วันนี้ขออนุญาตนินทาเมีย     ที่จริงก็นินทาอยู่เป็นประจำอยู่แล้ว     แต่วันนี้ขอนินทาทั้งเรื่องทีเดียว      คือเอาเรื่องเมียมาเป็นอุทาหรณ์สอนใจ     เอามาเป็นเรื่องเรียนรู้ในการทำหน้าที่ผู้บริหารในองค์กร

          ผมมีบทเรียนจากประสบการณ์ตรงของตัวเอง     ว่าหน้าที่อย่างหนึ่งของผู้บริหารคือการทำงานแบบ "ไม่ทำเอง"      ผู้บริหารระดับสูงต้องวางบทบาทหน้าที่ของตนเองให้ถูกต้อง      เมื่อถึงจุดหนึ่ง  การไม่ทำเอง แต่มุ่งหนุน (empower) ให้คนอื่นทำ คือการทำหน้าที่ในระดับ (order) ที่ถูกต้อง      แล้วตนเองต้องเปลี่ยนบทบาทไปทำหน้าที่ใน "ระดับ" (order) ที่สูงขึ้น หรือกว้างขึ้น

          ผู้บริหารต้องไม่หลงทำงานระดับ "จุลภาค" (micro)     จนลืมทำงานระดับ "มหภาค" (macro)     หรืองานจัดการระบบนิเวศของงาน     เป็นการ oversee ภาพใหญ่ขององค์กรหรือหน่วยงาน     จัดการความสัมพันธ์กับระบบนิเวศภายนอก     จัดการ "ใยชีวิต" (web of life) หรือ จัดการ "เครือข่ายชีวิต" (network of life) ขององค์กร

          ดังนั้นเมื่อภรรยาไปทำงานที่โรงพยาบาลแห่งหนึ่งได้ประมาณ ๑ ปี     ผมก็บอกเธอว่า งานที่ทำอยู่นั้น เธอทำผิดหน้าที่     คือมัวไปทำงานเอง     การทำงานแบบนั้น มองเผินๆ ดูดี     และผู้คนก็คิดว่าเราเป็นคนขยัน ทุ่มเท    แต่มองให้ลึก จะรู้ว่าผิด     เพราะเป็นการทำงานในระดับจุลภาคซ้ำๆ     ซึ่งเป็นงานที่ผู้บริหารต้องหาทางทำให้มันเป็นหน้าที่ของผู้ปฏิบัติงานประจำ     พูดตรงๆ คืองานคุณภาพต้องเป็นส่วนหนึ่งของงานประจำ   

          การได้รับการรับรองคุณภาพต้องเป็นผลงานของผู้ทำงานประจำ    ไม่ใช่ผลงานของหน่วยคุณภาพ     นี่คือมุมมองของผม (ซึ่งต้องไม่ลืมว่าวิธีคิดของผมอาจจะผิดโดยสิ้นเชิง ก็ได้)     ถ้าเราไม่จัดให้เกิดความเป็นเจ้าของ (ownership) แบบนี้     ระบบคุณภาพ กับระบบงานประจำก็จะแยกส่วนกันเรื่อยไป     กลายเป็นพยาธิสภาพของหน่วยงานนั้นเอง     แปลกนะครับ ที่ของดี เรื่องดี แต่ถ้าจัดระบบความสัมพันธ์ผิด     มันจะกลายเป็นตัวก่อปัญหา     กลายเป็นสาเหตุของความไม่ราบรื่นในองค์กร   

          เมื่อทำงานไปนานเข้า     ผู้บริหารจะต้องค่อยๆ เปลี่ยนตัวเอง ไปเป็น the invisible man     เป็นมนุษย์ล่องหน     คือไม่ต้องปรากฏตัว งานก็ดำเนินไปได้    แต่ทุกคนจะรู้ ว่าถ้าขาด "มนุษย์ล่องหน" ไป     ความสัมพันธ์ภายในระบบนิเวศของหน่วยงาน ก็จะแปรเปลี่ยนไป      เพราะการ "ล่องหน" คือการทำงานในอีกรูปแบบหนึ่ง   

วิจารณ์ พานิช
๘ เม.ย. ๕๐