคุณเจ้าหมายถึงอย่างที่ผมเข้าใจหรือไม่นะครับ คือ ผมนึกถึงการเรียนรู้ร่วมกันที่ผสมผสานอยู่กับการดำเนินชีวิต จำเพาะในด้านที่ผมเข้าใจนี้ ผมเห็นความสำคัญด้วยมากครับ สภาพสังคมและสิ่งแวดล้อมสำหรับดำเนินชีวิตในทุกวันนี้นั้น เคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงไปเร็วมาก ชาวบ้านต้องมีการเรียนรู้และใช้ความรู้อยู่ในชีวิตประจำวัน ซึ่งบางด้านจำเป็นต้องเรียนรู้ทางสังคม หรือผ่านการอยู่ร่วมกัน ทำมาหากิน และดำเนินชีวิตร่วมกันกับผู้อื่น การได้ปฏิสัมพันธ์กันก็จะเป็นช่องทางของการได้กล่อมเกลาและฝึกอบรมตนให้ดีขึ้นในทุกด้าน

ทว่า ต้องเป็นการปฏิสัมพันธ์และการสร้างสังคมที่มีความหมายต่อการเรียนรู้ที่ดีด้วยนะครับ เพราะการรวมกลุ่มและการปฏิสัมพันธ์กันของคนโดยทั่วไปนั้น เราไม่ค่อยพัฒนาโครงสร้างความสัมพันธ์กันเชิงการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับโครงสร้างทางการใช้ปัญญาด้วยกันเพื่อจัดวางการปฏิสัมพันธ์ต่างๆต่อกันน่ะครับ

ส่วนใหญ่นั้น หากไม่เป็นการรวมกลุ่มที่เอียงไปทางสนุกสานรื่นเริงบันเทิงใจ กลุ่มอบายมุข กลุ่มช่วยกันทำลายเวลาในชีวิตอย่างสูญเปล่าและเสียความสมดุล เหล่านี้แล้ว ก็กลายเป็นโครงสร้างของการใช้อำนาจ

ด้านแรกก็เป็นการสร้างสังคมที่ดูเข้มแข็งก็แต่เรื่องไร้สาระและบันเทิงเริงรมย์ แต่นำเอากลุ่มก้อนอย่างนั้นไปใช้ทำงานสร้างสรรค์สักหน่อยก็ไม่ได้หรอกครับ เป็นโครงสร้างที่ไม่เข้มแข็งต่อการผลิต เป็นโครงสร้างที่แข็งขันแต่กับเรื่องที่ไม่เป็นประโยชน์และเรื่องที่ผิวเผิน

ส่วนโครงสร้างแบบใช้อำนาจ ก็จะเห็นว่ามีความพร้อมเพรียงและทำสิ่งต่างๆตามกันได้ดี ทว่า แต่พอเจอปัญหาและความจำเป็นในชีวิตประจำวันของแต่ละคน ก็จะไม่สามารถเผชิญได้แล้วครับ เพราะเป็นโครงสร้างที่ไม่ได้ทำให้คนเกิดการเรียนรู้และมีภาวะผู้นำออกมาจากตนเอง ไม่เกิดการเรียนรู้จากการมีประสบการณ์ที่เพิ่มพูนขึ้น เกิดแต่ทักษะการรับโปรแกรม รอคำสั่ง และทำตามๆกันไป ทั้งสองแบบนี้ สามารถพัฒนาขึ้นได้ผ่านการพัฒนากระบวนการเรียนรู้ร่วมกันในวิถีชีวิตครับ

เมื่อมองในแง่นี้ การผสมผสานการเรียนรู้สิ่งต่างๆไปด้วยกันเสมอระหว่างการดำเนินชีวิต จึงเป็นเหตุปัจจัยเพื่อเกิดสิ่งดี ที่ควรทำให้มีขึ้นเยอะๆครับ เรื่องอย่างนี้ใครเห็นโอกาสในชุมชนแบบต่างๆของตนก็ต้องถือโอกาสพัฒนาตนเองที่จะทำขึ้นมาให้ได้อยู่เสมอครับ