คำจำกัดความ

  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt">* ปัญญา แปลว่า รู้ทั่ว สันสกฤต คือ ปรัชญา..ปญฺญา โลกสฺมึ ปชฺโชโตปัญญาเป็นแสงสว่างส่องโลกนตฺถิ ปญฺญาสมาอาภาแสงสว่างเสมอด้วยปัญญาไม่มี</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt">...คำว่าปัญญาเราใช้กันทั่วไป และใครๆ ก็ทราบว่าปัญญาแปลว่าความรู้ ...</p> ปัญญากับความรู้แตกต่างกันอย่างไร ... <p style="margin: 0cm 0cm 0pt"> ปัญญาเป็น ภาษาบาลีส่วนปรัชญาเป็นสันสกฤตความหมายพื้นฐานก็เหมือนกันแต่พอแปลงสัญชาติเป็นคำไทยก็มีแนวทางการใช้แตกต่างกัน…โดย ปัญญาบ่งชี้ถึงความรู้ของคน ส่วนปรัชญาบ่งชี้ถึงแนวคิดของคน ทำนองนี้ (wisdomถูกแปลเป็นภาษาไทยว่าปัญญาขณะที่ปรัชญาเป็นศัพท์ที่บัญญัติใช้แทนคำว่า philosophy )...</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt">คำว่าความรู้ในภาษาบาลีมีเป็นสิบคำและหลายๆ คำก็มีใช้อยู่ในภาษาไทย เช่น ปัญญา วิชชา ญาณ สัญญา วิญญาณ โกวิท พุทธิ ...หรือในธัมมจักกัปวัตตนสูตร ก็มีข้อความหนึ่งตอนหนึ่งที่มีคำซึ่งใช้ในความหมายว่าความรู้พ่วงติดต่อกันหลายศัพท์ ดังต่อไปนี้….</p> ธัมเมสุจักขุง อุทปาทิ ญาณัง อุทปาทิ ปัญญา อุทปาทิ วิชชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิฯดวงตา (จักขุง) เกิดขึ้นแล้วญาณเกิดขึ้นแล้ว ปัญญาเกิดขึ้นแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว ความสว่างไสว (อาโลโก)เกิดขึ้นแล้ว ในธรรมทั้งหลาย….คำว่า ดวงตา ญาณ ปัญญา วิชชาและความสว่างไสว เป็นศัพท์ที่ใช้ในความหมายของ ความรู้… <p style="margin: 0cm 0cm 0pt"></p>ปัญญามาจากรากศัพท์คือญาโดยมีป.ปลา เป็นอุปสัคนำหน้า (ป+ญา = ปัญญา) ...ป.อุปสัค บ่งชี้ความหมายว่าทั่ว ข้างหน้า ก่อนออก  ญารากศัพท์มีความหมายว่ารู้ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt"> </p>ถ้าจะแปลให้มีความหมายไพเราะและตรงประเด็นตามหลักธรรมก็อาจแปลไปทีละความหมายของอุปสัคได้ดังต่อไปนี้… <p style="margin: 0cm 0cm 0pt"></p>ปัญญาคือรู้ทั่วหมายถึงรู้ครบถ้วนกระบวนความ มิใช่รู้เพียงบางส่วน <p style="margin: 0cm 0cm 0pt"></p>ปัญญาคือรู้(ไป)ข้างหน้าหมายถึงรู้เพื่อการพัฒนาไปสู่ความเจริญก้าวหน้า <p style="margin: 0cm 0cm 0pt"></p>ปัญญาคือรู้ก่อนหมายถึงรู้ก่อนที่จะต้องกระทำถ้าไม่รู้ก่อนไปกระทำลงไปก็อาจก่อให้เกิดความเสียหายได้…. <p style="margin: 0cm 0cm 0pt"></p>ปัญญาคือรู้ออก หมายถึงรู้เพื่อสลัดออกไปจากทุกข์ ออกไปจากการเวียนว่ายตายเกิด …. <div style="border-right: medium none; padding-right: 0cm; border-top: medium none; padding-left: 0cm; padding-bottom: 1pt; border-left: medium none; padding-top: 0cm; border-bottom: windowtext 1pt solid">

ปัญญา ตามความหมายของหลักสูตรนี้ หมายถึง  ความฉลาดรอบรู้มุ่งสู่สัจจธรรม </div>* พระมหาชัยวุธ  ฐานุตฺตโม  พธบ. เกียรตินิยมอันดับหนึ่ง สาขาปรัชญา (๒๕๓๘)อาจารย์ประจำหน่วยวิทยบริการมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย  วัดหงษ์ประดิษฐาราม จังหวัดสงขลา