ปฎิรูปประเทศไทยคือปฎิรูปการศึกษา

            ผมขอขอบคุณสภาการศึกษา เลขาธิการสภาการศึกษารองศาสตราจารย์ธงทอง จันทรางศุ ที่จัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการ เมื่อวันที่ 11 มีนาคม 2552  ระดมความคิด เพื่อจะปฎิรูปการศึกษารอบ 2  โดยให้ผมมีส่วนร่วมสัมมนา

          รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ คุณจุรินทร์ ลักษณวิศิษฎ์ก็ไปร่วมเปิดงานและแสดงวิสัยทัศน์ด้วย  

          ประทับใจอีกเรื่องหนึ่งคือกระทรวงศึกษาเปิดกว้าง ให้หลาย ๆ ฝ่ายมีส่วนร่วม อย่างตัวผมเอง ผมถือว่าทำอยู่แล้วเกือบทุกวัน เรื่องสร้างทุนมนุษย์ ให้มีคุณภาพ ถ้าสำเร็จเล็ก ๆ ขยายกว้างขึ้นและมีแนวร่วมมากขึ้น ผมก็มีความรู้สึกว่า

§       รัฐบาล

§       ข้าราชการ

§       ภาคประชาชน

§       ภาควิชาการ

ผนึกกำลังกันจริง ๆ เพราะอนาคตประเทศไทยอยู่ที่ตรงนี้

สรุป 10 ปีที่ผ่านการปฎิรูปความล้มเหลวมีมากกว่าความสำเร็จ เพราะคุณภาพของนักศึกษาที่จบออกมามีแต่ปริมาณ แต่ไม่มีคุณภาพเปรียบเทียบแม้กระทั่งลาวหรือเขมร มีการปฎิรูปโครงสร้างหลาย ๆ อย่าง เช่น

§       แบ่งเป็นแห่งชัดเจน

§       ดึงเอา ทบวง มหาวิทยาลัยมาอยู่ที่กระทรวงศึกษา

§       ดึงเอาสภาการศึกษา จากสำนักนายกฯ เป็นหน่วยวิจัยคล้าย ๆ เป็นฝ่ายเสนาธิการของกระทรวงศึกษา

แต่ที่ทำยังไม่ได้ดีก็คือ การปรับพฤติกรรมของบรรดาตัวละครต่างๆในการศึกษาที่มีบทบาท เช่น

§       ประมาณ 4,000 คน ที่เป็นข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ในกระทรวงศึกษา

§       ผู้อำนวยการเขตการศึกษาทั่วประเทศเกือบ 200 คนของสำนักงานการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.)

§       ผู้บริหารโรงเรียน ทั้งอาชีวะ ประถม มัธยมว่า 30,000 คน ถ้านับเอกชนอีกมากมาย

§       ไม่นับรองผู้อำนวยการเป็นแสนคน

ผมจึงเสนอแนวคิด 3 เรื่องใหญ่ ๆ แต่ก่อนเสนอ เน้นว่า อย่า พูดหรือระดมความคิดอย่างเดียว ต้องทำ เป็นยุทธศาสตร์ทำต่อเนื่องและให้สำเร็จ เช่น Get thing done  และระยะยาว

§       พัฒนาระบบการบริหารจัดการและสร้างภาวะผู้นำในการศึกษาอย่างจริงจัง สำคัญที่สุด คือ บริหารคน ในระบบการศึกษาให้มีขวัญกำลังใจโดยเฉพาะครูกว่า 600,000 คน ให้เขามี

HRDS            

Ø   Happiness

Ø   Respect

Ø   Dignity

Ø   Sustainability

§       แทนที่จะใช้ระบบราชการ สั่งการ 2C’s (Command and Control)  

ข้อที่ผมเสนอจะต้องมีการสร้างระบบให้เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของตัวละครในการบริหารจัดการอย่างแท้จริง วิธีก็คือสร้างสังคมการเรียนรู้ในหมู่นักบริหาร คิดเป็นวิเคราะห์เป็น บริหารจัดการการเรียนรู้ เป็นผู้นำและหลีกเลี่ยงวัฒนธรรมองค์กรแบบเดิมๆ แบบระบบราชการ

§       เรื่องที่สองก็คือ วิธีการเรียนการสอนที่เรียกว่า  Learning Methodology ประเทศไทยในอนาคตจะขับเคลื่อนไปข้างหน้าด้วยสัมคมการเรียนรู้

Creativity      ความคิดสร้างสรรค์

Innovation     นวัตกรรม

          ต้องกระตุ้นให้นักเรียนมีอิสระในความคิด ค้นคว้าอยากรู้อยากเห็น Curiosity เป็นจุดสำคัญที่สุด การเน้นแนวคิดการเรียนของเศรษฐกิจพอเพียงให้เด็กมีภูมิคุ้มกันไม่ว่า 4L’s  , Peter Senge หรือทฤษฎี Mindmapping ของ Buzan และเรียนจากประสบการณ์ เรียนเรื่องการใช้ชีวิตไม่ใช่วิชาการ จบทำอะไรไม่เป็น เรื่องนำไปทำอย่างทฤษฎี Constructionism  ของคุณพารณ อิศรเสนา ณ อยุธยา พัฒนาและจัดการปฎิรูปวิธีการสอนและเรียนรู้โดยเอาเด็กเป็นศูนย์กลางแบบเน้นความจริงอย่าพูดเฉย ๆ จะทำได้เราก็ต้องมีการฝึกเป็นจำนวนแสน ๆ คน

