การทำนาเป็นวิถี หรือวัฒนธรรมที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุสที่มากกว่า4,000 ปี จากหลักฐานที่พบองค์ประกอบของคาร์บอนที่สันนิฐานน่าเป็นส่วนหนึ่งของข้าวกับภาชนะเก่าที่ข้างหลุม นั้นก็น่าจะสมมุติฐานได้ว่าแถบลุ่มน้ำรู้จักพืชตระกูลหญ้าที่เรียกว่า ข้าว  และอาจจะรู้จักมาตั้งแต่สมัยดึกดำบรรพ์ ข้าวที่ให้ผลผลิตในช่วงก่อนเข้าหน้าแล้ง มักจะประสบปัญหาไฟป่าลามทุ่ง และอาจทำให้เกิดข้าวตอก จากที่มนุษย์โบราณได้พบ จะบังเอิญหรือไม่ก็ตาม เมื่อนำมาประทังหิวได้ ก้เพียงพอ แต่ว่ารสชาดของข้าวดีเกินคาด การหวงแหนอาณาเขตทุ่งจึงเกิดขึ้น และแผ่ขยายได้เร็ว แม้จะไม่มีความรู้ด้านเกษตรกรรมเลย บ่อยครั้งที่ไฟลามทุ่งวอดไปหมด เลือแต่ซากเถ้าถ่าน แต่ผ่านเข้าสู่ฤดูฝนข้าวเปลือกที่รอดพ้นจาการเผาก็กลับคืนสภาพเต็มท้องทุ่ง เสมือนประหนึ่งว่าเทวดาประทาน การประทานหรือการให้ชีวิต ก็เสมือนแม่ผู้ให้กำเนิด วิถีของคนที่ได้รับและเห็นคุณค่าของผู้ให้จึงเกิด      

    ดังจะกล่าวถึงแม่เถ้าวัย 97 ปี ผู้ซึ่งสามีได้จากไปเมื่อ 5 ปีก่อน อยู่ท้ายทุ่งหมู่บ้านเล็กแห่งหนึ่งของจังหวัดสุรินทร์ ชาวบ้านมักจะกล่าวหาว่าแม่เถ้าเป็น"ปอป" ด้วยตระกูลที่มีแต่ผู้อายุที่ยืนยาว ผอม แวดตาที่นิ่งลึก มีความคิดที่แสดงถึงการยึดมั่นแห่งตนสูง กอรปกับบุตรหลานได้ปล่อยทิ้งไว้ลำพัง พื้นนาที่เคยเป็นคนขยันที่มากว่า 50 ไร่(แต่ในปัจจุบันตามโครงการจัดสรรที่ดินและออกเอกสารสิทธิ์)บุตรก็ได้จำหน่ายไปเกือบสื้น เนื่องด้วยบุตรไปทำงานเมืองกรุงได้รู้วิธีทำนาด้วยวิธีการแปลก(อาจเป็นเพียงข้ออ้างของบุตรเพื่อจะขายที่นา) คือ การปลูกข้าว "เฮื้อ" เฮื้อ เป็นสำเนียงอีสาน ที่หมายถึงข้าวที่สุกงอมเต็มที่แล้วร่วงหลุ่น ตามธรรมชาติของข้าวบนแปลงนาที่ใหญ่ที่ห่างเหญิจากการดูแลที่มากกว่า 20 ปี (ที่ดินยังไม่มีเอกสารสิทธิ์ใด ๆ ) คนที่เคยคิดยึดเอาที่นาของยายเถ้า มักมีอันเป็นไปทุกราย จึงสอดคล้องกับคำว่า ปอป ของยายเถ้า

    ยายแก่คนเดียวใช้วิธีการเก็บเกี่ยวด้วยการปล่อยให้ข้าแก่เต็มที่จนล้มลง ข้าวแต่ละต้นก็ไม่สมบูรณ์นัก การเก็บเกี่ยวด้วยมือใช้เวลามากกว่า 3 เดือน โดยเริ่มที่เดือนพฤศจิกายน โดยยายเถ้าจะนำรถเข็นไม้เข็ญแล้วใช้เคียวเกี่ยวเฉพาะคอรวงมาวางที่รถ ยายเถ้าจะนังเกี่ยวไปเรื่อง ๆ บางครั้งก็นอนค้างคืนตรงที่เกี่ยว นาประมาณ 50 ไร่ ได้ข้าวประมาณ 70-80 ถุงปุ๋ย ถุงละประมาณ 35 กิโลกรัม ซึ่งก็มากพอกินเพียงเดือนละ 1 ถุง และเป็ดไก่อีกเดือนละประมาณ 4 -5 ถุง ข้าวของแกไม่มีใครกล้าขโมย หรือรับขัดสีให้ด้วยความกลัว ผมพึ่งได้มาอยู่หมู่บ้านเป็นเขย อยู่มาถึง 9 ปีแล้วเห็นชีวิตที่น่างสารของแก ที่ไม่ยอมพึงลมหายใจของใคร ที่นาของผมก็ติดกลับที่นาของแก ผมกลับมองเห็นความมุ่งมั่นและพิธีกรรมอันเก่าแก่ของยายเถ้าเพื่อเซ่นแก่พระแม่โพสพ

