การทำงานพัฒนาเพื่อให้กิดความยั่งยืนนั้นมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องมีพันธมิตรและเครือข่าย

เป็นวันที่สอง...ของการจัดกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และการฝึกอบรมตามโครงการขับเคลื่อนเศรษฐกิจพอเพียงในชุมชน ซึ่งเป็นรุ่นที่ 1 ของการฝึกอบรมจาก 10 รุ่น ของเกษตรกรในพื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์ และจังหวัดมหาสารคาม

วันนี้....เราได้พูดคุย และแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันในเรื่องของเห็ด ซึ่งในภาคเช้าได้ชวนพี่น้องเกษตรกรที่เข้ารับการฝึกอบรมกว่า 40 คน พูดคุยกันถึงเหตุเหตุผลว่าทำไมเราจึงต้องเพาะเห็ด เพาะแล้วได้อะไร และหากจะเริ่มต้นในการเพาะควรจะเริ่มต้นอย่างไร เราจึงได้ข้อสรุปร่วมกันครับว่า เห็ดนั้นเป็นทั้งอาหาร และเป็นสมุนไพร เพราะจากตำนาน และเรื่องเล่าที่บอกว่า "ข้าวปลาอาหาร หมู เห็ด เป็ดไก่" ที่เล่าสืบทอดกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ แต่ก็ไม่รู้เช่นกันครับว่าเริ่มตั้งแต่เมื่อไหร่เช่นกัน

นอกจากนั้นยังพบว่าหากพี่น้องเกษตรกรจะเริ่มต้นในการเพาะเห็ดนั้น ควรมีการเรียนรู้เป็น 3 ระยะ คือ

1. ควรที่จะเริ่มตั้งแต่น้อยก่อน (อาชีพเสริม) เพื่อเป็นการเรียนรู้ เสมือนกับการการทำเกษตรกรรมแบบประณีต ที่เน้นกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เพื่อสร้างชุดความรู้ในด้านต่างๆ  เมื่อเกิดความมั่นใจจึงค่อยขยายปริมาณ และพื้นที่การผลิตต่อ ไป

2. ขยายพื้นที่การผลิต หลังจากมีชุดความรู้ในด้านการจัดการแล้วเกิดความมั่นใจในการผลิตมากขึ้นจึงขยายพื้นที่การผลิตมากขึ้น (อาชีพรอง) เพื่อเพิ่มรายได้ให้กับครอบครัวมากขึ้น

3. การผลิตแบบอุตสาหกรรม หลังจากที่มีชุดความรู้เรื่องการผลิตเห็ด และความชำนาญแล้วจึงวางอาชีพอื่นๆ ไว้เพื่อหันมาทำการผลิตเห็ดเป็นหลัก โดยเอาอาชีพอื่นๆ เป็นรอง

ซึ่งในประเด็นดังกล่าวก็คิดว่าพี่น้องเกษตรกรคงมองเห็นภาพจินตนาการ แห่งการเรียนรู้ และสามารถเชื่อมโยงในประเด็นอาชีพอื่นๆ ได้ ซึ่งเป็นหลักการที่สอดคล้องกัน

แต่ยังไม่พอครับ....ด้วยความตั้งใจของทีมงาน และผู้เข้าร่วมกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ตามโครงการยังฯ ได้ชวนคิดชวนคุยในเรื่องของรูปแบบของการเพาะเห็ดที่ควรจะเป็น หรือกำลังเป็นอยู่ในเมืองไทยว่ามีรูปแบบการผลิตอย่างไรบ้าง

ในฐานะคุณอำนวยแห่งการเรียนรู้ จึงพยายามกลั่นกรองจากประสบการณ์ อีกทั้งคุณกิจที่แข็งขัน จึงสรุปอกมาว่าการเพาะห็ดในปัจจุบันนั้นเราสามารถเห็นโดยทั่วไปอยู่ 4 รูปแบบ คือ

1. การเพาะเห็ดฟาง ซึ่งประกอบด้วยการเพาะเห็ดฟางแบบกลางแจ้ง (กองเตี้ย และกองสูง)  และการเพาะเห็ดฟางแบบอุตสาหกรรม

2. การเพาะเห็ดในท่อนไม้ นับเป็นการเพาะเห็ดที่ง่าย สะดวก ต้นทุนต่ำ เหมาะสำหรับการเพาะเป็นพืชผักสวนครัว  และที่สำคัญไต้องพิถีพิถันมากนัก

3. การเพาะเห็ดในถุงพลาสติก การเพาะเห็ดในถุงพลาสติกนี้ก็เป็นประด็นที่พูดคุยกันอยู่นานพอสมควร เพาะมีเห็ดมากมายหลายชนิดที่สามารถเพาะโดยวิธีนี้ได้ เช่น นางฟ้า นางรม เป๋าฮื้อ เห็ดบด เห็ดขอนขาว หลินจือ เห็ดหอม ยานางิ เป็นต้น เป็นเห็ดที่นิยมเพาะทั่วทุกพื้นที่ของเมืองไทย ซึ่งจะมีขั้นตอนการผลิตอยู่ 4 ขั้นตอน คือ 1) การเลี้ยงแม่เชื้อบริสุทธิ์ 2) การขยายหัวเชื้อ 3) การทำก้อนเชื้อ และ 4) การเปิดดอก

4. การเพาะเห็ดแบบธรรมชาติ เป็นเทคนิคหนึ่งสำหรับการเพาะเห็ดพวกมัยคอร์ไรซา เป็นเห็ดที่มีการเจริญเติบโตร่วมกับต้นไม้ เช่นเห็ดเผาะ เห็ดผึ้ง เห็ดระโงก เป็นต้น

จากกระบวนการเรียนรู้ดังกล่าวเป็นกระบวนการสรรสร้างพันธมิตรทางวิชาการที่นำวิชาการความรู้เรื่องการเพาะเห็ดเพื่อไปพัฒนาเป็นอาชีพทางเลือกสำหรับการเชื่อมโยงกิจกรรมภายในฟาร์ม อันจะเป็นการเกื้อกูลในระบบการทำฟาร์ม ระบบนิเวศน์ และพัฒนาสู่การเกื้อกูลของทุนทางสังคมต่อไป

ขอบคุณครับ

อุทัย   อันพิมพ์

24 มีนาคม 2550