          สุดท้าย ผมต้องการให้การศึกษามีเครือข่าย Network ที่กว้างขึ้น เช่น

§       เครือข่ายระดับประชาชน

§       เครือข่ายระดับท้องถิ่นร่วมมือกันระหว่างประถม มัธยม อาชีวะและมหาวิทยาลัยฯ

§       เครือข่ายกับพ่อแม่ ผู้ปกครอง

§       เครือข่ายกับกระทรวงอื่น ๆ เช่น กระทรวงเกษตร อุตสาหกรรมและกระทรวงแรงงาน

§       เครือข่ายกับต่างประเทศ

§       เครือข่ายกับสื่อมวลชน

ไม่ใช่มีเครือข่าย (Network)กับปกครองท้องถิ่นเท่านั้นแต่สร้างมูลค่าเพิ่มจาก Network โดยการเป็นพันธมิตรกัน ผู้ดำเนินรายการได้เปิดโอกาสให้ผู้ฟังมีส่วนร่วมซึ่งมีบรรดากลุ่มพลังนอกระบบราชการทางการศึกษาแสดงออกกันมากมาย ผมได้ความรู้มากขึ้น เข้ากับการเรียนของผมคือหลากหลาย แต่ไม่แตกต่างนำไปสู่พลัง ผมคิดว่า

§       การปฎิรูประบบศึกษาภาคประชาชนน่าจะมีบทบาทสำคัญคล้าย ๆ การเมืองภาคประชาชน แต่ในข้อเท็จจริงทำอย่างไร? เพราะข้าราชการกระทรวงศึกษายังมองว่าบทบาทของฉันสำคัญ รัฐมนตรีจุรินทร์ ลักษณวิศิษฎ์ คงต้องสร้างค่านิยมว่าการศึกษาเป็นสมบัติของชาติทุกคนต้องมีส่วนร่วม มีวิธีการที่ชัดเจน

§       ส่วนเรื่องเข้า ครม.อย่างเดียว เพราะไม่ศักดิ์สิทธิ์พอ หลายเรื่องอาจจะต้องออกเป็นกฎหมายที่เร็วและกะทัดรัด

§       อย่างเรื่องปฎิรูปโครงสร้างให้กระจายอำนาจไปสู่โรงเรียนและท้องถิ่นจะต้องทำอย่างจริงจังเพราะปรากฏว่าภายใน 10 ปีของการปฎิรูปอำนาจส่วนกลางกลับมีมากกว่าเดิมอย่างเห็นได้ชัด

§       เรื่องการเงินกับคุณภาพการศึกษาต้องคิดคำนวณเรื่องค่าใช้จ่ายต่อหัวใหม่ เรื่องสร้างการเรียนรู้ตลอดชีวิต

§       เรื่องการศึกษานอกระบบต้องเอาจริงและการเรียนรู้ตลอดชีวิตน่าจะเป็นวาระแห่งชาติ

ผมจะติดตามแนวทางของรัฐบาลคุณอภิสิทธิ์ซึ่งได้มอบให้รัฐมนตรีจุรินทร์ ลักษณวิศิษฎ์ ในที่สุดนายกฯก็คงต้องลงมาเป็นผู้นำทางการปฎิรูปด้วย เพราะโอบามาพูดเรื่องการศึกษาในอเมริกาไปแล้ว รอโอบามาร์คได้ให้แนวทางการศึกษาด้วย

แต่ที่สำคัญที่สุดก็คือเปิดกว้างให้ภาคประชาชน เข้ามามีส่วนร่วม ข้าราชาการกระทรวงศึกษาต้องใจกว้างและพร้อมจะรับความจริงและหายุทธศาสตร์ที่ปฎบัติได้ผนึกกำลังกับทุกฝ่าย

§  มีงบประมาณ

§  มีคนที่มีความสามารถทั้งนอกและในช่วยขับเคลื่อนไปคงจะสำเร็จมากขึ้น

§  มีปัจจัยการเมืองทำให้สำเร็จ

อาทิตย์นี้ผมพูดเรื่องการศึกษาเป็นส่วนใหญ่

สุดท้ายขอขอบ ผ.อ.วิชชาพรรณ กิ่งวัชระพงศ์ ผู้อำนวยการวิทยาลัยอาชีวะศึกษาสุราษฎร์ธานีที่จัดสัมมนาหลักสูตรพัฒนาครูและบุคลากรวิทยาลัยอาชีวศึกษาสุราษฎร์ธานี กว่า 60 คน ระยะเวลา 2 วัน โดยให้ผมและทีมงานมีส่วนร่วมในการสัมมนาครั้งนี้ มีผู้นำแบบนี้ชาติเจริญ