    ข้าที่ลงเหลือจากกระบวนการเก็บเกี่ยวของแกก็พร้อมที่จะงอกเกิดใหม่อีกครั้งหลังจากที่ได้น้ำฝน ในฤดุฝน ปีใหนที่นำดีข้าที่ไม่ผ่านการไถกลบ การหว่าน การปักดำเลยแม่แต่น้อย ขอให้นำมี ข้าวของแกสวยกว่าข้าวที่ใช้กระบวนการด้วยซ้ำไป แต่ที่แปลกตรงที่ว่าข้าวมันงอกขึ้นได้อย่างไร ทั้งที่หลังการเก็บเกี่ยวแกจะจุดไฟเผาข้าวแม้นจะเก็บเกี่ยวหมดหรือไม่หมดก็ตาม

   ข้าวเป็นพืชตระกูลหญ้าที่มีความทนต่อสภาพต่าง ๆ ได้ดี มีบางปีที่ผมใช้เครื่องจักเก็บเกียวให้เพราะความเห็นใจ แกต่อต้านผมตลอด จนใจอ่อนยอมให้ผมทำให้ แกได้ข้าวที่มากกว่า 400 ถุงปุ๋ย ปรือประมาณ 13,000 กิโลกรัม ได้ข้าวมากแต่แกกลับไม่ยินดีแม้แต่น้อย แกกลับขอเอาข้าวเพียง70 ถุง ผมก็รอว่าแกจะให้ค่าเกี่ยวนวด แกก้ไม่ยอมเอยว่าให้ ส่วนที่เหลือ ก็ตั้งวางไว้นอกยุ้งแล้วแต่ใครจะเอาไป ก็ไม่มีใครกล้า จนข่าวรู้ถึงบุตรกลับมาเอาไปขายจนเกลียง ผมก็ไม่ได้ค่าเกี่ยวนวดแต่อย่างไร

    เมื่อวิธีบนความพอเพียงของแก แกขอเป็นอย่างที่เคย แต่สิงหนึ่งที่เหนือกว่าคนอื่นคือ จิตที่ทำได้มากกว่ากาย เป็นค่าตอบแทนความรู้ให้แก่ผมแทนค่าเกี่ยวนวดด้วย เครื่องจักร

    เครื่องจักรที่ผมมีมันทำได้อย่างรวดเร็ว แต่ก็ช้ากว่าใจผมต้องการอยู่เสมอ  เครื่องจักรไม่ได้ช่วยให้วิถีชีวิตผมดีขึ้นแต่อย่างไร

     การที่เครื่องจักรทำงานมันก็มาจากมนุษย์เป็นคนสั่งการ ถ้าคนสั่งการขาดซึ่งจิตวิญญาณความเป็นวิถี ก็เท่ากับว่าเอาเครื่องจักรทำลายธรรมชาติ

    แต่ถ้าความเป็นมนุษย์ที่ดีใช้เครื่องจักรทำงานแทน ก็เปรียบได้ว่าเป็นผู้ทรงพลังวิเศษทำให้วิถีไปอย่างมั่นคงและยั่งยืน อย่างที่ใครหลายคนร้องขอ

    ชาวนาในหมู่บ้านทำไมจึงไม่อยากทำนา ละทิ้งวิถีของตน

   สังคมอวดอ้างมากขึ้น

    อบต.น่าเคารพ

    นายก ผู้ยิ่งใหญ่

    สภาอันเกรียงไกร

    เหตุไฉนฉันจะกลับ อายทำนา

การแก่งแย่ง แม้นแลกด้วยผืนนาก็ยอม

   สอบตกแล้วไปไหน

    ตอบ   ไปเมืองกรุง (ตั้งหลัก)  แล้วจะกลับมาเอาคืน

   กลยุทธ นายทุน เพื่อยึดครองที่นา คือ ทำชาวนาผู้ซื่อสัตย์ เป็นหนี้สิน

ทำไม่ยาก...

      ใครคือนายทุน...

   เขาคิดว่าเขาแน่ที่จะทำนาได้กำไร...

ไม่... เขาไม่ทำ แต่จะให้ชาวนาขยันมากขึ้น ทำนำเช่าผืนนาตนเอง แต่ให้คนอืน ๆ

    ความเสียงทุกอย่างอยู่กับชาวนา แต่ดอกผลยังคนเดิม ... และเป็นมรดกอันเลวร้ายแก่ชาวนา

    คำว่ากระดูกสันหลังของชาติไทย