ความเห็น


การขนข้าวด้วยเกวียนของเกษตรกรชุมชนหนองบัว

ท่านพระมหาแล ขำสุข(อาสโย) ได้เล่าถึงการขนข้าวของเกษตรกรชุมชนนหนองบัว นครสวรรค์ ผมก็เลยเขียนภาพมาให้ดูไปด้วย เพราะการขนข้าวนั้นเป็นวิถีชุมชนการผลิตซึ่งในแต่ละท้องถิ่นอาจมีความแตกต่างกันอยู่บ้าง

ในความแตกต่างดังกล่าวมักมีเหตุผล เป็นวิทยาศาสตร์ของชาวบ้าน สะท้อนการคิดและพัฒนาตนเองขึ้นมาอย่างเป็นระบบ เห็นถึงบริบทของสังคม สภาพแวดล้อม และลักษณะต่างๆของแต่ละท้องถิ่น ได้เป็นอย่างดี

ล้อเกวียนและลักษณะเกวียน รวมทั้งการใช้วัวกับการใช้ควายของชาวบ้านในตัวเมืองหนองบัวกับชุมชนรอบนอก อาจแตกต่างกัน สิ่งที่เป็นปัจจัยความแตกต่างที่สำคัญคือลักษณะดินในพื้นที่การทำนา โดยเฉพาะดินทราย ดินร่วน และดินเหนียว กับการใช้ควายหรือวัว

ในพื้นที่นาและชุมชนที่มีดินทรายมาก ล้อเกวียนชาวบ้านจะมีซี่ยาวและโปร่ง ยกเพลาและเรือนเกวียนสูง ตัวถังเกวียนจะสอบแคบและสูงกว่าทั่วไปเพื่อให้เหมาะแก่การใช้วัวเทียมเกวียนมากกว่าใช้ควาย

ส่วนพื้นที่ชุมชนที่มีดินเหนียวมาก เช่น แถวบ้านตาลินและพื้นที่รอบนอกของตัวเมืองหนองบัว กงล้อเกวียนจะเล็กกว่า ตัวเรือนเตี้ย ซึ่งจะเหมาะแก่การเทียมควาย

การขนฟ่อนและมัดข้าวในหนึ่งเกวียน ชาวนามีวิธีวางเรียงและบรรทุกได้ถึงครั้งละ ๔๐-๖๐ มัดโดยไม่ต้องมีเชือกหรือใช้โซ่ผูกเลย ใช้หลักของความสมดุล การออกแบบเกวียน และศิลปะการเรียงอย่างรู้แรงยึดกันเองของฟางข้าวเป็นอย่างดี

 

                     

ภาพประกอบ วาดโดย ดร.วิรัตน์ คำศรีจันทร์ กรกฎาคม ๒๕๕๒

ในชุมชนเกษตรกรภาคเหนือกับภาคใต้ จะมีวัฒนธรรมการเก็บเกี่ยวและนวดข้าวต่างจากชุมชนหนองบัวและชาวนาในพื้นที่ภาคกลาง โดยจะจัดลอมข้าว ทำลานข้าว และนวดข้าวด้วยการตีแล้วจึงฝัด เสร็จแล้วจึงค่อยขนจากนาเข้ายุ้งฉางที่สร้างไว้ในบริเวณบ้าน

ส่วนเกษตรกรชุมชนหนองบัวโดยส่วนใหญ่นั้น จะขนฟ่อนข้าวและมัดข้าวไปจัดเป็นลอมข้าวในลานซึ่งอยู่ในบริเวณบ้าน แล้วจึงขอลงแขกจากญาติพี่น้องและเพื่อนบ้านนวดและขนข้าว

หมายเหตุ : ผมโพสต์ภาพวาดนี้ในหัวข้อของ ท่านพระมหาแล อาสโย คนหนองบัว คลิ๊กลงไปบนนี้เพื่อตามลิ๊งค์เข้าไปอ่านเรื่องหลวงพ่ออ๋อย วัดหนองกลับ และความรู้ท้องถิ่นเกี่ยวกับชุมชนหนองบัวได้ครับ ผมนำมาแสดงไว้ที่นี่อีก เพราะเป็นเรื่องสอดคล้องกัน อีกทั้งวัดใหม่บ้านตาลินนั้น เป็นอีกวัดหนึ่งที่หลวงพ่ออ๋อยและลูกศิษย์ลูกหา รวมไปจนถึงพระมหาสีลา ที่ชาวบ้านตาลินเคารพนับถือ ได้ช่วยกันสร้างขึ้น ดังจะเห็นชื่อ วัดใหม่(นิกร ปทุมรักษ์) ซึ่งเป็นชื่อ หลวงพ่ออ๋อย ปรากฏอยู่บนป้ายของวัดใหม่บ้านตาลินดังปัจจุบัน

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี