หนังสือรวบรวมบทความ ความเรียง นำเสนอกระบวนการคิดอย่างสร้างสรรค์ ในนามคู่มือการเขียนหนังสือแบบสังเคราะห์เรื่อง ผลงานของ วินทร์ เลียววาริณ

แนะนำหนังสือ 

ยาแก้สมองผูก ตราควายบิน 

 

วินทร์ เลียววาริณ

ผู้เขียน 

กรุงเทพฯ : บริษัท 113 จำกัด

มีนาคม 2550  

คติ มุธุขันธ์ : แนะนำ  

หนังสือที่บอกเล่าเกร็ดเล็กเกร็ดน้อย

ในแต่ละกระบวนการสร้างสรรค์

ผ่านการเรียบเรียงวิธีคิดสู่วิธีลำดับเนื้อหา

สังเคราะห์เรื่องราวของงานเขียนหนังสือเป็นตัวตน  

ยาแก้สมองผูก ตราควายบิน

คู่มือการเขียนหนังสือแบบสังเคราะห์เรื่อง  

ทำไมต้องเป็นตราควายบิน 

ผู้อ่าน นักศึกษา และนัก(อยาก)เขียนจำนวนมากมีปัญหาเรื่องท่อความคิดสร้างสรรค์อุดตัน อาการของบางคนแย่พอๆกับท้องผูก น่าอึดอัด บางครั้งพิษจากของเสียที่อุดตันก็ทำให้พาลเลิกเขียนไปเลย 

อาการสมองผูกนี้ช่างทรมานนักสำหรับคนที่คิดว่าจวนจะได้ผลงานประเภท “คิดได้ไง” อยู่รอมร่อ แต่ขับเท่าไร มันก็ไม่ยอมออก และเมื่อขับออก ก็เป็นไอเดียที่ไม่ค่อยน่าดูนัก 

บ่อยครั้งนักเขียนมีความคิดในหัวมากเกินไป คิดแต่เรื่องเดิมๆ มุมมองเดิมๆ เหมือนกินอาหารชนิดเดียวมากเกินไป กินแต่เนื้อไม่กินผัก ทำให้เกิดอาการ “ท้องผูก” ทางสมอง 

บางทีทางหนึ่งที่ควรทำคือล้างสมอง ลบความคิดที่วกวนเวียนในหัวออกให้หมด แล้วเริ่มต้นใหม่ 

หัวใจของการเขียนอยู่ที่รู้ว่าเมื่อไรควรทิ้งบางความคิดและรู้จักตัดใจทิ้ง รู้ว่าเมื่อไรต้องล้างสมอง ลบความคิดและรู้จักตัดใจทิ้ง รู้ว่าเมื่อไรต้องล้างสมอง ลบความคิดเดิมออกไปก่อน แล้วเริ่มต้นใหม่ แทนที่จะวนเวียนกับความคิดเก่าด้วยความเสียดายพล็อต เหมือนหลุดเข้าไปในเขาวงกตที่หาทางออกไม่พบ 

ผมได้รับคำถามจากผู้อ่านและนักศึกษาเสมอว่า มีวิธีสร้างพล็อต คิดเรื่องแปลกๆ (อย่างที่ผมชอบใช้คำว่า “สังเคราะห์เรื่อง”) อย่างไร 

ในฐานะนักเขียนที่ถือว่าเรื่องการเขียนนั้นเรียนไม่มีวันจบ ผมไม่เคยคิดว่าตนเองสามารถที่จะสอนวิธีการเขียนให้ใครได้ สิ่งที่ผมทำได้คือเพียงการแชร์ประสบการณ์การทำงานในสายนี้เท่านั้น ซึ่งก็ได้สร้างงานมาแล้วหนึ่งชิ้น คือ ปั้นน้ำเป็นตัว (2546) 

การมีโอกาสทำงานศิลปะหลายสาย เช่น สถาปัตยกรรม การออกแบบ กราฟิก โฆษณา ซึ่งล้วนแต่มีเส้นตายค้ำคออยู่ ไปจนถึงการเขียนนิยายภาพและวรรณกรรม ทำให้จำต้องเรียนรู้วิธีการทำงานให้ลงตัวระหว่างศาสตร์กับศิลป์ คุณค่าทางศิลปะกับเส้นตาย ในที่สุดก็ลองนำมาประยุกต์ใช้กับงานเขียน  คิดพล็อตอย่างเป็นกระบวนการ เป็นที่มาของการคิดแบบ “คิดพล็อตทางเลือก” วิธีคิดแบบนี้ใช้กันมากในวงการสร้างสรรค์โฆษณา เป็นการคิดอย่างเป็นขั้นตอน 

บางคนอาจแย้งว่า การคิดแบบเป็นขั้นตอนลดเสน่ห์ของการเขียน งานเขียนเป็นศิลปะ ไม่ใช่วิทยาศาสตร์ 

ความจริงคือ กระบวนการนี้เป็นเพียงการ “หาเรื่อง” หรือสร้างพล็อต มิใช่การสร้างอารมณ์เรื่องหรือการเชื่อมประสบการณ์ชีวิตเข้ากับงานเขียนแต่อย่างใด เปรียบเสมือนการต่อเรือให้แข็งแรงพอรับมือกับลมพายุและท้องทะเลที่แปรปรวนได้ ส่วนจะตกแต่งลำเรือให้งดงามเพียงใด หรือจะเดินเรือไปทิศทางใดนั้น ขึ้นกับศิลปะและประสบการณ์ของกัปตันเรือ เพราะไม่ว่ากัปตันเรือจะเชี่ยวชาญเพียงใด หากต้องคุมเรือผุ ก็มีโอกาสที่เรือจะอับปาง เช่นเดียวกัน กัปตันที่ไม่มีประสบการณ์เดินเรือเลย ก็อาจพาเรือที่ต่อมาอย่างแข็งแรงไปชนหินโสโครกจนพังได้ 

เมื่อต้นปี พ.ศ. 2547 พี่นิรันศักดิ์ บุญจันทร์ บรรณาธิการ จุดประกายวรรณกรรม แห่งกรุงเทพธุรกิจ ถามผมว่าพอจะถ่ายทอดประสบการณ์การเขียนเรื่องแบบสร้างสรรค์สไตล์ที่ผมถนัดได้ไหม สำหรับผู้ที่อยากฝึกเป็นนักเขียน ผมเผลอรับปากตกลง 

ด้วยเหตุนี้ ปั้นน้ำเป็นตัว หมายเลข 2 จึงได้ถือกำเนิดเป็นคอลัมน์วรรณกรรมชื่อ คุ้ยขยะหาฝัน เน้นวิธีใช้ความคิดสร้างสรรค์สร้างพล็อต และกลายมาเป็นยาขมในมือของคุณเวลานี้ 

ยาแก้สมองผูก ตราควายบิน สูตรนี้เป็นการรวบรวมวิธีการคิดพล็อตอย่างเป็นกระบวนการ เป็น “ยาทางเลือก” ที่อาจเหมาะกับบางคนเท่านั้น นี้ไม่ใช่ยาครอบจักรวาล ไม่ใช่ยาวิเศษที่ช่วยให้ใครเป็นนักเขียนทันใจ เพราะหลักการคิดแบบเป็นกระบวนการสามารถเรียนรู้ภายในห้านาที แต่อาจกินเวลาชั่วชีวิตในการทำงาน การเป็นนักเขียนนอกจากประกอบด้วยความคิดสร้างสรรค์ มีจินตนาการเช่นนกที่บินอย่างเสรีแล้ว ยังต้องอึดอย่างควาย มิใช่วางปากกาเพราะทนเห็นภาพบาดตาของต้นฉบับลงตะกร้าบ่อยๆ ไม่ได้ 

แม้ยาแก้สมองผูกสูตรนี้มิใช่ยาสามัญประจำบ้านแต่ก็คงเป็นประโยชน์แก่ผู้ที่สนใจเขียนหนังสือบ้างตามสมควร ของให้เดินทางไปถึงที่หมายโดยสวัสดิภาพและเริงใจ  

วินทร์ เลียววาริณ

ตุลาคม 2547 / มกราคม 2550  

แด่คลื่นวรรณกรรมลูกใหม่ทุกลูก  

สารบัญเรื่องราว 

ขวด 1 การสังเคราะห์พล็อต

สูตร 1 แตกหน่อแตกพล็อต – สูตร 2 พล็อตแบบ “การทาบกิ่ง”– สูตร 3 พล็อตทาบกิ่ง – ตอนกิ่ง – สูตร 4 แค่เปลี่ยนมุมมอง ก็เปลี่ยนพล็อต – สูตร 5 ร้อยพล็อตพันแม่ – สูตร 6 ผสมพล็อตข้ามสายพันธุ์ – สูตร 7 พล็อตขายเซ็กส์ (ที่ไม่ใช่วรรณกรรมเฉาะแฉะ) – สูตร 8 พล็อตขัดแย้งแบบ “ขำแต่หัวเราะไม่ออก”– สูตร 9 พล็อต (ประเด็น) ร้อนๆ มาแล้วจ้า – สูตร 10 แตกพล็อตจากการ์ตูน – สูตร 11 จับแพะพล็อตชนแกะ – สูตร 12 จับประเด็นจับพล็อต – สูตร 13 พล็อตพันธุ์ผสม – สูตร 14 โยงเรื่องยุ่งๆ ให้ไม่ยุ่ง – สูตร 15 พล็อตจากความขัดแย้งแบบขันขื่น – สูตร 16 “พ่อพันธุ์พล็อต” เดียวกัน ได้ลูกพล็อตออกมาไม่เหมือนกัน – สูตร 17 ขุดพล็อตคมๆ จากคำคม – สูตร 18 หากินจาก (พล็อต) ชีวิตของคนอื่น – สูตร 19 จับพล็อตจับฉ่าย – สูตร 20 ไขพล็อตจากขำขัน – สูตร 21 ไซเบอร์ – พล็อต – สูตร 22 สร้างพล็อตจากภาพจริง – สูตร 23 เดินพล็อตจากเส้นทางเดินรถ – สูตร 24 สร้างพล็อตจากคู่มือภูมิปัญญาชาวบ้าน – สูตร 25 อ่านตำราหาพล็อต – สูตร 26 “เที่ยว” หาพล็อต – สูตร 27 พล็อตก้นครัว – สูตร 28 พล็อตจากคนร้องเพลง – สูตร 29 หาพล็อตจากฉลากสินค้า – สูตร 30 หางานหาพล็อต – สูตร 31 ค้าบ้านขายพล็อต – สูตร 32 เย็บผ้าเย็บพล็อต – สูตร 33 สร้างพล็อตจากคำทำนายของหมอดู – สูตร 34 ยำพล็อต 

ขวด 2 พล็อตนานานิยาย

จารกรรมจาระไน – จารกรรมลังภายใน – ไซ - ไฟจริงกับไซ - ไฟเก๊  

ขวด 3 การเดินทางของดินสอแท่งหนึ่ง

ถอดความจากการบรรยายและสัมมนา หัวข้อ อยู่อย่างสร้างสรรค์ โดย วินทร์ เลียววาริณ ที่คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วันที่ 21 กันยายน 2549   

 

สมองสร้างสูตร 

วินทร์ เลียววาริณ เริ่มต้นอธิบายสิ่งที่เป็นความคิดผ่านหนังสือเล่มนี้ โดยการอธิบายถึงมองเห็นเชื่อมโยง มองจากความว่างเปล่า และปล่อยให้สมองว่างเปล่า เพื่อเชื่อมโยงเรื่องราวสู่การสร้าง โดยอธิบายว่าความคิดสร้างสรรค์อยู่ในทุกองค์ประกอบของชีวิต และคนทำงานสร้างสรรค์ต้องกล้าทดลอง ต้องลองก้าวไปในพื้นที่ใหม่ๆ เตรียมพร้อมรับความล้มเหลว 

นอกเหนือจากการลำดับขั้นตอน องค์ประกอบสำคัญของชีวิตและโลก คือสิ่งหนึ่งที่เขาพยายามย้ำถึง กฎเกณฑ์และความเปลี่ยนแปลงว่าเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริง มุมมองแห่งความเป็นไปได้ของชีวิต ความคิด และการสร้างสรรค์ล้วนต้องสัมพันธ์สิ่งเหล่านี้ พร้อมกับย้ำในหัวใจที่ว่า ทัศนคติในการคิดเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด ทัศนคติที่ดีที่มีต่อชีวิต ต่อการใช้ชีวิต เอื้อให้ความคิดสร้างสรรค์หลั่งไหลออกมา ด้วยพื้นฐานที่ต้องคิดว่ามันเป็นไปได้ คือหัวใจสำคัญ 

แม้ภายใต้เงื่อนไข และข้อจำกัด จะเป็นสิ่งที่เรากล่าวอ้าง ถึงอุปสรรคที่เป็นไม่ได้และไปไม่ถึง แต่เนื้อหาสำคัญนั้น วินทร์ กลับไล่ลำดับประสบการณ์ ภายใต้การทำงานในข้อจำกัด ว่าเป็นสิ่งที่เป็นอุปสรรค์เท่ากับที่เป็นแรงกระตุ้นในการสร้างสรรค์ ข้อจำกัดไม่มีผลต่อความคิดสร้างสรรค์ หากปรับจังหวะ บริหารเวลา และแปลงวิธีคิดอย่างเป็นระบบ การสร้างแนวคิดทางเลือกอย่างมากมาย ที่พร้อมต่อความเปลี่ยนแปลง  

ความสำคัญในการมองเห็นความงาม มองความงดงาม เพื่อต่อเติมและเชื่อมโยงมาสู่การสร้างสรรค์ คือประกายชัดเจนในการย้ำเนื้อหาของการลำดับความคิด  

เงื่อนไขและประกายความคิด คือสิ่งที่วินทร์อธิบายถึง ว่าแรงบันดาลใจเกิดขึ้นได้จากทุกที่ที่คุณประสบ การเปิดโอกาสที่จะทำให้เราได้เจอสิ่งใหม่ๆ เป็นเหตุสำคัญในการต่อเติมความรู้ในสิ่งใหม่ๆ ที่ล้วนมาจากการอ่านหนังสือทุกประเภท สัมผัสโลกภายนอก เรียนรู้ทุกเรื่องราวของโลก 

กระบวนการในการลำดับสูตรคิดสร้างสรรค์ กลับได้รับการสรุปจาก วินทร์ ด้วยข้อคิดจากการเรียนรู้กฎเกณฑ์ทุกอย่าง แต่หลังจากนั้นก็ลืมให้หมด เพื่อที่จะสามารถก้าวไปสู่อิสรภาพของการทำงาน  ความเปลี่ยนแปลงในชีวิต ล้วนเกิดขึ้นได้เสมอ การเป็นคนใฝ่รู้ อ่านมาก เดินทางมาก คือเงื่อนสำคัญที่นำเราไปสู่การสร้างสรรค์ได้อย่างหลากหลาย มากมายหนทางเลือก ในแต่ละแนวคิด แต่ละแนวทดลองเชื่อมโยง 

พลังของเนื้อกำลังใจในงานเขียนชิ้นนี้ของ วินทร์ เลียววาริณ คือคำกล่าวในข้อเขียนที่ว่า ข้อสรุปของความคิดสร้างสรรค์ ที่จะทำให้คนจดจำสิ่งที่คุณคิด สิ่งที่คุณสร้าง เท่ากับกำลังใจที่ยืนยันให้กับผู้ต้องการเขียน อยากเขียนทั้งหลายว่า เมื่อพบตัวเองแล้ว ก็ทำงานให้ดีที่สุด ชีวิตมนุษย์เราสั้นนัก ทำงานในสิ่งที่เรารัก และใช้ชีวิตให้ดีที่สุด ใช้อย่างมีความงดงาม เท่านี้ก็พอแล้ว   

เผยแพร่ครั้งแรกในชื่อคอลัมน์ คุ้ยขยะหาฝัน

จุดประกายวรรณกรรม กรุงเทพธุรกิจ พ.ศ.2547

พิมพ์รวมเล่มครั้งแรก มีนาคม 2550  

 

 

ข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับหนังสือ 

ปีที่พิมพ์             :           มีนาคม 2550 - พิมพ์รวมเล่มครั้งแรก

ชื่อหนังสือ          :           ยาแก้สมองผูก ตราควายบิน

ประเภท             :           ความเรียง

ชื่อผู้เขียน           :           วินทร์ เลียววาริณ

บรรณาธิการ       :           ปริสนา บุญสินสุข    

 

 

ข้อมูลทางบรรณานุกรม

ISBN 974– 88226 – 9 – 9